ޔޮޓް ޓުއާރޒް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް (2018/HC-A/407) އާއި ސިވިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމް (1260/Cv-C/2017) ބާޠިލު

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިޒޯޓު ތަރައްޤީކުރުމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމާއެކު ވެފައިވާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުންތަކުގައި ކުލި ނުދައްކައިފިނަމަ ލިބޭ ހައްލުތައް ސަރީޙަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2010/R-20 އާއި ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނަށް ބިނާކޮށް ކުއްޔަށް ހިފި ފަރާތުގެ ބޭންކް އެކައުންޓްތައް މީރާއަށް ފްރީޒްކުރެވިދާނެތޯއާއި، އެ ގަވާއިދުގެ ހައްލުތަކަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ޒިމްނީ މާއްދާތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޒިމްނީ މާއްދާއެއް އުފަންވާނީ ކޮންޓްރެކްޓުގައި ދެފަރާތް އެއްބަސްވާ ގޮތް ސަރީޙަ އިބާރާތުން ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާ ހާލަތްތަކުގައި، އަދި އެފަދަ މާއްދާއަކާ ނުލައި ކޮންޓްރެކްޓަށް ފުރިހަމައަށް ޢަމަލުކުރެވެން ނެތް ހާލަތްތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 31)
2. ޒިމްނީ މާއްދާއެއް އުފަންވޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން [2021] SC 79 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުސޫލުތަކަށެވެ: ބުއްދީގެ ހަމަތަކަށް ފެތޭ އިންސާފުވެރި ގޮތަކަށް ވުން، ކޮންޓްރެކްޓުގެ ވިޔަފާރީގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުކުރަނިވި ގޮތަކަށް ވުން، ސަރީޙަ ބަހުން ނުބުނިނަމަވެސް ހާމައަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް ވުން، ސާފުކޮށް ބުނެދެވޭ ގޮތަކަށް ވުން، އަދި ސަރީޙަ މާއްދާއަކާ ތަޢާރުޟު ނުވުން؛ އަދި ޒިމްނީ މާއްދާ ތިން ބާވަތެއް (ކޯޓުތަކުން ދޭހަކުރާ، އާދަކާދައިން ދޭހަކުރާ، ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާ) ހުރެއެވެ. (ޕެރ. 32–35، 39)
3. ރިޒޯޓު ތަރައްޤީކުރުމަށް ދައުލަތާއެކު ވެފައިވާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމަކީ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތެކެވެ. ވިޔަފާރި އެއްބަސްވުމެއްގެ މައިގަނޑު އަސާސަކީ ދެފަރާތުގެ ރުހުމާއި ޤާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ބައިވެރިން ހަމަހަމަވުމެވެ؛ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިއަކީ ދައުލަތް ކަމުގައިވިޔަސް، މަދަނީ އެއްބަސްވުމެއްގައި ހައިސިއްޔަތުގެ ނުވަތަ މަޤާމުގެ ސަބަބުން ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބޭރުން އިތުރު އިސްކަމެއް ނުވަތަ ފައިދާއެއް ނުލިބޭނެއެވެ. (ޕެރ. 37)
4. ކުލި ނުދައްކައިފިނަމަ ލިބޭ ހައްލުތައް (ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމެޖަސް، ދެން އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުން) އެއްބަސްވުމުގެ ސަރީޙަ މާއްދާތަކުން ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ދައުލަތަށް އެ ހައްލުތަކުގެ ބޭނުން ނުހިފައި ގަވާއިދެއްގެ ދަށުން އެހެން ގޮތްތަކެއް ޚިޔާރު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 38)
5. ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހަދާ ގަވާއިދަކުން ދައުލަތަށް ބާރުތަކެއް ލިބިދިނުމަކުން، ދެފަރާތް ވަކި ގޮތަކަށް އެއްބަސްވެފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކަށް އަސަރެއް ނުކުރާނެއެވެ. ކަނޑައެޅިގެން ޤާނޫނާ ޚިލާފުނުވާހާ ހިނދަކު ދެފަރާތަށް ބޭނުން ގޮތަކަށް އެއްބަސްވުމުގެ މިނިވަންކަން ލިބިގެންވާއިރު، ކޮންޓްރެކްޓުގެ މައްސަލައެއް ހައްލުކުރުމުގައި ކޯޓުތަކުން އެންމެ ފުރަތަމަ ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭނީ އެ އެއްބަސްވުމަށެވެ. (ޕެރ. 39)
6. ދައުލަތަކީ އެއްބަސްވުމުގެ ފަރާތެއް ކަމުގައިވާއިރު، ޤާނޫނާއި ގަވާއިދަށް ގެންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވެފައިވާ ގޮތް އެއްފަރާތުން ބަދަލުކުރެވިދާނެކަމަށް ބަލައިގަތުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ބައިވެރިންގެ ރުހުމުގެ މަބްދައާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. ގަވާއިދެއްގައިވާ އިތުރު ހައްލުތައް (މީރާ މެދުވެރިކޮށް އެކައުންޓް ފްރީޒްކުރުން ފަދަ) އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ހިނގާނީ ދެފަރާތުން ސަރީޙަކޮށް އެއްބަސްވެ އެއްބަސްވުމަށް އިޞްލާޙު ގެނެސްފިނަމައެވެ؛ އެފަދަ ހައްލުތަކަކީ ޒިމްނީ މާއްދާތަކެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 40–41)
7. އެހެންކަމުން، ކުލި ނުދައްކައިފިނަމަ ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް އެއްބަސްވުންތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ގަވާއިދު ނަންބަރު 2010/R-20 އަށް ހަވާލާދީ ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ ބާރު މީރާއަށް ލިބޭކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ. ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް އެއްބަސްވުމުގައި ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ ޒިމްނީ މާއްދާގެ ބަހުސަކަށް ނުވަތަ ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނުގެ 47 އާއި 50 ވަނަ މާއްދާގެ ތަރަހައަށް ދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 42–43)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/99 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/3 (ޓެކްސް ނެގުމާބެހޭ އިދާރީ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 50 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/24 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޭންކިންގއާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2010/R-20 (ޓޫރިސްޓް ރިޒޯޓާއި، ޓޫރިސްޓް ހޮޓަލާއި، ޓޫރިސްޓް ގެސްޓްހައުސް ހެދުމަށް ކުއްޔަށްދޭ ރަށްރަށާއި ބިންބިމުގެ ކުލި ސަރުކާރަށް ދެއްކުމާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2011/R-17 (2010/R-20 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-33 ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 79، ޕެރ. 22–24، 28
• ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ޕްރޮޖެކްޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/34)
• ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން (2012/SC-A/26) (ހައިކޯޓު ރިޢާޔަތްކުރި)
• ޔޫމެޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ [2021] SC 47، ޕެރ. 42 (ހައިކޯޓު ރިޢާޔަތްކުރި)