ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކުޑަކުއްޖަކާ މެދު ޖިންސީ އަމަލެއް ހިންގުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 501/Cr-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުއްޖަކު އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ކުއްޖާއާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގުމުގެ ކުށުގައި 15 އަހަރުގެ ޖަލު ޙުކުމްކުރުމުގައި، ކުޑަކުދިންގެ ހެކިބަސް ލިޔުމުން ނެގުމާއި، ކުއްޖާގެ އިންޓަވިއު ރެކޯޑިން ލަސްވެގެން ހުށަހެޅުމާއި، ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް އެތެރެފުށުންނާއި ބޭރުފުށުން އެއްގޮތްތޯ ވަޒަންކުރުމާއި، ހެކިންގެ ފުށުއެރުންތަކާއި، ދިފާޢީ ހެކި ބަލައިނުގަތުމާއި، ރިޕޯޓުތަކަށް ބުރަދަން ދިނުމުގައި ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް، 2019 ގައި އިތުބާރުކުރަންޖެހޭ މަޤާމެއްގައި ހުރެ ކުޑަކުއްޖަކު ނިދާފައި އޮއްވާ ހެދުންމަތިން ކުރިމަތިފަރާތާއި މޭމަތީގައި އަތްލިކަމަށާއި، އެހެން ދުވަހެއްގައި އޭނާގެ ކުރިމަތިފަރާތް ކުއްޖާއަށް ދެއްކިކަމަށް ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 9 (ހ)، (ށ) ގެ ދަށުން ކުށްވެރިކޮށް 15 އަހަރު ޖަލަށްލުމަށް ޙުކުމްކޮށް، ތަންފީޛުކުރަންޖެހޭ މުއްދަތު 13 އަހަރާއި 8 މަހާއި 13 ދުވަސްކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން 11 ނުކުތާ ހުށަހަޅައި، ކުދިންގެ ހެކިބަސް ލިޔުމުން ނެގުމާއި، ރެކޯޑިން ލަސްވެ ހުށަހެޅުމާއި، ކުއްޖާގެ ބަހުގެ ފުށުއެރުންތަކާއި، ދިފާޢީ ހެކި ބަލައިނުގަތުމާއި، ރިޕޯޓުތަކަށް ބުރަދަން ދިނުމާއި، ޝަރީޢަތް ލަސްވުމަށް ބިނާކޮށް ޙުކުމް ބާޠިލުކުރަން އެދުނެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހެކިބަސް ނެގީ 48 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކަމާއި، ރެކޯޑިން ހުށަހެޅީ ޤާނޫނީ މަރުޙަލާ ނިމުމުގެ ކުރިން ކަމާއި، ކުއްޖާގެ ހެކިބަސް އެތެރެފުށުންނާއި ބޭރުފުށުން އެއްގޮތްކަމާއި، ފަހުން ހުށަހެޅި ދިފާޢީ ހެކި ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުކަމާއި، އިޖުރާއީ ނުކުތާތަކަކީ ޙުކުމަށް ސީދާ އަސަރުކުރާ ނުކުތާތަކެއް ނޫންކަމަށް ފަނޑިޔާރުން އެއްބަސްވެ ނިންމިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކުޑަކުދިންގެ ހެކިބަސް ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 48 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ތަނެއްގައި، ލާޒިމްކުރާ މީހުންގެ ޙާޟިރުގައި، ވީޑިއޯ ރެކޯޑުކޮށް ނަގާފައިވާނަމަ، ކުއްޖާ ކިޔައިދޭން އުނދަގޫވާ ބައެއް ތަފްޞީލުތައް ފަނޑިޔާރުގެ ސުވާލުތަކަށް ލިޔުމުން ޖަވާބުދިނުމަކީ ކުޑަކުދިން ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ގޮތުން ކުރެވޭ ކަމެއްކަމާއި، އެއީ 48 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 8-12)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާ ފޯމާއެކު ހުށަނޭޅޭ ހެކީގެ ތަފްޞީލު ދަޢުވާ ފޯމުގައި ހިމަނާފައިވާނަމަ، ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރުމުން ހެކި ހާމަކޮށް، ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާ ނިމުމުގެ ކުރިން އެ ހެކި (ކުއްޖާގެ އިންޓަވިއު ރެކޯޑިން) ކޯޓަށް ފޮނުވިނަމަ، އެ ހެކި ބަލައިގަތުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ހެކި ހާމަކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތަކީ ޝަރީޢަތް ކުރިއަށްދާއިރުވެސް ދެފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. (ޕެރ. 14-18)
3. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/77 ގައިވާ ހެކިބަސް އެތެރެފުށުންނާއި ބޭރުފުށުން އެއްގޮތްތޯ ބެލުމުގެ އުޞޫލުތައް ތަޠުބީޤުކުރާނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙާދިޘާ ތަރުތީބުވެފައިވާ ގޮތަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ އެތެރެފުށުން އެއްގޮތްކަމަކީ ތެދުބަހުން ވާހަކަ ކިޔައިދޭ މީހަކު ކިޔައިދޭފަދަ ތަފްޞީލު (ޢަމަލު، ވަގުތު، ތަން) ހުރުމާއި، ބޭރުފުށުން އެއްގޮތްކަމަކީ އެހެން ހެކިބަހާއި ސައިކޮލޮޖިކަލް/އިޖްތިމާޢީ ރިޕޯޓުތައް ފަދަ ހެކިތަކުން ތާއީދު ލިބުމެވެ. (ޕެރ. 20-27)
4. ހެކިބަހުގައި ތަޢާރުޟެއް ހުރިތޯ ބެލުމުގެ މަޤްޞަދަކީ ރަނގަޅީ ކޮން ބަޔާނެއްތޯ ހޯދުމެއް ނޫން، ހަނދާން ނައްތާލުމުގެ ނުވަތަ ދޮގުހެދުމުގެ ސަބަބުން ހެކިވެރިޔާގެ ބަސް ޤަބޫލުނުކުރެވޭކަން ދެއްކުމެވެ؛ ކުއްޖަކު ވަކިވަކި މީހުންނަށް ތަފާތު މިންވަރަށް ހާދިސާ ކިޔައިދިނުމަކީ ގުޅުމުގެ މިންވަރަށް ބިނާވާ ކަމަކަށްވާތީ ފުށުއެރުމެއް ނޫނެވެ؛ ބަސްމަގާއި އިބާރާތް ތަފާތުވިޔަސް އެއް ވާހަކަ ކިޔައިދީފައިވާނަމަ ތަޢާރުޟެއް ނޯވެއެވެ. (ޕެރ. 29-32)
5. ޚަޞްމުންނަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވި ނަމަވެސް، ހުށަހަޅާ ހުރިހާ ހެކިން ޙާޟިރުކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރަށް ހުރިހާ ޙާލަތެއްގައި ލާޒިމެއް ނޫނެވެ، ނަމަވެސް ޙާޟިރުނުކުރާނަމަ އެކަށީގެންވާ މަޤްބޫލު ސަބަބު ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ؛ ހެކިބަސް ނަގައި ނިމުމަށްފަހު ހުށަހަޅާ ހެކި ބަލައިގަނެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އާމިނަތު ނާޒުލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާގައިވާ އިސްތިސްނާ ޙާލަތުގައެވެ. (ޕެރ. 34-35)
6. ކުއްޖާގެ އިޖްތިމާޢީ ޙާލަތުގެ ރިޕޯޓު ތައްޔާރުކުރުމުގައި ކުއްޖާގެ ވަށައިގެންވާ މާޙައުލު ދެނެގަތުމުގެ މަޤްޞަދު ޙާޞިލުވެފައިވާނަމަ، މައިންބަފައިންނާއި ގޭގެ ހުރިހާ މީހުންގެ ބަސް ހޯދުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 40)
7. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 45 (ހ) ގެ ދަށުން ޙުކުމުގެ ކުރިން އައި އިޖުރާއަތެއް (ބަންދާއި ލިޔުންތައް ލިބުން ލަސްވުން ފަދަ) ބާޠިލުކަމަށް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ އެ ނުކުތާއަކީ ޙުކުމަށް ސީދާ އަސަރުކޮށްފައިވާ ނުކުތާއަކަށްވެ، ދަށުކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުން ނަޒަރުނުކޮށް ދޫކޮށްލާފައިވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 42-43)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، 47 ވަނަ މާއްދާ، 48 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 83 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، 84 ވަނަ މާއްދާ، 110 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، 135 ވަނަ މާއްދާ، 145 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، 151 ވަނަ މާއްދާ، 186 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު)ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (1)، (2)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)ގެ 45 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)، 56 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/60 (ޙުސައިން ސާމިރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/77 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުޚްތާރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/19 (ދިވެހި ދައުލަތް (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް) ވ. ޢަލީ ޝާހު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2017/SC-A/26
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އާމިނަތު ނާޒުލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޤަޟިއްޔާ