އަޙްމަދު މުޖާޙް ވ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު، ދަފްތަރު ރސ 13541

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1692/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަރަނިއަށް ދިން ފައިސާ އަނބުރާ ހޯދުމަށް ކުރި ދަޢުވާއެއްގައި، ޕޭމަންޓް ވައުޗަރަކާއި ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހުން ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާއާއި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައާ ބެހޭ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށްތޯއާއި، ދަރަނި ޚަލާޞްކުރިކަމަށް ހުށަހެޅި އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމުން ޙުކުމަށް އަސަރުކުރޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފައިސާ ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި އެ ފައިސާ ލިބެންޖެހޭ ސަބަބު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުންނެވެ. އެކަން ސާބިތުކުރަންވާނީ އެކަށީގެންވާ މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުށަހަޅައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 12)
2. މަދަނީ ޚުޞޫމާތްތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ބެހިގެންވަނީ ދެ ބަޔަކަށެވެ: ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ (burden of production) އާއި، ހުށަހަޅާ ހެކި އަނެއް ފަރާތުގެ ހެކިތަކާ އަޅާކިޔާއިރު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ވުމުގެ ބުރަ (burden of persuasion) އެވެ. ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމާ ކުރިމަތިކުރާ ދަފްޢެއް ސާބިތުކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭނީ އެ ދަފްޢެއް ކުރާ ފަރާތެވެ. (ޕެރ. 15)
3. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ޙާދިޘާއެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއް ސާބިތުކުރުމަށް ބަލާނީ "ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަށް" (balance of probabilities) އެވެ. ޙާދިޘާއާ ގުޅުންހުރި އިތުރު ހެކިތަކާއި ޤަރީނާތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ ޙާދިޘާ ނުހިނގާ ކަމަށްވުރެ ހިނގިކަމަށް ފަނޑިޔާރަށް ބޮޑަށް ބުރަވެވުމުން އެ ޙާދިޘާ ހިނގިކަމަށް ކަނޑައަޅާނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
4. ކިތާބީ ހެއްކަކަށް (ޕޭމަންޓް ވައުޗަރަކަށް) ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އިންކާރުކުރިނަމަވެސް، ފައިސާގެ މުޢާމަލާތް ހިނގިކަމަށް ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހުން ބާރުދޭނަމަ، ހެކި ވަޒަންކޮށް މަދަނީ މިންގަނޑަށް ދަޢުވާ ސާބިތުވާކަމަށް ބެލެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 17، 18)
5. ދަރަނި ޚަލާޞްކުރިކަމަށް ދިފާޢުގައި ހުށަހަޅާ އެއްބަސްވުމުން، އެ އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކުރާ ފައިސާއަކީ ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ފައިސާކަމާއި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ފައިސާގެ ސެޓްލްމެންޓެއް އޭގެ ތެރެއިން ވެފައިވާކަން ނޭނގޭނަމަ، ދަށުކޯޓުން އެ އެއްބަސްވުމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައި ނުވުމަކީ ޙުކުމަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21، 22)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/28
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/02 (މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ޙުސައިން ރަޝީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/49 (ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ ވ. ހަބް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2014/SC-A/13 (މުޙައްމަދު ސަޢީދު އިސްމާޢީލް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2013/SC-A/53 (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާޝިޔަތު ނިޒާރު)