ހާރޫން އާދަމް އަދި އިތުރު ފަރާތްތައް ވ. ޢަލީ ޔޫސުފް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު (އެއްބަސްވުން ބާޠިލު ކަމަށް ކަނޑައެޅި)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3027/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަރުޙޫމް ބިންވެރިޔާއާއި، އޭނާ ބަރޯސާވެ ތިބި މީހާއާ ދެމެދު 50 އަހަރަށް ގެ ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 12، 13 އަދި 15 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ވެފައިވާ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެއްތޯ، އަދި ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ނެތްކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ކާކުގެ މައްޗަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ނުރަނގަޅު ނުފޫޒަކީ މީހަކު ހުރި މަޤާމެއްގެ ސަބަބުން ނުވަތަ ދެފަރާތުގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ އިތުބާރެއް ނަހަމަގޮތުގައި ހިފައި، އަނެކާގެ މައްޗަށް ނުފޫޒު ފޯރުވައި އެ ފަރާތުގެ ރުހުމެއް ނެތި ކަންކަން ކުރުމެވެ؛ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރެއް ނެތި ވެވޭ އެއްބަސްވުމަކީ ބާޠިލު އެއްބަސްވުމެކެވެ. (ޕެރ. 18.1، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/99 ގެ އުޞޫލު)
2. ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ދެ ބާވަތަކަށް ބެހެއެވެ: ސީދާ ނުފޫޒު ފޯރުވި ހާލަތުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ނުފޫޒު ފޯރުވިކަމަށް ބުނާ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ ނަމަވެސް ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ނުވަތަ ގުޅުމެއް އޮވެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެއްޖެނަމަ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒުގެ އިފްތިރާޟު ކުރެވި، ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ނުފޯރުވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުރޮޅިގެންދަނީ އެ މަޤާމުގައި ހުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 18.2-18.5، 18.9، 21)
3. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ މަޤާމެއްތޯ ދެނެގަތުމަށް، އެކަކަށް އަނެކާގެ މައްޗަށް ވަކި ބާރެއް ލިބިފައިވޭތޯ، ގުޅުމަކީ އިތުބާރުގެ މައްޗަށް އޮތް ގުޅުމެއްތޯ، އަދި އެކަކު އުމުރުގެ ނުވަތަ ޖިސްމާނީ/ނަފްސާނީ ސަބަބުން އަނެކާއަށް ދިރިއުޅުމުގައި ބަރޯސާވެފައިވޭތޯ ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 18.6-18.7)
4. ނުފޫޒު ނެތި ކޮންޓްރެކްޓެއް ވެފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމަށް، މިނިވަން ފަރާތެއްގެ ޤާނޫނީ ލަފާ ހޯދުމާއި، މިނިވަންކަމާއެކު ކޮންޓްރެކްޓް ވެފައިވާކަން އެނގޭނެ މަޙައްލެއްގައި ނުވަތަ ފަންނީ މާހިރުންގެ ހާޟިރުގައި ވުން ފަދަ ހެކި ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 18.10)
5. އެއްބަސްވުމެއް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަކީ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ ޙަޤީޤަތްތައް އެގޮތަށް ހުރިކަން ސާބިތުވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ބޭނުމަކީ ސޮއިކުރިކަމާއި އެއްބަސްވުމުގެ އަޞްލަށް ޚިލާފު ނުއުފެދުމުގެ މަގު ބަންދުކުރުމެވެ. އެހެންކަމުން، ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރި ކަމުގެ މައްޗަށް އެކަނި އެއްބަސްވުމަކީ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒެއް ނެތި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 24-28)
6. ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ މަޤާމެއްގައި ހުރި ފަރާތާ ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގެ ޝަރުޠުތަކުގައި ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ ވިސްނުމުން ޤަބޫލުނުކުރެވޭ ނުވަތަ ދެކޮޅުޖެހޭ ކަންކަން ހުރުމާއި، އެއްބަސްވުމުގައި ދީފައިވާކަމަށް ބުނާ ބޮޑު އަދަދުގެ ފައިސާ ދިން ގޮތް ސާބިތުނުވުމަކީ، އެ އެއްބަސްވުމަކީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމެއްކަން ސާބިތުނުވާ ކަމުގެ ދަލީލެކެވެ. (ޕެރ. 30-40، 49)
7. ނުފޫޒު ފޯރުވިދާނެ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން (15 ވަނަ މާއްދާ) އަދި އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫން ގޮތަކަށް (12 ވަނަ މާއްދާ) ވެފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެކެވެ. (ޕެރ. 50-51)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2015 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިމާބެހޭ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު)، ބިމާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ކުއްޔަށް ދެވޭ މުއްދަތު 50 އަހަރަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 25/75 (ތަރިކައާބެހޭ ދަޢުވާގެ ޤާނޫނު) (ދަށުކޯޓަށް ދަޢުވާ ހުށަހެޅި ބިނާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/99 (ރިފާސް ޙުސައިން ވ. ޙުސައިން ޢަބްދުލްޤާދިރު)، ޕެރ. 19-52
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2022/SC-A/47 (މުޙައްމަދު ސަލީމް ވ. މޫސާ ޢުމަރު އަދި އިތުރު 4 ފަރާތެއް)، ޕެރ. 25 (ބ)
• ހައިކޯޓު 2019/HC-A/233
• ސިވިލް ކޯޓު 2920/Cv-C/2018