Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2019/HC-A/654 · 25 ޖަނަވަރީ 2023 · ދައުލަތުގެ އިދާރާއެއް ހިމެނޭ އިދާރީ ޠަބީޢަތުގެ ދަޢުވާ

އަޙްމަދު މަނިކު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓަރަކްޗަރ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 4117/Cv-C/2018

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހާޒިރުކުރަން އެދުނު ހެކިން ހާޒިރުނުކޮށް ސިވިލް ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޙައްޤަށް އުނިކަން އަންނަ ކަމެއްތޯއާއި، ޅ.މާފިލާފުށި މީހުން ދިރިނޫޅޭ ރަށަކަށް ހަދައި ގޯތި ދައުލަތަށް ނެގުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި ސިވިލް ކޯޓުގެ 401/Cv-C/2017 ޤަޟިއްޔާއިން ބަދަލު ކަނޑައަޅައި އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުނުކުރެވި އޮތުމުން، ހަމަ އެ ބަދަލާ ގުޅޭ އިތުރު ދަޢުވާއެއް ރެސް ޖުޑިކާޓާގެ މަބްދައުގެ ސަބަބުން މަނާވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ހެކިތަކާއި ދަލީލު ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ޚަޞްމުންނަށް ހަމަހަމައަށް ލިބިގެންވާއިރު، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ވަޒަންކޮށް އެއިގެ ޞައްޙަކަން ތަޤްދީރުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 23)
  2. ޚަޞްމަކު ހާޒިރުކުރަން އެދޭ ހެކިން ހާޒިރުނުކުރުމަށް ނުވަތަ ހުށަހަޅާ ހެއްކަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު ނިންމާނަމަ، އެކަމުގެ ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އެކަށީގެންވާ ޖާއިޒު ސަބަބު ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ، ހެކިން ހާޒިރުނުކުރުމަކީ ހެކި ހާޒިރުކުރަން އެދުނު ޚަޞްމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23-24)
  3. ޝަރީޢަތުން ނުވަތަ ޤާނޫނުން ލިޔުމެއް އޮތުން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަން ސާބިތުކުރުމުގައި އަޞްލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހެނީ އެ ލިޔުމެވެ. ރަޖިސްޓްރީ ފަދަ ލިޔުމަކުން ސާބިތުވާ ކަމެއް އިތުރަށް ޝަފަހީ ހެކިން ހުށަހަޅައިގެން ސާބިތުކުރަންޖެހޭކަމެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ހެކިން ހާޒިރުކުރިނަމަވެސް އެ ހެކިބަހަށް މާބޮޑު ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނަމަ، ހެކިން ހާޒިރުނުކުރުމަކީ ނިންމުން ބާޠިލުކުރާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25-26)
  4. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން، އާންމު މަންފާއަކަށްޓަކައި ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތެއްގެ މަތިން ކޯޓުން ކަނޑައަޅާ ޢަދުލުވެރި ބަދަލެއް ދިނުމަށްފަހު މެނުވީ މީހެއްގެ މުދާ ދައުލަތަށް ނުނެގޭނެއެވެ. ރަށެއް މީހުން ދިރިނޫޅޭ ރަށަކަށް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރުލިބިފައިވާ ފަރާތުން ކަނޑައަޅައި، އެ ރަށުގެ އާއިލާތައް ބަދަލުކުރުމަށް ކަނޑައެޅި ވަކި އުޞޫލެއްގެ މަތިން ދައުލަތުގެ ފޯރުން ހުރި މިންވަރަކުން ބޯހިޔާވަހިކަން ދީ، މުދަލަށް ޝަރުޢީ ބަދަލު ދިނުމަކީ މި މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/29). (ޕެރ. 28-29، 35)
  5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 23 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޙައްޤު ލިބިދެވޭނީ ދައުލަތުގެ ތަނަވަސްކަމާއި ކުޅަދާނަކަން ހުރި މިންވަރަކުންނެވެ. މީގެ މާނައަކީ މި ޙައްޤު އެއްފަހަރާ ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ހަދައިދިނުމަށް ދައުލަތަށް ލާޒިމުވުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30)
  6. ބަދަލުކުރުމުގެ އުޞޫލުގައިވާ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވޭތޯ ބަލަނީ އެ އުޞޫލަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށިއިރު ހުރި ޙާލަތަށެވެ. އުޞޫލުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ތާރީޚުގެ ފަހުން ބިން ހިބައިން ދިނުމަކުން ޝަރުޠު ފުރިހަމަވި ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ އަދި އާންމުކޮށް އިޢުލާނުކުރެވިފައިވާ ކަމެއް ނޭނގި ހިނގައިފިކަމަށް ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ބުނެވޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 33-34، 36)
  7. ރެސް ޖުޑިކާޓާއަކީ އިޚްތިޞާޞް ލިބިފައިވާ ކޯޓަކުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކުން ވަކި ފަރާތްތަކެއް ހިމެނޭ ވަކި ކަމެއްގެ މައްޗަށް ނިޔާ ކަނޑައަޅައިފިނަމަ، އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާ ފިޔަވައި، އެ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި އެ ކަމާ ގުޅިގެން އަލުން ދަޢުވާ ނުކުރެވުމެވެ. އޭގެ ތިން އުޞޫލަކީ އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް، ކޯސް އޮފް އެކްޝަން އެސްޓޮޕަލް، އަދި އިޖުރާއަތު ނަހަމަ ގޮތުގައި ބޭނުންހިފުމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/25). (ޕެރ. 38-41)
  8. ކުރިން ހުށަހެޅުނު ދަޢުވާއެއްގައި ހަމަ އެ ފަރާތްތަކުގެ މެދުގައި ވަކި ނުކުތާއަކަށް ނިންމުމެއް ނިންމައި، އެ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުނުކުރެވި ނިހާއީ ވެފައިވާނަމަ، ހަމަ އެ ނުކުތާ (މިސާލަކަށް ނަގާފައިވާ ގޯއްޗަށް ދޭންޖެހޭ ބަދަލު) ފަހުން ހުށަހަޅާ ދަޢުވާއެއްގައި އަލުން ނެގުމުން އިޝޫ އެސްޓޮޕަލް ތަޠުބީޤުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 45-46)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.