ޢަލީ ސިފާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤަސްދުގައި މީހަކު މަރާލުން، ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާ، ޚާއްޞަ ޤާނޫނަށް އިސްކަންދިނުން، މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާން ކުރުމުގެ ޤާނޫނު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 325/Cr-C/2015

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ގަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ދަށުކޯޓު ރުޖޫޢަވުމުން، އަދަބު ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުންތޯ، ނުވަތަ ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކޮށް އެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން 25 އަހަރުގެ ޖަލު އަދަބު ކަނޑައެޅުމުގައި ގޯހެއް ހެދިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ކުށުގެ ޢަމަލު) އާއި (ބ) (އެ ކުށުގައި އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވުން) ކިޔަންވާނީ ވަކިވަކިން ނޫން، އެއް ރޮއްޖަކުން ވިޔެވިފައިވާ އެކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައެވެ؛ ވަކިވަކިން ކިޔުމަކީ ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގައި ހިމެނޭ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާއި އޮނިގަނޑަށް ގޮންޖެހުމެކެވެ. (ޕެރ. 24)
2. ޚާއްޞަ ޖިނާއީ ޤާނޫނެއްގައި "ބައިވެރިވުން" ވަކިން މާނަކޮށްފައި ނުވިޔަސް، މައި ކުށުގެ ޢަމަލާއި އެކީގައި ކިޔުމުން އޭގެ މާނަ ފަހުމްވާނެއެވެ؛ ބައިވެރިވުމުގެ އުންސުރުތައް ޢާންމު ޤާނޫނުން ސާބިތުކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ބެލުމަކީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 25)
3. ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން ބައިވެރިވުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާންޖެހެނީ ގަސްތުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ޢާންމު މާއްދީ އުންސުރުތަކާއެކު ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާ އެކަމުގައި އެއްވެސް ސިފައެއްގައި ބައިވެރިވިކަމާއި، ހަމަލާ ދިނީ ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެންކަމާއި، ހަމަލާދިން މީހާއާއި ބައިވެރިވި މީހާގެ ނިޔަތަކީ މަރާލުމުގެ ގަސްދުކަމެވެ. (ޕެރ. 26)
4. މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން، ވަކި ޢިބާރާތެއްގެ މާނަ ދެނެގަތުމަށް އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެ ޢިބާރާތް ބޭނުންކޮށްފައިވާ ގޮތް މާނަކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ނިޒާމު ތަންދޭ ކަމެކެވެ؛ އެހެން ޤާނޫނެއްގެ މާއްދާއަކަށް މާނަކުރުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ރުޖޫޢަވުމަކުން ކުށް ސާބިތުކުރެވެނީ އެ މާއްދާގެ ދަށުން ކަމަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 28-31)
5. ކުށުގެ ރުކުންތައް ޚާއްޞަ ޤާނޫނާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު ދެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ފުރިހަމަވާނަމަވެސް އިސްކަންދޭންޖެހޭނީ ޚާއްޞަ ޤާނޫނަށެވެ؛ ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާ އާއި 23 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ރުކުންތައް ފުރިހަމަވާ ކުށަކަށް އަދަބު ދެވޭނީ އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ. (ޕެރ. 32-35)
6. ޖިނާއީ ޢާންމު ޤާނޫނެއް އޮއްވާ ވަކި ޢަމަލެއް ޚާއްޞަ ޤާނޫނަކުން ތަޖްރީމްކުރަނީ އެ ޢަމަލުގެ ޙައްސާސްކަން އިތުރުވާތީ ކަމަށާއި، ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ކަންކަން އެ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން ތަންފީޒުކުރުން ލާޒިމުވާނެ ކަމަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލު ތަޠުބީޤުކޮށް، ބައިވެރިވުމުގެ ކުށަށް 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގެ ދަށުން އަދަބު ކަނޑައެޅުމަށް ޤާނޫނީ ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 36-39)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ބ)، (ނ)، (ޅ)
• ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާ
• ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 25 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 30 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 1002 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 87 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ސ) ގެ 2
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: މުޙައްމަދު ނަޖާޙް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (42 ވަނަ ނުކުތާ؛ ދަށުކޯޓުން ޙަވާލާދީފައިވާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޝާހް
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: މަފްޠޫޙް ސަޢީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު އަމީން
• 2017/SC-A/16
• 2021/SC-A/50
• 2021/SC-A/79
• 2021/SC-A/12 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙް އަޙްމަދު ފަތުޙީ)
• 2021/SC-A/13 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުސް ސަލާމް)