ކްރިސްޓީނާ ކޮރެއްޓޯ ވ. އިބްރާހީމް ސާލިޙް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރު ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ވ. ފުލިދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު J1C/VN/2020/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަދަނީ ދަޢުވާއެއް ހިނގަމުންދަނިކޮށް ބިދޭސީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކު ރާއްޖެއިން ފުރުން މަނާކޮށް ޕާސްޕޯޓު ހިފެހެއްޓުމަށް މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރަކީ ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޤަވާޢިދުގެ 295 ވަނަ މާއްދާއާއި ވަގުތީ އަމުރުގެ އުޞޫލުތަކާއި ދަތުރުފަތުރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމާ އެއްގޮތަށް ނެރުނު އަމުރެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (06) ގެ 295 ވަނަ މާއްދާގެ 4 ވަނަ ނަންބަރުގެ ދަށުން ވަގުތީ ފިޔަވަޅެއް ނެރެވޭ ޙާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ފިލައިގެން ހިނގައިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރުމާއި، ޙުކުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުނުވެ ހިނގައިދާނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއް ހުރުން ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 12)
2. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރަކީ މުޠުލަޤު ބާރެއް ނޫނެވެ؛ އެދޭ ފަރާތަށް ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުވުމާއި، އަމުރު ނުނެރެފިނަމަ އިޢާދަނުކުރެވޭފަދަ ނުރައްކަލެއް އޮތުމާއި، އެދޭ ފަރާތަށް އެކަމަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ލިބިގެންވުން ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ (ނެކްސްބިޒް ޤަޟިއްޔާ)؛ އަދި އަމުރު ނެރެފިނަމަ އަދި ނުނެރެފިނަމަ ދެފަރާތަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން އަޅައިކިޔަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 13–14)
3. ދަތުރުފަތުރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަމަކީ މުޠުލަޤު ޙައްޤެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނުގައިވާ ގޮތުގެ މަތިން އެހެން ފަރުދުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައި ހަނިކުރެވިދާނެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން މީހަކު ފުރުން މަނާކުރެވޭނީ (އެހެން ޤާނޫނެއްގައި އެހެންގޮތަކަށް ނެތްނަމަ) ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން، އެ އަމުރުގައި ކަނޑައަޅާ މުއްދަތަކަށެވެ؛ ކޯޓުގައި ހިނގާ މައްސަލައެއްގައި ދަޢުވާލިބޭ މީހާ ފިލައިގެން ހިނގައިދާނެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއް އޮތްނަމަ ކޯޓު އަމުރަކުން ޕާސްޕޯޓް ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 16–17)
4. ކޯޓުގައި މައްސަލައެއް ހިނގަމުންދަނިކޮށް ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތް ފުރައިގެން ގޮސްފިނަމަ އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅިދާނެނަމަ ފުރުން މަނާކުރެވިދާނެއެވެ؛ އެގޮތަށް އަމުރު ނެރުމުގައި ރަނގަޅު ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ދަޢުވާއެއް އޮތުމާއި، ދަޢުވާ ކާމިޔާބުވުމުގެ ފުރުޞަތުގެ މިންވަރާއި، ކޯޓުގެ އިޚްތިޞާޞް ނުހިނގާ ތަނަކަށް ފުރައިގެން ދާން އުޅޭކަމަށް ބެލެވޭ ސަބަބާއި، އެނބުރި ނައުމުގެ އިޙްތިމާލަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 19)
5. އަސާސީ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓުމުގައި ޚާއްޞަ ފަރުވާތެރިކަމެއް ބަހައްޓަންޖެހޭނެ ކަމަށާއި، ދަތުރުފަތުރުކުރުމުގެ ޙައްޤު ހިފެހެއްޓިފައިވާ ޙާލަތެއްގައި ވީހާވެސް އަވަހަކަށް މައްސަލަ ނިންމުމަށް ކޯޓުތަކުން އިސްކަން ދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22)
6. ޤާނޫނީ ވަކީލަކު ނުވަތަ ބަދަލުގައި ފަރާތެއް ޢައްޔަންކޮށްފައިވުމަކީ، އެއީ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ޢައްޔަންކުރެވޭ އަދި ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެ އިންތިޒާމަކަށްވާތީ، ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ބިނާކޮށް ފުރައިގެން ދިއުމުން ޝަރީޢަތް ހިންގުމަށް ހުރަސް ނޭޅޭނެކަމަށް ބެލެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23)
7. (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ޚިލާފު ރައުޔު) ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކީ ބިދޭސީއަކަށް ވުމަކީ ހަމައެކަނި ފުރުން މަނާކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ޤާނޫނީ ވަކީލުން މެދުވެރިކޮށް ތަމްސީލުވެފައިވާނަމަ ޝަޚްޞީ ޙާޟިރީއަށް ބޭނުމެއް ނެތެވެ؛ އަދި އަތުވެދާނެ ޙުކުމެއް ތަންފީޛުކުރުމަށްޓަކައި މުއްދަތެއް ނެތި ފުރުން މަނާކުރެވިގެން ނުވާނެއެވެ، އެ މިނިވަންކަން ހިފަހައްޓަންވާނީ އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތްތަކުގައި އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 32–36)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ގޮތުން ހެދިފައިވާ ޤަވާޢިދު (06) ގެ 295 ވަނަ މާއްދާ (4 ވަނަ ނަންބަރު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2007 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިމިގްރޭޝަން ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) އަދި 7 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 27/2014 (އިމިގްރޭޝަން ޤާނޫނަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• Universal Declaration of Human Rights 1948 ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ
• International Covenant on Civil and Political Rights ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
• Protocol No. 4 to the European Convention on Human Rights ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/21 ޤަޟިއްޔާ (ނެކްސް ބިޒް (އޮސްޓްރޭލިޔާ) ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/HC-A/305 ޤަޟިއްޔާ (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމް މަނިކު)
• Satish Chandra Verma v. Union of India (2019) – އިންޑިއާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު
• Mrs. Maneka Gandhi v. Union of India and Ors (1978) 1 SCC 248
• Young v Young [2012] EWHC 138 (Fam)