ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ދަށުކޯޓުން ކުރި ނިންމުން ޤާއިމް؛ ޤިޞާޞްގެ އަދަބުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުނުކޮށް އަދަބު އަލުން ކަނޑައެޅުމަށް ޖުވެނައިލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުން

ދަށު ކޯޓު: ޖުވަނައިލް ކޯޓު 12/Jv-C/2015

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ކުށްކުރިއިރު 18 އަހަރު ނުފުރޭ ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ސާބިތުވެ، ޤިޞާޞްގެ އަދަބު ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖުވެނައިލް ކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރުން؛ ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ މައްސަލައެއްގައި ކުށް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ، އަދި ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ކުއްޖާގެ މައްޗަށް މަރުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިދާނެތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2015 ވަނަ އަހަރު މާލޭގައި ހޮސްޕިޓަލެއްގެ އިމަޖެންސީ ގޭޓު ކުރިމަތީގައި ސައިކަލުގައި އައި ބަޔަކު ކުއްޖަކަށް ވަޅިން ޙަމަލާދީ، އެ ކުއްޖާ މަރުވެފައިވާ މައްސަލައެއްގައި، ހާދިސާ ހިނގިއިރު 18 އަހަރު ނުފުރޭ ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުއްޖާގެ މައްޗަށް ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޖުވެނައިލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ވާރިޘުން ޤިޞާޞަށް އެދުމުން މަރަށް މަރު ހިފުމުގެ އަދަބު ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ހުށަހެޅީ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނީ އަދި ޝަރުޢީ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް ކުރި ޙުކުމެއް ކަމަށާއި ހެކި ފުދޭ ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ސީދާ މަންޒަރު ދުށް ހެކިންގެ ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުން ހުރި ކަމަށާއި، ސިއްރު ހެކިންގެ ގާތްކަމާއި ޢަދާވާތްތެރިކަން ކަށަވަރުނުކުރާ ކަމަށާއި، ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ މިންގަނޑަށް ސާބިތު ނުވާ ކަމަށާއި، alibi ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރި ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މުއްތަހަމަށް ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤުތައް ލިބިދީފައިވާކަމާއި، ތިން ހެކިން ސީދާ ޙަމަލާ ދިން ތަން ދުށް ކަމަށް ދިން ހެކިބަހަށް އެހެން ހެކިންނާއި މެޑިކަލް ރިކޯޑުތަކާއި ފޯނު ލޮކޭޝަނުން ބާރުލިބޭތީ މެރުމުގެ ތިން ރުކުން އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ނަމަވެސް ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުން ކުއްޖަކަށް މަރުގެ އަދަބު މަނާކުރާތީ، އަދަބުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުނުކުރެވި، އަދަބު އަލުން ކަނޑައެޅުމަށް ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ ކުށެއް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައެޅޭނީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރުގެ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވެގެން ކަމަށްވީނަމަވެސް، އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ޙައްދު ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުވާންވާނީ އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށެވެ؛ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހު ހިނގި ހާދިސާއަކަށް އެ ޤާނޫނުގެ މިންގަނޑު ތަޠުބީޤުކުރަންޖެހޭނެއެވެ.
2. ކުއްޖެއްގެ މައްޗަށް ޙައްދު ނުވަތަ ޤިޞާޞް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެއް ސާބިތުކުރެވޭނީ ކުއްޖާގެ އިޢުތިރާފު ނުވަތަ ލޮލަށް ފެނުނު ހެކިންގެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ޝުބުހާއެއް އޮތްނަމަ އެފަދަ ކުށެއް ސާބިތުވީ ކަމަށް ނުކަނޑައަޅާނެ ކަމަށް ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ 325 އަދި 326 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހަމަތައް ތަޠުބީޤުކުރެވުނެވެ.
3. ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވުމަށް (1) މަރުވި މީހަކީ ލޭގެ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ ދިރިހުރި އިންސާނެއްކަމާއި، (2) މަރު ވާޤިޢުވީ ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމާއި (ސަބަބުގެ ގުޅުން)، (3) މެރުމުގެ ޤަސްދު އޮވެގެން ޢަމަލު ހިންގިކަން ސާބިތުވާންޖެހެއެވެ.
4. ނިޔަތަކީ ފޮރުވިފައިވާ ކަމަކަށްވާތީ، މެރުމުގެ ޤަސްދު ދެނެގަނެވޭނީ ބޭނުންކުރި ވަސީލަތާއި، ރޭވުމާއި، ޙަމަލާ އަމާޒުކުރި ތަނާއި، ޙަމަލާދިން ގޮތުގެ ފަދަ ބޭރުފުށުން ފެންނަ ޙަޤީޤަތްތަކުންނެވެ؛ މީހަކު މަރާލެވިދާނެ ތޫނު ހަތިޔާރަކުން ފުރާނައަށް ނުރައްކާތެރި ތަނަކަށް ޙަމަލާދީފިނަމަ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު މަރާލުމުގެ ޤަސްދު އޮތްކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.
5. ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު މުއްތަހަމަށް ވަކީލަކު މެދުވެރިކޮށް ލިބި، ހެކިވެރިންނާއި މުއްތަހަމާ ދެމެދުގެ ގުޅުމާ ބެހޭގޮތުން ވަކީލު ސުވާލުކޮށްފައިވާނަމަ، ސިއްރު ހެކިންގެ ގާތްކަމާއި ޢަދާވާތްތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ކޯޓުން އިތުރަށް ކަށަވަރުކުރަން ނުޖެހޭނެއެވެ؛ އަދި ސީދާ މަންޒަރު ދުށް ހެކިންނާއި ފޯނު ސެލް ލޮކޭޝަންފަދަ ޤަރީނާއިން ބާރުލިބޭ ހެކިބަހުގެ ސަބަބުން ފުށުއަރާ ދިފާޢީ ހެކިބަސް (alibi) ނަފީވެގެންދެއެވެ.
6. ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، 18 އަހަރު ފުރުމުގެ ކުރިން ކުއްޖަކު ކުރިކަމަށް ސާބިތުވާ ކުށަކާ ގުޅިގެން މަރުގެ އަދަބު ދީގެން ނުވާނެއެވެ؛ މަރާލެވުނު މީހާގެ ވާރިޘުން ޤިޞާޞަށް އެދުނު ނަމަވެސް، ޙުކުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރާ މަރުޙަލާގައި މިހާރު ޢަމަލުކުރާ ޤާނޫނުން ހުއްދަނުކުރާ އަދަބެއް ކަށަވަރުނުކުރެވޭނެތީ، އަދަބާމެދު އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް މައްސަލަ ދަށުކޯޓަށް ފޮނުވަންޖެހެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 ގެ ތޫނު އެއްޗެހީގެ މާނަ ބަޔާންކުރާ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 325 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ 326 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 18/2019 (ކުޑަކުދިންގެ ޢަދުލުގެ ޤާނޫނު) ގެ މަރުގެ އަދަބު މަނާކުރާ މާއްދާގެ (ށ) (ނަންބަރު ފައިލުގައި '1-74' ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމާއި ތަންފީޛުކުރުމާ ބެހޭ މާއްދާތައް (1205 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ) ކަމަށް ބެލެވޭ؛ އަދި މަރުގެ އަދަބުގެ ޙުކުމް މަތީ ކޯޓުތަކުން ބެލުމާ ބެހޭ މާއްދާގެ (ރ))
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ބ)، (ޅ)، (ކ)، (އ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤާ ބެހޭ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސަރކިއުލަރ (ނަންބަރު އެސްސީ/..، ޙައްދާއި ޤިޞާޞްގެ ޙުކުމުގެ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ހައިކޯޓަށް ހުށަހެޅުމާ ބެހޭ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/01-2012/SC ޤަޟިއްޔާ (ޢަބްދުﷲ ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/146-2021/HC ޤަޟިއްޔާ
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު A/69-2016/HC ޤަޟިއްޔާ