އިބްރާހީމް ޝަރީފް ވ. ޢަލީ މަނިކު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 360/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

10 މާރިޗު 2005 ގެ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމަކީ ލޯނެއް ނެގުމަށް ހެދި ރަމްޒީ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ބުނާ ދިފާޢަށް ރިޢާޔަތް ނުކޮށް، އެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކުލި ދައްކަން ސިވިލް ކޯޓުން ޙުކުމްކުރުމަކީ ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާއި، ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ނުޙައްޤު މަންފާގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 10) ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، އެ ނިންމުން ބިނާކުރެވިފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބުތައް ހުރުމާއި، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ކަންކަން ހުރުން ހިމެނެއެވެ.
2. (ޕެރ. 12) ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 ގައިވާ ގޮތުން، މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެވެ. ނަމަވެސް ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތް ދިފާޢީ ދަޢުވާއެއް ކުރާނަމަ އެ ޘާބިތުކުރަންޖެހޭނީ އެ ފަރާތެވެ. ޚަޞްމަކު ކުރާ ދަފްޢެއް (plea) ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ އެ ދަފްޢެއް ކުރާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ.
3. (ޕެރ. 14) ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ބައިވެރިން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭނީ އެ ކޮންޓްރެކްޓްގެ ޝަރުޠުތަކާ އެއްގޮތަށެވެ. އެހެން ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރެވޭނީ އެއް ފަރާތަކުން އަނެއް ފަރާތުގެ ޒިންމާއަށް ދުލެއްދީފިނަމަ ނުވަތަ އެހެން ގޮތަކަށް ދެފަރާތް އެއްބަސްވެއްޖެނަމައެވެ. ޞައްޙަ އެއްބަސްވުމަކުން ބަނދެވިފައިވާ ދެފަރާތުގެ ޚުޞޫމާތުގައި ޙަކަމަކީ އެ އެއްބަސްވުމެވެ. އެއްބަސްވުމުގައި ސާފު ޞަރީޙަ ޢިބާރާތެއް އޮތްނަމަ އެއްބަސްވުން މާނަކުރުމުގައި ބަރުދަން ދޭންޖެހޭނީ ލިޔެފައިވާ ޢިބާރާތަށެވެ (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)).
4. (ޕެރ. 15) ރުހުމުގައި ސޮއިކޮށްފައިވާ ކުލީގެ އެއްބަސްވުމަކީ އޭގައި ބަޔާންވެގެންވާ މަޤްޞަދަށް ނޫން، އެހެން ކަމެއް (ލޯނެއް ނެގުން ފަދަ) ޙާޞިލުކުރުމަށް ހެދި ރަމްޒީ އެއްބަސްވުމެއް ކަމަށް ބުނާ ފަރާތަކުން އެކަން ޝަރީޢަތަށް ޘާބިތުކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. އެކަމަށް ހެއްކެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ހުށަނާޅާނަމަ އެ ދަޢުވާ ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެއެވެ.
5. (ޕެރ. 16-18) ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރު މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ. ހުށަހެޅި ޑޮކިއުމެންޓަށް ދަށުކޯޓުން ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަން ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގޭނަމަ، ހެކި ބެލުމެއްނެތި ނިންމިކަމަށް ބުނާ ނުކުތާއަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ބަދަލުނުކުރެވޭނެއެވެ.
6. (ޕެރ. 19) ކޮންޓްރެކްޓަކީ ދެ މީހެއްގެ ނުވަތަ ދެ މީހަކަށްވުރެ ގިނަ ބައެއްގެ މެދުގައި ވެވޭ، ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ނުވަތަ ޤާނޫނު ބާރުދޭ އެއްބަސްވުމެކެވެ. ދެފަރާތުގެ މެދުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ނަގައިދިނުމަށް ކަނޑައަޅާ ފައިސާއަކީ ނުޙައްޤު މަންފާއެއް (unjust enrichment) ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02