ޒުލްފީނާ ރަޝީދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން

ނަތީޖާ: ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރެ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (މައުޟޫޢީ ޙައްޤާ ބެހޭ ދަށުކޯޓުގެ ސަބަބާ ޚިލާފުވެ، ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސްގެ މައްޗަށް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-BHD-CR1/VN/2022/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހުޅުމާލޭގެ ބިންތައް ވިއްކުމަށް ކުރި އިޢުލާނެއް ހުއްޓުވުމަށް އެދުނު ވަގުތީ އަމުރު، މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ސިވިލް ކޯޓުން ނުނެރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމާއި ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސްގެ މިންގަނޑުން އަމުރު ނެރެންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ އަސާސީ 3 ޝަރުޠަކީ: އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް އެދުމުގެ ޞިފަ/ޙައިޘިއްޔަތު ލިބިގެންވުން، ޤާނޫނީ ހިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ފާޅުކަންބޮޑު ގޮތެއްގައި އޮތުން، އަދި އަމުރު ނުނެރެ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ލަސްވެއްޖެނަމަ ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ އަދި އިޢާދަ ނުކުރެވޭ ގެއްލުމަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމެވެ. (ޕެރ. 12؛ ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
2. ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސް ޓެސްޓްގައި މައްސަލައިގައި ހިމެނޭ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން ވަޒަންކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 13؛ އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް)
3. ވަގުތީ އަމުރެއްގައި ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އޮތްތޯ ބަލަނީ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާއަށް ގޮތެއް ނިންމުމެއް (ޕްރީޖަޖްކުރުމެއް) ނޫން ގޮތަކަށް، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ރަނގަޅު ވާޤިޢީ ނުވަތަ ޤާނޫނީ މައްސަލައެއް ޕްރިމާ ފޭސީ (ފުރަތަމަ ނަޒަރު) މިންގަނޑުން ޤާއިމުކޮށްދެވިފައިވޭތޯއެވެ. ބިޑް ކާމިޔާބުކުރި ފަރާތަކަށް އެ ޙައިޘިއްޔަތުން މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް އުފެދެއެވެ. (ޕެރ. 16-17)
4. މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި ނުވަތަ ވަގުތީ އަމުރަށް އެދުމުގައި ލަސްވުމަކީ އަމުރު ނެރެންޖެހުމުގެ އިޙްތިމާލު ކުޑަވާ ކަމެކެވެ. އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކާ ނުލައި އެކަށީގެންނުވާ ދިގު މުއްދަތަކަށް ޙައްޤު މަތީގައި ނިދާފައިވާ ފަރާތަކަށް ވަގުތީ އަމުރުގެ ފަރުވާ ދިނުމުގައި، އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ކޯޓުތަކުން ފަރުވާތެރިވުން މުހިއްމެވެ. (ޕެރ. 19)
5. މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި ލަސްވި ނަމަވެސް، މައުޟޫޢާ ގުޅޭ ސަބްޖެކްޓް މެޓަރަށް ޙަޤީޤީ ބިރެއް އޮތްކަން އެނގުނީ މައްސަލަ ކޯޓުގައި ހިނގަމުންދަނިކޮށް ކަމަށާއި، އެކަން އެނގުމުން އެކަށީގެންވާ ލަހަކާ ނުލައި ވަގުތީ އަމުރަށް އެދިފައިވާނަމަ، މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގައި ވި ލަހަކީ ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤު ނެތިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނެތްކަމަށް ދަށުކޯޓުން ނިންމީ ރަނގަޅަށް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22-23)
6. ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމަކީ ފޫނުބެއްދޭ ވަރުގެ، ނުވަތަ އިޞްލާޙުކޮށް ރަނގަޅު ނުކުރެވޭނެ ގެއްލުމެވެ. އެކަށީގެންވާ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދެވޭނަމަ، ދަޢުވާ ކިތަންމެ ވަރުގަދަ ކަމަށް ފެނުނު ނަމަވެސް ޢާންމުކޮށް ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމަށް ހުރަސްއެޅޭނެއެވެ؛ ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވެނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު އެކަށީގެން ނުވާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ. (ޕެރ. 25-26؛ ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް)
7. ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސްއަށް ބަލާއިރު، އަމުރު ނެރުމުން ތިންވަނަ ފަރާތްތަކުގެ (ބިޑަށް ކުރިމަތިލީ ފަރާތްތަކުގެ) ޙައްޤުތަކަށާއި އަމުރު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުން، އަމުރު ނުނެރުމުން އެދޭ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށްވުރެ ބޮޑުނަމަ، އަމުރު ނެރުން މުހިއްމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/21 ޤަޟިއްޔާ (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/101 ޤަޟިއްޔާ (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/310 ޤަޟިއްޔާ (އަޒްރޯވާ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް އެންޑް ސުއިޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް ޤަޟިއްޔާ ([2021] SC 73، 31 ވަނަ ޕެރެގްރާފް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/HC-A/296 ޤަޟިއްޔާ (މިނިސްޓްރީ އޮފް ފިނޭންސް ވ. އެސް.ޖޭ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް، އެސް.ޖޭ ޓްރޭޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) - އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި