ޙުސައިން ރަޝީދު ވ. ޢަބްދުލްޣަނީ ޢަބްދުލްޙަކީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4563/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފައިދާ ކަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަދަކާއެކު ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި، ހަމައެކަނި ދީފައިވާ އަސްލު ފައިސާ ނަގައިދީ ފައިދާއާއި ޖޫރިމަނާ ނަގައިނުދިން ސިވިލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5(ށ)(1) އާއި ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20، 21، 23 ވަނަ މާއްދާތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އަށް ޙަވާލާދީ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވަނީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅިގެން ހުށަހެޅި ކޮން ހެއްކަކަށްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ އަދި ފަނޑިޔާރުގެ ސުލޫކާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާއި، ފަންނީ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ތަޠުބީޤުނުކުރުން ނުވަތަ ނުބައިކޮށް ތަޠުބީޤުކުރުމަކީ ތަފާތު ދެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 13)
2. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް، ނުވަތަ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން، ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން އިސްތިއުނާފަށް ހުއްދަކުރާ މިންގަނޑަށް ނުވާޞިލުވެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިއަކު ލާޒިމުވާ ކަންތައްތައް ކުރަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަމަށްވާއިރު، ދެފަރާތުން ވެސް އެއްބަސްވި ޢަދަދާއި މުއްދަތަށް ޢަމަލުކޮށްފައި ނުވާ ޙާލަތެއްގައި، މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވި ދީފައިވާ ފައިސާ އަނބުރާ ދިނުމަށް ދަށުކޯޓުން އަންގާފައިވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 އާއި 21 ވަނަ މާއްދާއަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ނިންމި ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 16-17)
4. ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުން ބަދަލު ދޭންޖެހޭނީ ޚިލާފުވުމުގެ ސަބަބުން ސީދާ ލިބޭ ގެއްލުމާއި، އެފަދަ ޢަމަލަކުން ލިބިދާނެކަން ބައިވެރިންނަށް އެނގިފައިވާ ގެއްލުމަށެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ވަރަށް ރައްކާތެރިނުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމަށް ބަދަލެއް ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18)
5. އެއްބަސްވުމުގައި ލިކުއިޑޭޓަޑް ޑެމޭޖަސްގެ ގޮތުގައި ފައިސާގެ މިންވަރެއް ކަނޑައަޅާފައި ވިޔަސް، ކޯޓުން އެ މިންވަރު ނަގައިދޭނީ އެއީ ގެއްލުމުގެ އެކަށީގެންވާ އަންދާޒާއެއް (genuine pre-estimate of loss) ކަމަށް، ނުވަތަ ވިޔަފާރީގެ ޞައްޙަ މަޞްލަޙަތެއް (legitimate interest) ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކަމަށް ސާބިތުވާނަމައެވެ؛ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒެއް ނުވަތަ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ މާއްދާއެއްގެ ދަށުން ޢާންމު އުޞޫލުން ބަދަލެއް ނަގައި ނުދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20)
6. އެއްބަސްވުމެއް ނުވަތަ އޭގެ ވަކި މާއްދާއެއް ތަންފީޛުކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ ސަބަބެއް ހުރިނަމަ، އެއްބަސްވުމުގައި ލިޔެފައި އޮތް ނަމަވެސް އެ މާއްދާއެއް ތަންފީޛު ނުކުރުމަށް ނިންމުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ؛ ދަރަންޏަށް ދިން ފައިސާއިން ފައިދާއެއް ލިބިފައިވާކަން ނޭނގޭއިރު، ފައިދާގެ ނަމުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ފައިސާއަކީ ދަރަނީގެ މައްޗަށް އިތުރުކުރާ ފައިސާއެއް ނުވަތަ އިންޓްރެސްޓެއް ކަމަށް ދަށުކޯޓުން ބަލައި އެ މާއްދާތައް ތަންފީޛު ނުކުރުމަށް ނިންމުމުގައި ޤާނޫނީ ކުށެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 21-22)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 24 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) ޤަޟިއްޔާ (ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރަލްޑާ ޒާހިރުގެ ރައުޔުގެ ޕެރ. 17)
• [2021] SC 43 (ޕެރ. 19) އަދި [2021] SC 58 (ފުޓްނޯޓުތަކުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް - މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލިމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/70 (ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އައިމާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/294 (އަޙްމަދު ފިރާޒް ވ. ޙަސަން އިޤްބާލް)