ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ މަސްއޫދު އަދި މުހައްމަދު ޝިފްރާޒް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުން، ހައިކޯޓުން ދަށު ކޯޓަށް މައްސަލަ މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަށްޓަކައި ތަޙްވީލުކުރުމުން، މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ނުގެންގޮސް ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތި އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާންމު މާނައަށް ބަލައިގެން މާނަކުރަމުންދާ ޢާއްމު އުސޫލަށް އޮތް އިސްތިސްނާ
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 167/Cr-C/2019
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ދަޢުވާއެއް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅި ތަރަހައިގެ ތެރެއިން މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަށް ތަޙްވީލުކުރުމުން، ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ނުގެންގޮސް އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް ކަމެއްތޯ؛ އަދި އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މުޅި މައްސަލަ ބަލަންޖެހޭތޯ ނުވަތަ ދެވަނަ ފަހަރަށް ތަޙްވީލުކުރެވޭތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: 2006 ވަނަ އަހަރު ގއ. މާމެންދޫގައި ހިނގި މާރާމާރީއެއްގެ ސަބަބުން މީހަކު ނިޔާވުމުން 4 މީހެއްގެ މައްޗަށް ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުމުގެ ދަޢުވާ ކުރުމުން ޖިނާއީ ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުކުރިއެވެ. ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/42 ގައި މި ދެ ފަރާތުގެ ބައި ބާޠިލުކޮށް، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމާއި ދިފާޢީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށް އަލުން ބެލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި، ނިޔަތް ސާބިތުނުވާކަމަށާއި ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުން ހުރިކަމަށާއި ފަރުވާގައި މެދުކެނޑުމެއް އައިކަމަށް ބުނެ، ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ ހެކި ވަޒަންކުރުމުން މައްސަލަ ބަލާފައިވަނީ މައުޟޫޢީގޮތުން ކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނިންމާފައިވާ ކަމަށާއި، ޢަމަލު ސާބިތުވެފައިވާއިރު ނިޔަތް ސާބިތުނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމާއި ޤަރީނާތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން ގޯސް ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ މައްސަލަ މައުޟޫޢީގޮތުން ނުބަލާތީ ކުރިއަށް ގެންދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅު ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ދިފާޢީ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލުމަކީ ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅި ތަރަހައިގެ ތެރެއިން މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމެއް ނޫނެވެ. 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) މަޤްޞަދަށް ބަލައި މާނަކުރުމުން، މި ޙާލަތަކީ އިސްތިސްނާއެއް ކަމުން ހައިކޯޓުން މުޅި މައްސަލަ ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި ދެވަނަ ފަހަރަށް ތަޙްވީލުކުރުމަށް ނިންމިއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ހައިކޯޓުން މައުޟޫޢީގޮތުން ވަކި ކަންކަން ބެލުމަށް ކަނޑައަޅައި ދަށު ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ތަޙްވީލުކުރުމުން، ޤާނޫނީ ގޮތުން އިތުރު ކަމެއް މެދުވެރިނުވާހިނދު، ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ނުގެންގޮސް އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލުމަކީ ދަށު ކޯޓަށް އޮތް އިޚްތިޔާރެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ހައިކޯޓުން އެންގި ތަރަހައިގެ ތެރެއިން މައްސަލަ ބެލުމެއް ނޫނެވެ.
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) މާނަކުރަންވާނީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގައިވާ މަޤްޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލުންނެވެ؛ ހައިކޯޓުގެ އަސްލަކީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓެއް ކަމާއި، އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަ ބަލަނީ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ހެކިތަކާއި ދިފާޢަކީ އަސާސްކަމަށް ބަލައިގެންކަމަށް ވާތީ، އެ މާއްދާގެ ލަފްޒީ ނުވަތަ އާންމު މާނައަށް ބަލައިގެން ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި މާނަކުރެވިދާނެކަމަކަށް ނުދެކެމެވެ.
- ތަޙްވީލުކުރުމުން ދަށު ކޯޓުން މައުޟޫޢީގޮތުން މައްސަލަ ނުބަލައި ބޭރުކޮށްލާ ޙާލަތުގައި ހައިކޯޓުން މުޅި މައްސަލަ ބެލުމަކީ ޙައްލެއް ނޫނެވެ؛ އެހެނީ އެއީ ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުން މަސްއޫލިއްޔަތުން ރެކި، ހައިކޯޓު މައްސަލަ ބަލާ ޙުކުމްކުރާ ކޯޓަކަށް ވެގެންދިއުމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާގައިވާ އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ އަސާސީ ޙައްޤު ޚަސްމުންނަށް ގެއްލިގެން ދިއުމެވެ.
- ތަޙްވީލުކުރުމުން ޝަރީޢަތްކުރުމަކާ ނުލައި ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތި އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ބޭރުކޮށްލާ ޙާލަތަކީ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާންމު މާނައަށް ބަލައިގެން މާނަކުރާ އާންމު އުޞޫލަށް އޮތް އިސްތިސްނާއެކެވެ؛ މި ޙާލަތުގައި މައުޟޫޢީގޮތުން ބެލުމަށް ދެވަނަ ފަހަރަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރެވިދާނެއެވެ.
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ) އަދި (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 1 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ ހައިކޯޓުގެ ހައިސިއްޔަތާއި ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކި އަސާސްކޮށް ބެލުމާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '23' ކަމަށް)
- މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
- 2019/HC-A/42
- 2008/HC-A/295
- 2015/HC-A/213
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.