ޢަލީ ނާއިފް ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2733/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދޯނި އެކްސިޑެންޓަކުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކެޕްޓަންގެ މައްޗަށް ކުރި އިހުމާލުގެ ދަޢުވާ ސިވިލް ކޯޓުން ބަލައިގަތުމަކީ ޖިނާއީ ޙުކުމަކާ ނުލައި ކުރެވިދާނެ ކަމެއްތޯ؛ ޢައްޔަންކުރި ވަކީލަށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ނުފޮނުވާ ހެކިބަސް ނެގުމާއި، ފުލުހުންގެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ހެކިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާ އިޖުރާއީ ކުށްތަކެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިހުމާލުގެ (ޓޯޓްގެ) މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ދަށުން ލިބުނު މަދަނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއަކީ ޖިނާއީ ކުށެއްގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދުމަށް ކުރާ، ޖިނާއީ ޙުކުމަކަށް ބިނާވެގެން މެނުވީ ފައިސަލާނުކުރެވޭ ދަޢުވާއެއް ނޫނެވެ؛ އެހެންކަމުން ޖިނާއީ ދަޢުވާއެއް ނެތަސް ސިވިލް ކޯޓަށް އެ ދަޢުވާ ބެލުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 11)
2. ފުލުހުން ތަޙްޤީޤުކުރާ މައްސަލަތަކުގެ ލިޔުންތައް ކޯޓަށް ދޫކުރަނީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ކޯޓުން އެދުމުން ކަމަށްވާތީ، ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤު ލިޔުންތައް ހުށަނާޅައި އޮތުމަކީ މައްސަލަ ހުށަހެޅުމަށް ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ލިޔެކިޔުން ފުރިހަމަނުކުރާކަމަށް ބެލޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 12)
3. ޤާނޫނީ ވަކީލެއް ޢައްޔަންކޮށް ކޯޓަށް އަންގައި ކޯޓުން އެކަން ބަލައިގަތުމަށްފަހު، އެ ވަކީލަށް ޙާޟިރުވާންޖެހޭ ތާރީޚާއި ގަޑި ބަޔާންކޮށް ޙާޟިރުވުމުގެ އަމުރު ފޮނުވުމަކީ ކޯޓުގެ ޒިންމާއެކެވެ. އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގެ ވަކީލަކާއެކު މައްސަލަ ހިންގުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީން ލިބިދޭ ޙައްޤެއް ކަމަށްވާތީ، ވަކީލަށް އަމުރު ނުފޮނުވާ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނެގުމަކީ ދިފާޢުގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ގެނުވާ، އިޖުރާއީ ގޮތުން ޞައްޙަނޫން، ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 16–17)
4. ޙުކުމް ބިނާކޮށްފައިވަނީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ހެކިންގެ ހެކިބަހަށް ކަމަށްވެ، އެ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނުނަމަ ނަތީޖާއަށް ބަދަލު އައުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްނަމަ، އެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށްޓަކައި މައްސަލަ ދަށުކޯޓުން އަލުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 18، 25)
5. ޚަޞްމުންނަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވިޔަސް، ހުށަހަޅާ ކޮންމެ ހެކިވެރިއެއް ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައި ޙާޟިރުކުރުން ފަނޑިޔާރަށް ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ޙާޟިރުނުކުރާނަމަ އެ ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި އެ ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ މަޤްބޫލު ސަބަބަކަށް ވާންޖެހޭނެއެވެ (2017/SC-A/26). (ޕެރ. 21–22)
6. ފުލުހުންގެ ތަޙްޤީޤު ކުރި ފަރާތުގެ ބަޔާނުގައި އިހުމާލުވީ ފަރާތް ކަނޑައަޅާފައިވީނަމަވެސް، އެ ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބާއި އަސާސް ދެނެނުގަނެ ކޯޓުން އެ ނިންމުމަށް ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނެއެވެ. ރިޕޯޓުގެ ޞައްޙަކަމަށް ނޫން، ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބު ދެނެގަތުމަށް ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތް ޙާޟިރުކުރުމަށް އެދުމަކީ ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބެކެވެ؛ ރިޕޯޓުގެ ނިންމުމަށް ކޯޓުން ބުރަދަން ދޭނަމަ، އެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރި ފަރާތުގެ ހެކިބަސް ޝަރީޢަތުން ހޯދަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23–24)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2009/SC-A/24 ޤަޟިއްޔާ (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައިވާ؛ ކޯޓުން ތަފާތުކުރި)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީ – ވަކީލު ޢައްޔަންކުރުމުގެ ޙައްޤު (ހެޑްނޯޓާއި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި '52 ވަނަ މާއްދާ' ކަމަށް ލިޔެފައި)
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި؛ ނަންބަރު ލިޔުމުގައި ކިޔޭގޮތެއް ނުވޭ)