ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޝިފާޢު މުޙައްމަދު

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ހަދާ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަނެއްގެ މައްޗަށް 62 ވަނަ މާއްދާގެ ދިފާޢު އަލުން ބެލުމަށް ފޮނުވި

ދަށު ކޯޓު: ގދ. ތިނަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު Q10C/2024/(B1-047)-100

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާމެދު ނިންމި ނިންމުމެއް ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުކުރާނެ މުއްދަތަކީ ކޮބައިތޯއާއި، ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން 'ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމަށް ނުކުޅެދިގެންވުމުގެ' ދިފާޢު ލިބޭތޯ ކަނޑައަޅާނީ ކޮން މިންގަނޑަކުންތޯއާއި، އެ ބޭނުމަށް ހަދާ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހަދަންވާނީ ކާކުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމުގެ މަރުޙަލާގައި ނިންމާ ނިންމުމެއް ދައުލަތަށް ވިޔަސް އެހެން ފަރާތަކަށް ވިޔަސް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ނިންމި ތާރީޚުން ފެށިގެން 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ؛ (ރ) ގައިވާ 48 ގަޑިއިރުގެ އިސްތިސްނާ ހިނގަނީ ހަމައެކަނި ކޯޓު އަމުރެއް ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ޙާލަތަށެވެ (ޕެރ. 13-14).
2. އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ރަސްމީ ބަންދު ދުވަސްތައް ނުހިމެނޭނެއެވެ (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 169 ވަނަ މާއްދާ) (ޕެރ. 14-15).
3. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދިފާޢުގެ މަޤްޞަދަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަކީ އަމިއްލަ ދިފާޢުގައި އެހީވުމަށާއި، ހެކިބަސްދިނުމަށާއި، ހެކިވެރިންނާ ސުވާލުކުރުމަށާއި، ވަކީލާ މުޢާމަލާތްކުރުމަށް ޤާބިލު މީހެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ؛ މިކަންކަން ފުރިހަމަނުވާނަމަ ދިފާޢު ލިބޭނެއެވެ (ޕެރ. 18-19).
4. 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ (2) ގެ ބޭނުމަށް 'ދިފާޢުގައި ވާހަކަދެއްކުމަށް ކުޅެދުމަކީ' ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށާ ގުޅޭ ވާޤިޢާތައް ބަޔާންކުރުމަށް ކުޅެދުމެވެ؛ އެއީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ދިފާޢު ބިނާކޮށް ޤާނޫނީ ޖަދަލެއް ބިނާކުރުމުގެ ޤާބިލިއްޔަތެއް ނޫނެވެ (ޕެރ. 20).
5. ޚަބީރުގެ ހެކިބަސް ވަޒަންކުރަންވާނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ފާހަގަކުރެވޭ ކަންކަމާ އެކުގައެވެ؛ ސިކުނޑީގެ ޙާލަތު ދެނެގަނެވުނު ނަމަވެސް، އެ ޙާލަތުގެ ސަބަބުން ދަޢުވާ ބަލައިގަތުމަށް ނުކުޅެދޭކަން ޚަބީރުގެ ބަހުން ފުރިހަމަގޮތެއްގައި ދެނެނުގަނެވޭނަމަ، ދިފާޢު ސާބިތުވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 22-23).
6. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ހަދާ މެޑިކަލް އެގްޒެމިނޭޝަން ހަދަންވާނީ ސިކުނޑީގެ އަދި/ނުވަތަ ޖިސްމާނީ ޙާލަތާ ގުޅޭ ގޮތުން ފަންނީ ނަޒަރަކުން ނިންމުމުގެ ޤާބިލުކަން ހުރި، ޚިދުމަތުގައި ދެމިހުރި ޑަކްޓަރަކަށެވެ (2023/HC-B12/6)؛ ކްލިނިކަލް ސައިކޮލޮޖިސްޓަކީ އެ ބޭނުމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ފަންނުގެ ދާއިރާގެ މީހެއްކަން ޔަޤީންނުކޮށް ހަދާ ރިޕޯޓަކީ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ހަދާފައިވާ ރިޕޯޓެއްކަން ކަށަވަރުކުރަންޖެހޭ ރިޕޯޓެކެވެ (ޕެރ. 27-29).
7. ޤަޟާއީ ނިންމުމެއްގައި ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންގެ ކަރާމާތަށް އަސަރުކުރާ، ޤާނޫނީ މާނައެއް ނެތް މުޖުތަމަޢުގެ ބަސްތައް ބޭނުންކޮށް މީހަކު ސިފަކުރުމަކީ އެދެވޭ ގޮތެއް ނޫނެވެ (ޕެރ. 24-25).
8. މެޑިކަލް އެސެސްމަންޓް ރިޕޯޓުގެ އިތުރުން އެއަށް ބާރުދޭ ލިޔުންތަކަށް ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ ޤާނޫނު މަނާކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ (ޕެރ. 30).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 62 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 198 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ނ)، (ރ) (ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 ން ގެނައި 4 ވަނަ އިޞްލާޙާއެކު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 169 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2010 (ނުކުޅެދުންތެރިކަން ހުންނަ މީހުންގެ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމާއި މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ އޮފިޝަލް ކޮމެންޓްރީ (62 ވަނަ މާއްދާ)
• ހައިކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުލްބާސިޠު މުޙައްމަދު (2023/HC-B12/6) (ޕެރ. 48-49)
• ހައިކޯޓު: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މުޙައްމަދު ޙަމްދާން ޢަބްދުﷲ (2020/HC-A/259) (ދައުލަތުން ހުށަހެޅި)