ޕްރޮސެކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޔާމީން ރަޝީދު

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ބަންދާބެހޭ ނިންމުން ބާޠިލު، ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހައިކޯޓަށް ތަޙްވީލު

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމާމެދު ނިންމި ގޮތް، އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާ ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން، ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ

ދަށު ކޯޓު: 95-B5/CHT/2024/4788

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ނިންމި މީހަކު ހައިކޯޓުގެ އިސްތިއުނާފު ނިމެންދެން ބަންދުގައި ބެހެއްޓުމަށް ދައުލަތުން އެދުމުން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ނެތްކަމަށް ހައިކޯޓުން ނިންމުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2017 ސެޕްޓެންބަރު 29 ގެ ރޭ ހުޅުމާލޭގައި ހާރިސް ޢަބްދުލްޣަފޫރަށް ވަޅިން ހަމަލާދީ އޭނާ ނިޔާވި މައްސަލައެއްގައި، ޔާމިން ރަޝީދުގެ މައްޗަށް ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން ޤަސްދުގައި މީހަކު މެރުމުގެ ދަޢުވާ ކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން (C/2017-1281/Cr) ދަޢުވާ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުނުވާ ކަމަށް ނިންމިއެވެ. ދައުލަތުން ހައިކޯޓަށް (2023/HC-A/81) އިސްތިއުނާފުކޮށް އިސްތިއުނާފު ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމަށް އެދުމުން، ބަންދުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ހައިކޯޓުން 20 ނޮވެންބަރު 2024 ގައި ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއާއި ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި ފަތުޙީ (2) ގެ އުޞޫލާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ޔާމިން ރަޝީދުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާ ވެދާނެ ކަމަށެވެ. ޔާމިން ރަޝީދުގެ ފަރާތުން ބުނީ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިކަމާ ސުވާލެއް ނެތް ނަމަވެސް، މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާތޯ ބެލުމުގައި ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ 3، 4 އަދި 6 ވަނަ ނަންބަރުގައިވާ ކަންކަމަށް ހައިކޯޓުން ނަޒަރުކޮށްފައިވާކަން ނިންމުމުން ނޭނގޭތީ، ނިންމުން ބާޠިލުކޮށް ބަންދާމެދު އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހައިކޯޓަށް ތަޙްވީލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (ޕެރ. 11) ކުށުގެ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހެއްގެ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމަން އެދެނީ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ކަމުގައިވިޔަސް، ޢަމަލުކުރަންޖެހެނީ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ގައި ޝަރަޙަކޮށްދީފައިވާ އުޞޫލުތަކަށެވެ (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް ގައި ކަނޑައެޅި، ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙު އަޙްމަދު ފަތުޙީ (2) ގައި އިތުރަށް ޝަރަޙަކުރި ގޮތަށް).
2. (ޕެރ. 12–13) ބަންދާމެދު ނިންމުމުގައި ދެ ސުވާލެއްގެ ޖަވާބު ހޯދަންޖެހޭނެއެވެ: (ހ) ތުހުމަތުކުރެވުނު ކުށް އެ މީހާ ކުރިކަމަށް ބާރުދޭ ހެކި ހުރިތޯ، (ށ) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެދާނެތޯ. ކުށް ކުރިކަމުގެ އެއްވެސް ހެއްކެއް ނެތްނަމަ ބަންދުގައި ބަހައްޓާނެ ޙާލަތެއް ނޯންނާނެއެވެ؛ ކޮންމެވެސް މިންވަރެއްގެ ހެކި ހުރިނަމަ ބަންދުގައި ބެހެއްޓޭނީ 49 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި އޮތްނަމައެވެ.
3. (ޕެރ. 14) 49 ވަނަ މާއްދާގެ ޙާލަތެއް ވޭތޯ ބެލުމަށް ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާ ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ؛ އެ މާއްދާގައިވާ ކަންކަމުގެ އިތުރުން އިތުރު ކަންކަންވެސް ބަންދަށް އެދޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅިދާނެއެވެ. މުހިންމީ، 49 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބެއް ވުޖޫދުވެދާނެކަން ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ތަފްސީލު ބަންދަށް އެދޭ ފަރާތުން ހުށަހެޅުމެވެ.
4. (ޕެރ. 15) އެ ތަފްސީލު ދިނުމުގައި ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިދާނެއެވެ: (1) ބަންދާއި ހައްޔަރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު؛ (2) މުޖުތަމަޢުގައި އަދާކުރާ ދައުރާއި ވަޒީފާއާއި ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅި؛ (3) ކުށުގެ ޢަމަލުގައި ބައިވެރިވި ގޮތް؛ (4) ކުށުގެ ބާވަތާއި ޙާލަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި އަނިޔާވެރިކަން؛ (5) މުޖުތަމަޢަށް ނުރައްކާވެދާނެކަން އެނގޭ އެހެން ސަބަބުތައް؛ (6) ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުށްކުރުން.
5. (ޕެރ. 16) މި ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމަވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ އެއް އަކުރެއް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ ގިނަ އަކުރެއްގެ ޙާލަތު ވުޖޫދުވާނަމަ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ؛ ބަލާނީ ކޮންމެ މައްސަލައަކަށް ވަކިވަކިން، ހުށަހެޅޭ ތަފްސީލާއި ޙާލަތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށެވެ.
6. (ޕެރ. 19–20) ބަންދުން ދޫކޮށްފިނަމަ މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކާވެދާނެތޯ ބެލުމުގައި ކުށުގެ ބާވަތާއި ޙާލަތާއި ކުޑަބޮޑުމިނާއި އަނިޔާވެރިކަން (13 (ނ) (4))، ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުށްކުރުން (13 (ނ) (6)) އަދި ކުށުގައި ބައިވެރިވި ގޮތް (13 (ނ) (3)) ފަދަ ކަންކަމަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ނަޒަރުކޮށްފައިވާކަން ނޭނގޭ ބަންދާމެދު ނިންމުމަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ؛ އެފަދަ ނިންމުމެއް ބާޠިލުކޮށް އަލުން ގޮތެއް ނިންމުމަށް ތަޙްވީލުކުރެވޭނެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 13 ވަނަ މާއްދާ، 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ (3)، (4) އަދި (6)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• [2023] SC 60 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ނިފާޒް އަދި އިތުރު 3 ފަރާތެއް)
• 2024/SC-A/16 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ސައްމާޙު އަޙްމަދު ފަތުޙީ (2))