ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އަޙްމަދު ޒަކީ
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން، އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނު، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B1/SHN/(56-2020)/(2023)/10
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ތަޙްޤީޤުގައި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ލިޔުމުން ދޫކޮށްލި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތަކަށް ފަހުގެ ސުވާލުކުރުމެއްގައި ވަކީލު ނުދިނުމުން، ވަކީލުގެ ޙައްޤުން މަޙްރޫމުކުރެވި އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވެ ދަޢުވާ ބާޠިލުވޭތޯ، އަދި ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: މަޤާމުގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން އެހެން ފަރާތަކަށް ނާޖާއިޒު ފައިދާއެއް ހޯދައިދޭން އުޅުމުގެ ދަޢުވާގައި، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅީ އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަނުގެ ތަޙްޤީޤުގައި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ނުދިނުމުން ދަޢުވާ ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައަޅަން އެދިގެންނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ ދަޢުވާ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ކުރިއަށް ގެންދާނެ ތަނެއް ނެތްކަމަށެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ 04 އޮކްޓޫބަރު 2011 ގައިވެސް 16 ނޮވެމްބަރު 2011 ގައިވެސް ވަކީލުގެ ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލި ކަމަށާއި 2012/HC-A/283 ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށް ނިންމި ކަމަށެވެ. ރައްދުވި ފަރާތުން ބުނީ ދެ ތަޙްޤީޤަކީ ތަފާތު ދެ ތަޙްޤީޤެއް ކަމަށާއި ވަކީލުގެ ޙައްޤު ދިންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 04 އޮކްޓޫބަރު 2011 ގައި ވަކީލަކަށް ބޭނުންނުވާކަމަށް ލިޔުމުން ސޮއިކޮށްފައިވާއިރު ފަހުން ވަކީލަކަށް އެދުނުކަން ނޭނގޭތީ، ވަކީލުގެ ޙައްޤުން މަޙްރޫމުކުރެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލޭތީ ދަޢުވާ ބާޠިލު ނުވާނެކަމަށް ކޯޓުން ކަނޑައެޅިއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން، މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށް ދަށު މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ތަބާވެ އެއާ އެއްގޮތަށް ނިންމުންތައް ނިންމަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 19-21)
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން ލިބިދޭ ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމުގެ ޙައްޤަކީ އެ ޙައްޤު ލިބޭ ފަރާތަށް އަމިއްލައަށް މުޅިން ނުވަތަ ބައެއް ދޫކޮށްލެވޭ (alienable) ޙައްޤެކެވެ؛ ޙައްޤު ލިބިގެންވާކަން އަންގައި، އެ ޙައްޤަށް އެދުމުން ލަސްނުކޮށް ފުރުޞަތު ފަހިކޮށްދީފައިވާނަމަ އެ ޙައްޤުން މަޙްރޫމުކުރެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20، 2012/HC-A/283 އަށް ތަބާވެ)
- ތަޙްޤީޤު މަރުޙަލާގައި ވަކީލަކު ޢައްޔަންކުރަން ބޭނުންނުވާކަމަށް ލިޔުމުން ސޮއިކޮށް ފުރުޞަތު ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، އަލުން ވަކީލަކަށް އެދުނުކަން ނޭނގޭ ހާލަތެއްގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތުން މަޙްރޫމުކުރެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ފުރުޞަތު ބޭނުންނަމަ އެކަން އަންގައި ވަކީލަކާއެކު ހާޟިރުވުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 26-29)
- ވަކީލުގެ ފުރުޞަތުން މަޙްރޫމުކުރެވިފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭއިރު، ތަޙްޤީޤު ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައިވަނީ އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށް ނުބެލެވޭތީ، އެ ސަބަބުން ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30-31)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 53 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި 48 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2008 (އެންޓިކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 117 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2000 (ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާ)
- ހައިކޯޓުގެ 2012/HC-A/283
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-B12/2
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.