އާދަމް ސުހައިލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، މަކަރާއި ޙީލަތް ހެދުން، ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ނުވަތަ defense of alibi، ކުށުގެ ނިޔަތް އުފެދޭ ވަގުތު ދެނެގަތުން، ކުރިއާލާ ނަގަންޖެހޭ ދިފާޢުތައް، ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަތައް އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތް މެދުވެރިކޮށް ރެކޯޑްކުރުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު:2014/9 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި 1002 ވަނަ މައްދާ، 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު (5) އަދި (6) ގެ 228 ވަނަ މާއްދާ އަދި 304 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/68 ދިވެހިރާއްޖެގެ ޤަނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ޗެޕްޓަރ 4 ގެ 131، ޤާނޫނު ނަންބަރު 81/1 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ޕީނަލް ކޯޑުގެ 15 ވަނަ މާއްދާ އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)، ހެކީގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރާ ލިޔުންތައް އެވަގުތަށް ލިބެންނެތްނަމަ، ފޯމުގައި އެލިޔުންތައް ލިބުމުން ހުށަހަޅާނެކަމަށް ބަޔާން ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 181/Cr-C/2011

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފޯޖުކޮށްފައިވާ ޗެކެއް ބޭންކަށް ހުށަހަޅައި 600,000 ރުފިޔާ ނެގި މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ދަޢުވާގައި، ދިފާޢީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމާއި، ސޮއިނެތް މަޙްޟަރަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމާއި، ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ކުށުގެ ނިޔަތް ސާބިތުވުމާއި، ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރި ކުށަށް ހާލީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން އަދަބު ކަނޑައެޅުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުންފުންޏެއްގެ ބޭންކް އެކައުންޓުގެ ޞައްޙަނޫން ޗެކެއް ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސްގެ ހުޅުމާލޭ ބްރާންޗަށް ހުށަހަޅައި 600,000 ރުފިޔާ މަކަރާއި ޙީލަތުން ނެގިކަމަށް ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ހާލީ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން 5 އަހަރާއި 7 މަހާއި 6 ދުވަހުގެ ޖަލު ޙުކުމެއް ކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދިފާޢީ ހެކިވެރިއެއްގެ ހެކިބަސް ނުނަގާ ކަމަށާއި، ސޮއިނެތް މަޙްޟަރަކަށް ރިޢާޔަތްކުރި ކަމަށާއި، ހެކި ރަނގަޅަށް ވަޒަންނުކުރި ކަމަށާއި، ނިޔަތް ސާބިތުނުވާ ކަމަށާއި، 1001(ރ) ތަޠުބީޤުކުރީ ގޯސްކޮށް ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ހެކިވެރިޔާ ޢުޒުރުވެރިވި ކަމަށާއި، މަޙްޟަރު ޤަވާއިދާ އެއްގޮތް ކަމަށާއި، އަތުލިޔުމުގެ ރިޕޯޓާއި ބޭންކު މުވައްޒަފުންގެ ހެކިބަހުން ކުށާއި ނިޔަތް ސާބިތު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: alibi ކުރިއާލާ ނަގާފައިނުވާތީ އެ ހެކިންގެ ނުކުތާއަށް އަސާސެއް ނެތް ކަމަށާއި، ރެކޯޑިންގ އަޑުއަހައިގެން ލިޔުނު މަޙްޟަރު ޞައްޙަ ކަމަށާއި، ބޭންކު މުވައްޒަފުގެ ސީދާ ދެނެގަތުމާއި ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖުގެ ޤަރީނާއިން ހެކި ވަޒަންކުރީ ރަނގަޅަށް ކަމަށާއި، ޗެކް ހުށަހެޅުމުން ނިޔަތް ސާބިތު ކަމަށާއި، ހާލީ ޤާނޫނުން ލުއި އަދަބެއް ލިބޭތީ 10(ރ)، 210(ށ) އަދި 1001(ރ) ގެ ދަށުން ކަނޑައެޅި އަދަބުގައި ޤާނޫނީ ގޯހެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޙާދިޘާ ހިނގިތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު (defense of alibi) އަކީ ކުރިއާލާ ނަގަންޖެހޭ ދިފާޢެކެވެ؛ ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ނުވަތަ ދަޢުވާކުރުމުގެ ކުރިން މި ދިފާޢު ނުނަގައި، ޝަރީޢަތުގައި ނަގާ ދިފާޢެއްގެ ގޮތުގައި އެ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމަށް ހެކިބަސް ނެގުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެހެންކަމުން އެފަދަ ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްނުދިނުމާބެހޭ ނުކުތާ ބިނާވެފައިވަނީ ރަނގަޅު ޤާނޫނީ އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ނޫނެވެ.
2. ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި ދެކެވޭ ވާހަކަ މަޙްޟަރުކުރުމުގެ މަޤްޞަދަކީ އެ ވާހަކަތައް ރެކޯޑްކޮށް ބެލެހެއްޓުމެވެ؛ އިލެކްޓްރޯނިކް ވަސީލަތަކުން ރެކޯޑްކޮށް، އެ ރެކޯޑިންގ އަޑުއަހައިގެން މަޙްޟަރު ލިޔެފައިވާ ޙާލަތުގައި، މަޙްޟަރުގައި ހެކިވެރިޔާގެ ސޮޔާއި އިނގިލީގެ ނިޝާން ނެތުމަކީ ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށްޓަކައި ބަޔާނުގެ ޞައްޙަކަމަށް އަސަރުކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ރެކޯޑިންގއަށް ދެވޭ އިތުބާރު ބޮޑުވާނެއެވެ.
