ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ ހުށަހަޅައިފިނަމަ ދަށު ކޯޓުން ބަލައިގަންނަން ޙުކުމްކުރި

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ކޯޓުން އަމުރުކުރުމަށްފަހު ފުލުހުން ބަންދުން ދޫކޮށްލާ މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރަންޖެހޭ މުއްދަތު ހިސާބުކުރަންވާނީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުންތޯ ނުވަތަ (ނ) ގެ ދަށުންތޯ؛ އަދި ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އަޚުޒަމް ޢަބްދުއްޝަކޫރު (ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ތުހުމަތު) އާއި މުޙައްމަދު ޢީސާ (ހުއްދަނޫން ތަނަކަށް ވަނުމުގެ ތުހުމަތު) ހައްޔަރުކޮށް، ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް ކޯޓު އަމުރުން ބަންދުކުރުމަށްފަހު، ބަންދުގެ މުއްދަތު ހަމަވާން ކައިރިވެފައި ފުލުހުން ދޫކޮށްލިއެވެ. ދޫކޮށްލުމަށްފަހު ދައުލަތުން ދަޢުވާ ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ނ.މަނަދޫ އަދި ނ.މާޅެންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުތަކުގެ ރަޖިސްޓްރާރުން، 94 ވަނަ މާއްދާގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ދަޢުވާ ހުށަހެޅި ކަމަށް ބުނެ މައްސަލަ ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމި ނިންމުން އަލުން ބަލައި ކޯޓުތަކުން ދަމަހައްޓައި، ހިނގާނީ 94 (ހ) ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. ހައިކޯޓުން އަޣްލަބިއްޔަތުން އެ ނިންމުންތަކަށް ތާއީދުކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހައިކޯޓުން އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދިޔައީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށާއި، 94 (ނ) ގެ ތަޠްބީޤު ހަމައެކަނި ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކޮށް ފުލުހުން ދޫކޮށްލާ މީހުންނަށް ހަނިކުރުމަކީ ނައްޞުގެ ތެރެއަށް ބައެއް އިތުރުކުރުން ކަމަށެވެ. ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތެއް ނެތެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: 94 (ހ) އާއި (ށ) ހިނގަނީ ބަންދުގައި ހުރި މީހުންނަށެވެ. ކޯޓު އަމުރުން ބަންދުކުރުމަށްފަހު ފުލުހުން ދޫކޮށްލާ މީހަކަށް ހިނގަނީ 94 (ނ) ކަމުން، ދޫކުރާތާ 45 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ތަޙުޤީޤު ނިންމައި 15 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ އުފުލަންވާނެއެވެ. ދެ މައްސަލައިގައިވެސް ދަޢުވާ ހުށަހެޅީ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ކަމުން ދަށު ކޯޓުތަކާއި ހައިކޯޓުގެ މާނަކުރުން މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) މާނަކޮށް އެ އަކުރު މައްސަލައަށް ތަޠްބީޤު ނުވާނެކަމަށް ސާފުކޮށް ނިންމާފައިވާނަމަ، އެ ނިންމުން ބިނާކުރީ 94 (ހ) ގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވިޔަސް، 94 (ނ) މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ނުކުތާއެކެވެ؛ (ހ) އަށް ވަކިން ޢިތުރާޟު ނުކުރި ކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އިން ލިބިދޭ ފުރުޞަތު ހަނިކުރުމެވެ. (ޕެރ. 21–23)
2. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ތަޠްބީޤުވަނީ (ށ) ގެ ހާލަތަށް ނުފެތޭ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމަށްފަހު ބަންދެއްގައި ހުރި މީހެއްގެ މައްސަލައަށެވެ؛ ބަންދުކުރުމަށްފަހު ފުލުހުން ދޫކޮށްލާފައިވާ މީހަކީ ބަންދުގައި ހުރި މީހެއް ނޫންކަމުން، އެފަދަ މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި 94 (ހ) ބޭނުން ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 35)
3. 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ތަޠްބީޤުވަނީ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން، ނުވަތަ (ކ) ގެ ދަށުން 15 ދުވަހަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ނުވަތަ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިވާ މީހުން ބަންދުގައި ތިބޭ ހާލަތުގައެވެ؛ އެ އަކުރުގެ ދަށުން މުއްދަތު ގުނުމުގައިވެސް މުއްތަހަމު ބަންދުގައި ހުރުން ލާޒިމުވެއެވެ. (ޕެރ. 36)
4. 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން، ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުމަށްފަހު 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޝަރުޠަކާނުލައި ނުވަތަ (ރ) ގެ ދަށުން ޝަރުޠާއެކު ދޫކޮށްލާ މީހަކަށް ވިޔަސް، ނުވަތަ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ބަންދުކުރުމަށްފަހު ފުލުހުން ދޫކޮށްލާ މީހަކަށް ވިޔަސް، ތަޙުޤީޤު ނިންމައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހަށް ފޮނުވަން ލިބެނީ ބަންދުން ދޫކޮށްލާ ތާރީޚުން ފެށިގެން 45 ދުވަހެވެ؛ އަދި ދަޢުވާ އުފުލަން ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ލިބެނީ މައްސަލަ ހުށަހެޅޭތާ 15 ދުވަހެވެ. (ޕެރ. 38، 39، 41)
5. 94 (ނ) ގައި ފުލުހުން ދޫކޮށްލާ ފަރާތްތަކަކީ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކުރާ ފަރާތްތައް ކަމަށް އެ އަކުރުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، އެ މާނައަށް ބަރޯސާވުމަކީ ނައްޞުން ބޭރުން އިތުރުކުރުންތަކެއް ހިމެނުމެވެ؛ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ގޮތުން ޤާނޫނުގެ ޢިބާރާތުން ވަކި މާނައެއް ދޭހަވާނަމަ އެ މާނަ ފުޅާކުރުމާއި ނުހިމެނޭ ކަންތައް ހިމެނުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ އަދި 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ) ގައިވާ ގޮތުން ސާދާ ބަސްމަގެއްގެ ނަމަ ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭނީ މަޖިލީހުން ދޭހަކޮށްދޭން ބޭނުންވި މާނައެވެ. (ޕެރ. 38، 43)
6. ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގެ ބޭނުމުގައި 94 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލަންޖެހެނީ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހާލަތުގައެވެ؛ ހައްޔަރުކުރުމަށްފަހު ބަންދާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށްފައިވާ މީހެއް ނޫންނަމަ 94 ވަނަ މާއްދާ ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭ ހާލަތެއް މެދުވެރި ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 40)
7. 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އިން (ތ) އަށް ހުރި އަކުރުތަކަކީ އަވަހަށް ތަޙުޤީޤުކޮށް ދަޢުވާކުރުމާއި، ވަކި ހާލަތްތަކުގައި މުއްދަތު އިތުރުކުރުމާއި، މުއްދަތު ފަހަނައެޅުމުން ޢަމަލުކުރާނެ ގޮތް ބަޔާންކުރާ އަކުރުތަކެއް ކަމުން، ބަންދުން ދޫކޮށްލި މީހުންގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމަށް އަސަރުކުރާ އަކުރުތަކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 37)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ، 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، (ރ)، (ކ)، 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ) އަދި (ރ) އިން (ތ) އަށް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2020 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 21/2022 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް 4 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ރ)، 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ޅ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)