ތަހުމީން އަޙްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ދިފާޢީ ހެކިން ބަލައިގަނެވޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ހެކި ބަލައިގަތުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B4/SHN/456-460-2021)2023/02

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޓެރަރިޒަމްގެ ދަޢުވާއެއްގައި ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ހާމަނުކުރި ކަމަށްބުނެ، ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު (alibi) ސާބިތުކުރުމަށް ހުށަހެޅި ދިފާޢީ ހެކިން ބަލައިނުގަތުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޓެރަރިޒަމްގެ ޢަމަލަކަށް ރޭވުމާއި ބައިވެރިވުމުގެ ދަޢުވާތަކުގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢަށް ދެ ހެކިން ހުށަހެޅިއެވެ. ތަޙުޤީޤުގެ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ވަކި ތާރީޚެއްގެ ހާދިސާ ބަޔާންކޮށްފައި ނުވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ދައުލަތުގެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގެން، ތަޙުޤީޤުގައި ހާމަނުކުރުމުން އެ ދެ ހެކިން ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ބުނީ އެ ތާރީޚާބެހޭ ތުހުމަތު އެނގުނީ ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުން ކަމަށާއި އިސްތިސްނާ ލިބެންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. ދައުލަތް ބުނީ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ހާދިސާ ބަޔާންކޮށްފައިވާތީ ތަޙުޤީޤުގައި ހާމަކުރަން ޖެހުނުކަމަށާއި ދަޢުވާ ލިބުމަށްފަހުވެސް ލަސްކުރިކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތަޙުޤީޤުގައި ކުށް ހިނގި ތާރީޚާއި ވަގުތާއި ތަން ނާންގާތީ ހެކި ހުރިކަން އެނގުނު ކަމަށް ނުބެލެވޭތީއާއި، ފަނޑިޔާރު ކަނޑައެޅި މުއްދަތުގައި ހެކި ހާމަކޮށްފައިވާތީ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ގޯސްވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާ އުފުލިފައިވާ ކޮންމެ މީހަކަށް ކުށެއްނެތް މީހަކު ކަމުގައި ބެލުމުގެ ޙައްޤާއި، ހެކިން ހާޟިރުކޮށް ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވާއިރު، ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި އެ ޙައްޤު މަޙްދޫދުކުރާ ޙާލަތެކެވެ. (ޕެރ. 13-14)
2. ޢާންމު އުޞޫލަކީ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ނަގައި ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބެނީ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި ދުރާލާ (ހުރި ތަންތަނާއި ހެކިންގެ މަޢުލޫމާތާއެކު) ހާމަކޮށްފައިވާނަމައެވެ؛ ނަމަވެސް ދަޢުވާ ހުށަހެޅުމުގެ ކުރިން ނުވަތަ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ހުރިކަން އެނގޭ ޙާލަތްތަކަށް އިސްތިސްނާ ހުރެއެވެ. (ޕެރ. 15-17)
3. ހެކި ހުރިކަން އެނގުނީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ނަމަ، އެހާތަނަށް ހުށަހެޅިފައިހުރި ހުރިހާ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަށްފަހު ޢަދުލުއިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ބަލައިގަންނަން ޖެހޭނަމަ އެ ހެކި ބަލައިގަތުމުގެ އިޚްތިޔާރު ކޯޓަށް ލިބިގެންވެއެވެ. (ޕެރ. 18-19)
4. ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢު ދުރާލާ ހާމަކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި އުފެދޭނީ، ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ހިނގި ތާރީޚާއި ވަގުތާއި ތަން ކޮންމެވެސް މިންވަރަކަށް ބުނެދީފައި ނުވަތަ އެކަމާބެހޭ ސުވާލުކޮށްފައި ވާނަމައެވެ؛ ރާވައިގެން ކުރެވޭ ކުށެއްގައި މައި ހާދިސާ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގައި ބަޔާންކުރުން ފުދޭނީ ތުހުމަތު އެނގުމަށް ނަމަވެސް alibi ހާމަކުރުން ލާޒިމުކުރުމަށް ނުފުދެއެވެ. (ޕެރ. 26-28)
5. ކުށް ހިނގި ތާރީޚާއި ވަގުތާއި ތަން ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަށް އަންގާފައި ނުވާނަމަ، އެ ތާރީޚުގައި ހުރި ތަން ތަޙުޤީޤަށް އެންގުން ލާޒިމުކުރުމަކީ ބުއްދީގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ހެކި ހުރިކަން ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި އެނގިފައިވާ ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28-29)
6. ދަޢުވާ އުފުލުމަށްފަހު ދިފާޢީ ހެކި ހާމަކުރެވޭނީ ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅާ މުއްދަތުގައި ކަމުން، އެ މުއްދަތުގައި ހެކި ހާމަކޮށްފިނަމަ، އެ ހިސާބަށް ވީ ލަސްވުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ސަބަބުން ވީ ލަސްވުމެއް ކަމުގައި ނުބެލެވޭނެ ކަމަށާއި ދިފާޢުގެ ޙައްޤު ގެއްލޭ ސަބަބަކަށް ނުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 31-32)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) އަދި (އ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ ކުށުގެ ޢަމަލު ހިނގި ތަނުގައި ނެތްކަމުގެ ދިފާޢާބެހޭ މާއްދާ (ހ)، (ޅ)، (އ) (PDF ގައި '333')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 ގެ ދިފާޢުގައި ހެކި ހާމަކުރުމާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '332')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 ގެ PDF ގައި '326' ކަމަށްވާ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޕްރޮސިކިއުޓުކުރުމުގެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 2023/R-106)
• 2017/HC-A/369
• 2020/HC-A/263