ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް ވ. ޑީ ޓެކް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (INV/DM/2013/104 ގެ 21,200.00ރ. އާއި INV/DM/2013/139 ގެ ޖަޒާއީ ޝަރުޠުގެ ދަށުން ނެގި ޖޫރިމަނާ 231,093.05ރ. ނަގައިދިނުން ބާޠިލު؛ ބާކީ ޤާއިމް)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1889/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިފައިނުވާ ކަމަށް ބުނާ އިންވޮއިސްތަކުގެ އަގު، ޕާރޗޭސް އޯޑަރާއި ހޭންޑް އޯވަރ ފޯމުތަކަށް ބިނާކޮށް މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވޭތޯ؛ އިންވޮއިސްގައިވާ ޖަޒާއީ ޝަރުޠުގެ ދަށުން ޖޫރިމަނާ ނަގައިދެވޭނެތޯ؛ އަދި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް ނުނަގައި ނިންމުމަކީ ނިންމުން ބާޠިލުވާ ސަބަބެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުޢާމަލާތެއްގެ ބައިވެރިން އެ މުޢާމަލާތާ ގުޅިގެން ތައްޔާރުކުރާ ސިޓީ، މެސެޖް، އިންވޮއިސް، އެކައުންޓް ފޮތް، އެކައުންޓް ސްޓޭޓްމަންޓް އަދި ޕާރޗޭސް އޯޑަރު ފަދަ މުސްތަނަދުތަކަކީ، އެ މުސްތަނަދުތަކުގައި ވާރިދުވާ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތަކުގެ އިދިކޮޅު ސާބިތުކޮށް ނުދެވޭހާ ހިނދަކު، ޞައްޙަ ބަޔާންތަކާއި ވަޤާއިޢުތައްކަމުގައި ޤާއިމްވާ ޙުއްޖަތެކެވެ. (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ޙުސައިން ރަޝީދު؛ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)
2. މަދަނީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ އެންމެ މުހިންމު ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ކިތާބީ ހެކި ހިމެނެއެވެ. ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅޭ، ޝަރީޢަތުން ހުއްދަކުރާ ނުވަތަ ޝަރީޢަތުން ހޯދާ ކޮންމެ ލިޔުމަކީ ކިތާބީ ހެއްކެކެވެ.
3. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ކަމެއް ސާބިތުވިކަން ކަނޑައަޅަންވާނީ މަދަނީ މިންގަނޑު (balance of probabilities) ން ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ. އިންވޮއިސްތަކާއެކު ޕާރޗޭސް އޯޑަރާއި ހޭންޑް އޯވަރ ފޯމު ހުށަހެޅިފައިވާއިރު، ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެ ލިޔުންތަކާމެދު ސުވާލު އުފައްދައި އިންކާރު ނުކޮށް، އިންވޮއިސް ލިބިފައި ނުވާކަމަށް ބުނުމަށް ދިފާޢު މަޙްދޫދުވާނަމަ، އެ އިންވޮއިސްތަކުގެ އަގު ނަގައިދިނުމަށް ކުރި ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަ ސަބަބެއް ނެތެވެ.
4. އިންވޮއިސްއެއްގައިވާ މުދާ ނުވަތަ ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިންކަމަށް ބާރުދޭ އެއްވެސް ލިޔުމެއް ހުށަހެޅިފައި ނުވާއިރު، އަދި ދަށު ކޯޓުން ރިޢާޔަތްކުރި އަސާސް ނޭނގޭއިރު، އެ އިންވޮއިސްގެ އަގު ނަގައިދިނުމަކީ ޝަރުޢީ ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ކުރެވިފައިވާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ.
5. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހުށަހަޅާ ލިޔުމެއް (އައު ހެއްކެއް) ބަލައިގަންނަންވާނީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލާ އެއްގޮތަށް، ހައިކޯޓުން އެ ހެކި ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން ބުނެދީފިނަމައެވެ.
6. ޝަރުޠު ޖަޒާއީ ނުވަތަ ޖޫރިމަނާ ނަގައިދިނުމުގައި މިހާރު ޢަމަލުކުރަނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އައި.އެން.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުން ދުރުވެ، ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުގެ މައްޗަށެވެ. އެގޮތުން، ޖޫރިމަނާގެ މާއްދާއަކީ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުމުން ލިބޭ ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށް ބޭނުންވާ އެކަށޭނަ އަންދާޒާއެއް (ލިކުއިޑޭޓެޑް ޑެމޭޖަސް) ތޯ ނުވަތަ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުގައި ހިމަނާފައިވާ ޕެނަލްޓީ ކްލޯޒެއްތޯ ބަލައި، ޖޫރިމަނާ ނަގައިދެވޭނީ އެއީ ގެއްލުމުގެ އެކަށޭނަ އަންދާޒާއެއްނަމައެވެ.
7. އިންވޮއިސްގައިވާ ޖޫރިމަނާގެ ޢިބާރާތަކީ ފައިސާ ނުދައްކާ ފަރާތަށް ޢުޤޫބާތެއް ކުރިމަތިކުރުމަށްތޯ ނުވަތަ ފައިސާ ލިބެންވާ ފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުން ފޫބެއްދުމަށްތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ޢާމިރު ވ. ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ). އިންވޮއިސްގެ އަގަށްވުރެ އެތައް ގުނަ ބޮޑު ދުވާލަކަށް ޖެހޭ އިންސައްތައިގެ ޖޫރިމަނާއަކީ ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ޕެނަލްޓީއެއް ކަމުން، އެ ބައި ބާޠިލުވާނެއެވެ.
8. ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމަށް ނުވަތަ ނަފީކުރުމަށް ބޭނުންވާ ހެކިން ހާޟިރުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވި ނަމަވެސް، ފަރާތަކުން ހުށަހަޅާ ހެއްކެއް ހާޟިރު ނުކުރަން ނިންމަންވާނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބަކަށް ބިނާކޮށެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ތިހާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް). ނަމަވެސް، ދަށު ކޯޓުގައި އެ ހެކިން ހުށަހެޅީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހެކި ނަފީކުރުމަށްކަމަށް ފާހަގަކޮށްފައި ނުވާނަމަ، އެ ހެކިންގެ ހެކިބަސް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނަގަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދަށުކޯޓުން ޙުކުމްކުރިއިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ހެކީގެ ޤާނޫނު (ކިތާބީ ހެކީގެ ތަޢުރީފު ބަޔާންކުރާ މާއްދާ؛ PDF ގައި ޤާނޫނު ނަންބަރާއި މާއްދާ ނަންބަރު ފޮޅިފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. ޙުސައިން ރަޝީދު (ފުޓްނޯޓްގައި '23A/-CS2015/' ގޮތަށް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ (ފުޓްނޯޓް: 2010/SC-A/02)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/242 (މަދަނީ މިންގަނޑާ ގުޅޭ ފުޓްނޯޓް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (ފުޓްނޯޓް: 2019/SC-A/09)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/16 (އައި.އެން.ޓީ މެނޭޖްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މައިކްރޯ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސެންޓަރ އެންޓަރޕްރައިސަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް (ޕެރެގްރާފް 30) (ފުޓްނޯޓްގައި 2018/SC-A/28 ވެސް ހިމެނޭ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/100 (އަޙްމަދު ޢާމިރު ވ. ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ޕާޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަޙްމަދު ތިހާމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް (ފުޓްނޯޓް: 2022/SC-A/04، 2019/SC-A/92 ޕެރ. 51)