ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު ވ. މުޙައްމަދު ރިޟްވާން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3173/Cv-C/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުއްޔަށް ހިފި ޢިމާރާތުގައި ކުރި މަސައްކަތެއްގެ ޚަރަދު ވެރިފަރާތުން ހޯދުމަށް ކުރި ދަޢުވާގައި، ދަޢުވާކުރި ފަރާތުން ހާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ދެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް، ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމުން ރަނގަޅުތޯ، އަދި މަދަނީ މިންގަނޑު ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުކުރިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ހެކި ވަޒަންކޮށްގެން ފައިޞަލާކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއަކާ މެދު ގޮތެއް ނިންމުމުގެ ކުރިން، ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމާ ގުޅިގެން ހުށަހަޅާ ނުކުތާއާ މެދު ފައިޞަލާކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 6)
2. ކޭސް މެނޭޖްމަންޓުގެ ތެރޭގައި ހެއްކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރަން ނުވަތަ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމުމަކީ ހެކި ޙާޟިރުކުރަން އެދޭ ޚަޞްމުގެ ޙައްޤު ގެއްލުނީ ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ސުވާލަކީ އެ ނިންމުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 8)
3. ހެކިން ޙާޟިރުކޮށްދިނުމަށް އެދުނު ސަބަބުތަކުގެ ތެރޭގައި މައްސަލައިގައި ސުވާލު އުފެދިފައިވާ މައިގަނޑު ނުކުތާ ހިމަނާފައި ނުވާނަމަ، އެ ހެކިން ޙާޟިރުނުކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ރަނގަޅު ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ކުރާ ނިންމުމެކެވެ. (ޕެރ. 7، 8)
4. މަޤްބޫލު ސަބަބެއް ނެތި ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު ހުށަހަޅާ އައު ލިޔުމަކީ ދަޢުވާ ފޯމާއި ހެކިންގެ ލިސްޓާއެކު ހުށަހަޅާފައިވާ ލިޔުމެއް ނޫންކަމުން، އެ ލިޔުން ދަށު ކޯޓުން ބަލައިނުގަތުމުގެ ސަބަބުން މައްސަލައިގައި ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ލިޔުންތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރީ ކަމުގައި ނުބެލުނެވެ. (ޕެރ. 8)
5. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކަމެއް ސާބިތުވިކަން ފަނޑިޔާރު ކަނޑައަޅަންވާނީ، މަދަނީ މިންގަނޑުން (balance of probabilities) އެކަމެއް ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 9)
6. ކުއްޔަށް ހިފި މީހަކު ވެރިފަރާތުގެ ޢިމާރާތުގައި ކުރި މަސައްކަތެއްގެ ޚަރަދު ވެރިފަރާތުން ހޯދުމަށް ކުރާ ދަޢުވާއެއްގައި، އެ މަސައްކަތަކީ އަމިއްލަ ބޭނުމަށް ކުރި މަސައްކަތެއް ނޫން، ވެރިފަރާތުން ފައިސާ ދޭން އެއްބަސްވެގެން ކުރި މަސައްކަތެއްކަން ސާބިތުނުކުރެވޭނަމަ، ދަޢުވާ ސާބިތުނުވާކަމަށް ނިންމުން ރަނގަޅެވެ. (ޕެރ. 9)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ (މެރީޑިއަމް ސަރވިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ ސަޢީދާ މޫސާ [2020])
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/53 ޤަޟިއްޔާ