3. ދުރާލާ ވަކި ގޮތަކަށް ހެކިބަސް ދިނުމަށް ތައްޔާރުވެގެން ދިން ހެކިބަހަށް ބުރަދަން ނުދިނުމަކީ ރަނގަޅު ވަޒަންކުރުމެކެވެ؛ ހާދިޘާ ހިނގި ވަގުތުގެ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައި އެކުގައި އުޅުނުކަން ސާބިތުނުވާ ހެކިބަހަކުން alibi ސާބިތެއް ނުވާނެއެވެ.
4. ސީދާ މުޢާމަލާތުކޮށް، ވާހަކަ ދައްކައި، އައިޑެންޓިޓީ ކާޑާ އަޅައިބަލައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ދެނެގަތް ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހަކީ ކާފީ ހެކިބަހެކެވެ؛ ތަޙްލީލީ ރިޕޯޓެއް ނެތް ސީސީޓީވީ ފުޓޭޖަކީ ފުރިހަމަ ހެއްކެއް ނޫން ނަމަވެސް، އެ ފުޓޭޖަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ އެހެން ހެކިތަކުގެ އަލީގައި ކަމަށާއި، އެހެން ހެކިތަކުން އެއަށް ބާރުދޭނަމަ އެއީ ޤަރީނާއެއް ކަމުގައި ވެގެންދާނެއެވެ.
5. ނިޔަތަކީ ފޮރުވިފައިވާ އެއްޗަކަށްވާތީ ދެނެގަނެވޭނީ ކުށްކުރި މީހާގެ ޢަމަލާއި ވަށައިގެން ހުރި ކަންކަމަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ޗެކުގެ އަޞްލު އޮޅުވާލަން މަސައްކަތް ފަށާ ހިސާބުން ކުށުގެ ނިޔަތް އުފެދި، ބަދަލުގެނައި ޗެކް ބޭންކަށް ހުށަހަޅާ ހިސާބުން ކުށް ތަންފީޒުކުރަން ފެށި، ބޭންކަށް އަޞްލު ޗެކެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވި ފައިސާ ދޫކުރާ ހިސާބުން މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ކުށް ފުރިހަމަވެއެވެ؛ ނިޔަތް ސާބިތުވުމަށް އަޞްލު އޮޅުވާލާފައިވާކަން ބޭންކަށް އެވަގުތު އެނގޭކަށް ނުޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ބޭންކުގެ ނުވަތަ މުވައްޒަފުގެ ފަރުވާކުޑަކަމަކީ ކުށުން ބަރީޢަވުމަށް ދެއްކޭނެ ބަހަނާއެއް ނޫނެވެ.
6. ހުށަހެޅި ޗެކަކީ އަޞްލު އޮޅުވާލާފައިވާ ޗެކެއްކަން ދައުލަތުން ހެކިންގެ ހެކިބަހުން ސާބިތުކޮށްފިނަމަ، އެ ޗެކު ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ނަމުގައި އޮންނަންޖެހުނު ގޮތް ބަޔާންކޮށްދިނުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ކުށް ހީގެ ދިފާޢު (defense of mistake) ނެގޭނީ ޗެކެއް ލިބުނުކަމަށް ހީކުރެވޭނެ އަސާސެއް ބުނެދެވިއްޖެނަމައެވެ.
7. ކުރީގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރި ކުށަކަށް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ހާލީ ޤާނޫނުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލުއި އަދަބެއް ލިބޭނަމަ އަދަބު ކަނޑައަޅަންވާނީ ހާލީ ޤާނޫނުގެ ދަށުންނެވެ؛ 600,000 ރުފިޔާގެ މަކަރާއި ޙީލަތަކީ 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޖިނާޔަތުގެ 2 ވަނަ ދަރަޖައިގެ ކުށެކެވެ؛ ކުރިން ހިނގި ހާދިޘާއެއްގައި ހިމެނޭ ގިނަ ކުށްތަކަށް (މިސާލު ޞައްޙަނޫން ލިޔުމެއް އުފެއްދުން) ދަޢުވާ ނުކުރެވިފައިވާ ޙާލަތުގައި 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން އަސާސީ މިންގަނޑު 3 ދަރަޖަ މަތިކުރަންވާނެ ކަމަށާއި، ދަޢުވާ ނުކުރެވި ހުރި ކުށްތައް ދައުލަތުން ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ޝަރުޠެއް އެ މާއްދާގައި ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/81 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ޕީނަލް ކޯޑުގެ ޗެޕްޓަރ 4 ގެ 131 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 132 ވަނަ މާއްދާ (ސައިޓުގެ ކީވޯޑްގައި 'ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/68 ... ޗެޕްޓަރ 4 ގެ 131، 132')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/81 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ޕީނަލް ކޯޑުގެ 15 ވަނަ މާއްދާ އަދި 16 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 210 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 1002 ވަނަ މާއްދާ (ހ) އަދި 1001 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޝަރީޢަތް ކުރުމާބެހޭގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާއިދު (5) އަދި (6) ގެ 228 ވަނަ މާއްދާ އަދި 304 ވަނަ މާއްދާ
• މަޖިލިސް ޖުޑީޝަލް ކައުންސިލްގެ ސަރކިއުލަރ (ނަންބަރު PDF ގައި ސާފުނޫން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/36-2011/SC
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/01
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/SC-A/34