ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ނަން ސިއްރުކުރެވިފައި

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލުކޮށް، ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރުމަށް އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކުޑަކުއްޖަކާ މެދު ޖިންސީ އަމަލެއް ހިންގުން

ދަށު ކޯޓު: ރ. އަލިފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 48/E1C/2016-

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުޑަކުއްޖަކާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި، ތަޙްޤީޤުގައި ނެގި ކުއްޖާގެ ބަޔާނާއި، ކުއްޖާ ކިޔައިދިން ހެކިވެރިއެއްގެ ހެކިބަހާއި، އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓާއި މެޑިކަލް ލީގަލް ރިޕޯޓު ބަލައިނުގަނެ ދަށު ކޯޓުން ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމީ 12/2009 ގެ 47 އަދި 48 ވަނަ މާއްދާއާއި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް 2011 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ކުޑަކުއްޖަކާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލު ހިންގަމުން އައިސް، 2014 ގައި ގިފިލީގައި ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގިކަމަށް 12/2009 ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާ ޙަވާލާދީ (ނ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާކުރެވުނެވެ؛ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ދަޢުވާއަށް އިންކާރުކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ރ. އަލިފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން (48/E1C/2016) ކުއްޖާގެ ތަޙްޤީޤު ބަޔާން 48 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ކުއްޖާ ކިޔައިދިން ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަސް ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ބުނެ ރަދުކޮށް، ރިޕޯޓުތައް ބަލައިނުގަނެ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (އ) ގެ މިންވަރަށް ހެކި ނުލިބޭތީ ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހަކީ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) އަދި (އ) ގެ ދަށުން ބަލައިގަނެވޭ ހެއްކެއްކަމަށާއި، ކުއްޖާގެ ބަޔާން 48 ވަނަ މާއްދާއާއި 2016/HC-A/33 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނެ ރަދުކުރުމާއި، ރިޕޯޓުތައް ބަލައިނުގަތުމަކީ 2011/HC-A/192 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 48 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތު ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާއަށް ޚާއްޞަވާތީ ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ހަމައެކަނި އެ ސަބަބަށް ރަދުކުރުން ރަނގަޅު ނޫންކަމާއި، ކުއްޖާ ހެކިވެރިޔާއަށް ކިޔައިދިނީ މަޖުބޫރުކުރެވިގެން ނޫންކަމާއި، ރިޕޯޓުތަކުގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނަމަ ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކުރަންޖެހޭތީ، ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރުމަށް ޤަޟިއްޔާ ތަޙްވީލުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 5–6) 12/2009 ގެ 47 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ބާވަތްތަކުގެ ތެރެއިން މަދުވެގެން 5 ބާވަތެއްގެ ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) ގެ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ؛ 5 ބާވަތް ނުލިބުނަސް ލިބިފައިވާ ހެކި އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭނަމަ އެ ހެކީގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ (2012/HC-A/14، 2012/HC-A/129)؛ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ބާވަތްތަކުގެ އިތުރަށް އެހެން ހަރުދަނާ ހެކި ޤަރީނާއަށްވެސް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ (2015/HC-A/150).
2. (ޕެރ. 7، 16–18) ކުށް ސާބިތުކުރުމަކީ ހެކީގެ ޢަދަދު ގުނާ ހިސާބެއް ނޫނެވެ؛ ކުއްޖާ ދިން ހެކިބަހަކީ އާދަޔާ ޚިލާފަށް ތެދުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެކިބަހެއްނަމަ އެ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ސާބިތުކުރެވިދާނެއެވެ؛ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ހެކީގެ ބާވަތްތަކަކީ ކުއްޖާގެ ބަސް ކޮރަބަރޭޓްކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކެވެ (2019/SC-A/77)؛ ކުއްޖާ ކިޔައިދިނުމަށް ބިނާވާ މައްސަލައެއްގައި ފަނޑިޔާރު ބަލަންވީ ކުއްޖާ ކިޔައިދިނުން އާދަޔާ ޚިލާފަށް ތެދުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯއެވެ.
3. (ޕެރ. 14–15، 19) [އަޣްލަބިއްޔަތު] 12/2009 ގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ އިޖުރާއަތަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކުއްޖާގެ ޝަފަހީ ހެކިބަސް ނެގުމާބެހޭ އިޖުރާއަތެކެވެ، ތަޙްޤީޤާބެހޭ އުޞޫލެއް ނޫނެވެ؛ ތަޙްޤީޤުގައި ކުއްޖާގެ ބަޔާން ނަގާއިރު އެ އިޖުރާއަތަށް ތަބާނުވުމަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ބަޔާން ބަލައިނުގަނެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (ނަމަވެސް ކުއްޖާގެ މަޞްލަޙަތަށް އެ އިޖުރާއަތު ގައިޑްލައިނެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުން ރަނގަޅެވެ – 2019/HC-A/88)؛ ބަޔާނާމެދު ޝައްކު އުފެދިއްޖެނަމަ 48 ވަނަ މާއްދާގެ ގޮތުގެމަތިން ހެކިބަސް ނެގިދާނެއެވެ، ނުވަތަ ކޮރަބަރޭޓްކުރެވޭ ހެއްކާއެކު ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ބަލައިގަނެ ބުރަދަން ދެވިދާނެއެވެ.
4. (ޕެރ. 21–23) ކުއްޖާ ހެކިވެރިއަކަށް ކިޔައިދިނީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫންކަމަށް ބެލެވޭ މަޖުބޫރީ ސަބަބުތައް ހުރިނަމަ އެކަމަށް ބުރަދަނެއް ނުދެވޭނެއެވެ، އަދި ޤަރީނާއެއްގެ ދަރަޖަ ދިނުމުގެ ކުރިން ފަނޑިޔާރު އެކަން ވަޒަންކުރަންވާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ހަމައެކަނި ކިޔައިދޭށޭ ބުނުމަކީ ބާރުގެ ބޭނުމެއް ނޫނެވެ؛ ހާދިސާއާ ކައިރިން ކިޔައިދީފައިވާ، އެހެން ހެކިތަކާ ފުށުނާރާ ކިޔައިދިނުމަކީ 47 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބަލައިގަނެވޭނެ ހެއްކެކެވެ.
5. (ޕެރ. 25–28) ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަކީ ކޯޓުގެ ވާޖިބެކެވެ؛ ހެކި ބަލައިގަތުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ތަޤްދީރީ ބާރެއް ނަމަވެސް (2011/HC-A/192)، ކިތާބީ ރިޕޯޓެއްގެ އަޞްލާ އެއްގޮތްކަމަށް ތައްގަނޑުޖަހާ ކޮޕީ ހުށަހެޅުމަށްފަހު ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭނަމަ، ތައްޔާރުކުރި ފަރާތްތައް ހާޟިރުކޮށް ހެކިބަސް ހޯދަންވާނެއެވެ؛ ދަޢުވާ ފޯމާއެކު އަޞްލު ހުށަނާޅަ ސަބަބު ބަޔާން ނުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ރިޕޯޓު ރަދުކުރުމުގެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ (ޚާއްޞަކޮށް (ޅ) އަދި (އ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 48 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނަށް ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު)ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/09 (08 ސެޕްޓެމްބަރު 2011) ޢާންމު ސިޓީ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/77 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މުޚްތާރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/44 (އިބްރާހީމް ނާފިޠު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/14
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/HC-A/129
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/HC-A/150
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2016/HC-A/33
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2011/HC-A/192
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/88
• ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-A/407