މޫސާ ފަތުހީ ވ. ޢަބްދުއްޣަފޫރު ޙާމިދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރު ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B7/VA/2023/03

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިމާއި ޢިމާރާތުގެ މިލްކުވެރިކަމާ ބެހޭ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާއެއްގައި، އެ މުދަލުން ލިބޭ އާމްދަނީ ކޯޓަށް ޖަމާކުރުމަށް އަންގައި ސިވިލް ކޯޓުން ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރު، މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގައި އެ ފަރުވާއަށް ނޭދުނު ކަމުގައި ވިޔަސް 242 (ނ) ގެ ދަށުން ނެރެވިދާނެތޯއާއި، މުދަލުން ތަޞައްރުފުކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ އަމުރަށް އެދުނުއިރު އެފިޑެވިޓް ހުށަނޭޅުމުން އަމުރަށް އެދުނީ ގޯސްކޮށްތޯއާއި، މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތެއް ތަމްޞީލުކުރުމާ ބެހޭ ނުކުތާ މި މަރުޙަލާގައި ބެލެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގައި އެދިފައިވާ ފަރުވާތަކާ ގުޅުންހުރި ޙައްޤެއް ރައްކާތެރިކުރުމަށް، މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގައި ވަކިން އެދިފައި ނުވިނަމަވެސް، ވަގުތީ ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމުގެ ފުރުޞަތު މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 242 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ފަހިކޮށްދެއެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ އެ މާއްދާ ޢަމަލުނުކުރެވޭ މާއްދާއަކަށް ވާނެއެވެ. (ޕެރ. 21، 22)
2. މުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ލިބިއްޖެކަމަށް ކަނޑައެޅިއްޖެނަމަ އެ ތަނުން ލިބޭ މަންފާ ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުވެސް އެ ޙައްޤާއެކު ނަގުލުވާތީ، މިލްކުވެރިކަމާ ބެހޭ ދަޢުވާއެއްގައި އެ މުދަލުން ލިބޭ އާމްދަނީ ކޯޓަށް ޖަމާކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރުން އެންގުމަކީ 242 (ނ) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، މުދަލުން ލިބޭ އާމްދަނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބެންޖެހޭ ސަބަބެއް ފެންނާން ނެތް ހާލަތުގައި އެ އެންގުމުން އޭނާގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 21، 23)
3. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 337 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ހުށަހެޅުމަކާއެކު އެފިޑެވިޓް ހުށަހެޅުމަށް އެންގުމުގެ ބާރު ކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާތީ، ހާލަތު ވަޒަންކޮށް ކުރާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ކޯޓުން އަންގާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އެފިޑެވިޓަކާ ނުލައި ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދި ހުށަހެޅުމަކީ، އެ އަމުރަށް އެދުނީ ގޯސްކޮށްކަމަށް ނިންމިދާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 27، 28، 29)
4. ހެކީގެ ގޮތުގައި ހުށަހަޅާ ލިޔުމެއް ޚަޞްމާ ޙިއްޞާކުރުމަށްފަހު އެ ލިޔުމުގެ ޞައްޙަކަމާ މެދު ސުވާލު ނުއުފައްދާހާ ހިނދަކު އޭގެ ޞައްޙަކަން ޚަޞްމު ޤަބޫލުކުރާ ކަމުގައި 341 (ހ) ގެ ދަށުން ބެލެވޭތީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙުކުމެއް ފަދަ ލިޔުމަކީ އެފިޑެވިޓެއް މެދުވެރިކޮށް ހެކިބަސް އަދާކުރަންޖެހޭ ލިޔުމެއް ނޫނެވެ. ކޯޓުގެ ޙުކުމަކުން ޙައްޤެއް އޮތްކަން ސާފުކޮށް އެނގެން އޮތްނަމަ، އެ މުދަލުގެ މައްޗަށް ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުމުގައި 337 (ހ) (2) ގައި ބުނާ އެފިޑެވިޓް ހުށަހަޅަން ލާޒިމުވާ ހާލަތެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 30، 31)
5. އިސްތިއުނާފުކުރެވުނު ވަގުތީ އަމުރުގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިނުވާ، މައުޟޫޢީ މައްސަލާގެ އެހެން މަރުޙަލާއެއްގައި ނިންމާފައިވާ ނުކުތާއަކާ މެދު، ދަށުކޯޓުގެ ސަބަބުތަކާއި ތަފްޞީލު ނެތި، ވަގުތީ އަމުރުގެ އިސްތިއުނާފުގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 32، 35)
6. ރަނގަޅުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތް އިޖުރާއީ ޢައިބެއްނަމަ، އެކަން ރަނގަޅުކުރުމާއެކު މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ. މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢަށް އަސަރުނުކުރާ އިޖުރާއީ ޢައިބަކާ މެދު (މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރާ ފަރާތެއް ޙާޟިރުވުން) ވަގުތީ އަމުރުގެ އިސްތިއުނާފުގައި ގޮތެއް ނިންމަންޖެހޭކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. (ޕެރ. 34)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 242 ވަނަ މާއްދާ، ޚާއްޞަކޮށް (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 244 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 337 ވަނަ މާއްދާ ((ހ) (2)، (ށ)، (ނ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 338 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 341 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 429 ވަނަ މާއްދާ (އެފިޑެވިޓްގެ މާނަ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 79 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2018/SC-A/25 (ޢަބްދުލްޣަފޫރު ޙާމިދު ވ. މޫސާ ފަތުޙީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/108، 109، 110 (ޢަލީ ޒުބައިރު، ޙުސައިން ޒަހީން، އަރުޝަދު ޚާލިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)