Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2019/HC-A/577 · 22 ސެޕްޓެމްބަރު 2022 · އިހުމާލުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ހޯދަން

އެޓޯލް ލޮޖިސްޓިކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ބޭންކް އޮފް ސިލޯން

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ އެކައުންޓުން އުނިވި $19,900.63 ބޭންކް އޮފް ސިލޯނުން ދައްކަން ޙުކުމްކުރި؛ ކޮންސިކުއެންޝަލް/ޕިއުނިޓިވް ބަދަލަށް ދަށުކޯޓުގައި އައު ދަޢުވާ ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިން

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 3115/Cv-C/2018

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފޯޖުކޮށްފައިވާ ސޮއި އަދި ސިއްކައާއެކު ހުށަހެޅި ސްވިފްޓް ފަންޑް ޓްރާންސްފަރ އެޕްލިކޭޝަނެއް ޕްރޮސެސްކޮށް ކަސްޓަމަރުގެ އެކައުންޓުން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފައިސާ ފޮނުވުމުގައި ބޭންކް އޮފް ސިލޯން ޓޯޓުގެ ދަށުން އިހުމާލުވެފައިވޭތޯ އާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/20 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ޚަޠައު އިހުމާލުގެ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވޭތޯ؛ އަދި ބޭންކުން ދައްކަންޖެހޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރު.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޓޯޓަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ ދަށުން ނޫން ގޮތަކަށް އެހެން މީހަކަށް ނުވަތަ އޭނާގެ މުދަލަކަށް ނުވަތަ ޙައްޤަކަށް ގެއްލުމެއް ދިނުމުން އުފެދޭ މަދަނީ ޒިންމާއެއް ކަމާއި، އެ ޒިންމާ އުފުލަންޖެހެނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ވާޖިބަކާ ޚިލާފުވެ އެކަމުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމައެވެ. ގެއްލުން ދެނެގަތުމުގައި ގެއްލުމުގެ ދުރާގާތްކަމަށް (remoteness of damage) ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 18)
  2. ތަޤްޞީރީ މަސްއޫލިއްޔަތު (ޚަޠައު އިހުމާލު) ސާބިތުވާން ޤާނޫނީ އިލްތިޒާމަކާ ޚިލާފުވުމުގެ ޢަމަލު (ޚަޠައު)، ގެއްލުން (ޟަރަރު)، އަދި ގެއްލުމާއި ޢަމަލާ ދެމެދު ސަބަބީ ގުޅުން، މި ތިން ރުކުން ލާޒިމުވެއެވެ؛ ގެއްލުން ދިނުމުގެ ޤަޞްދު ސާބިތުކުރުމަކީ ޝަރުޠެއް ނޫނެވެ؛ ބަލާނީ އެފަދަ ޕްރޮފެޝަނެއްގައި ހުރި މަޢުޤޫލު މީހެއްގެ ބެލުންތެރިކަމާއި ފަރުވާތެރިކަމުގެ މިންގަނޑަށެވެ. (ޕެރ. 20-21، 2012/SC-A/20 އާއި 2012/SC-A/10 ގެ މައްޗަށް)
  3. އިހުމާލުގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުމަށް ޒިންމާކުރުވުމަށް ފަރުވާބެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ (duty of care) އޮތްކަން، އެ ޒިންމާއާ ޚިލާފުވެފައިވާކަން، ގެއްލުން ލިބިފައިވާކަން، އަދި ގެއްލުމަކީ އެ ޚިލާފުވުމާ ގުޅިފައިވާ ގެއްލުމެއްކަން (causation) ސާބިތުވާންވާނެއެވެ؛ ޑިއުޓީ އޮތްތޯ ބަލަނީ ވަކި ޓެސްޓެއްގެ ބަދަލުގައި މަތީ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތައް ތަޠުބީޤުކުރުމުގެ 'އެޕްރޯޗް ބޭސްޑް' އުޞޫލުންނެވެ. (ޕެރ. 24-26، 36، 2020/SC-A/71 ގެ މައްޗަށް)
  4. ބޭންކާއި ކަސްޓަމަރާ ދެމެދު ގުޅުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓުން ގުޅިފައިވާ ގުޅުމެއް ކަމުން، ކަސްޓަމަރުގެ އެންގުމުގެ މަތިން ފައިސާ ދެއްކުމުގައި ނުވަތަ ޓްރާންސްފަރ ކުރުމުގައި ބޭންކްގެ މައްޗަށް ސަބަބުވެރި މިންގަނޑަށް ފަރުވާތެރިކަމާއި ހުށިޔާރުކަން ބެހެއްޓުމުގެ ޒިންމާ އޮވެއެވެ؛ އެ ޒިންމާ ފުއްދުނުތޯ ބަލަނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙަޤީޤަތްތައް ވަޒަންކޮށްގެންނެވެ؛ އެންގުމަކީ ކުންފުނީގެ ފައިސާ ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމަށް ހިންގޭ މުޢާމަލާތެއްކަމަށް ސަބަބުވެރި ވިސްނުމަކުން ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ބޭންކުން އެ މުޢާމަލާތް ހިންގުން ހުއްޓާލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 27-30، 37)
  5. ބޭންކިންގއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު R-8/2015 ގެ ދަށުން ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފައިސާ ޓްރާންސްފަރ ކުރާއިރު ބޭންކުން ކަސްޓަމަރުންނާމެދު ފަރުވާތެރިވުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅައި، އޮރިޖިނޭޓަރާއި ބެނިފިޝަރީ ދެނެގަނެ، ކަސްޓަމަރު ތަމްސީލުކުރާ މީހާއަށް އެ ހުއްދަ އޮތްކަން ލިޔުމުން ޔަޤީންކުރަންޖެހޭއިރު، ބޭންކަށް ހާޒިރުނުވެ ކުރެވޭ މުޢާމަލާތަކީ ރިސްކު ބޮޑު މުޢާމަލާތެއްގެ ގޮތުގައި ދަރަޖަކޮށް އިތުރު ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ މުޢާމަލާތެކެވެ. (ޕެރ. 31-35، 42)
  6. ބޭންކުގެ އެތެރޭގެ އިޖުރާއަތާ އެއްގޮތަށް ފޯމުގައިވާ ސޮއި ވެރިފައިކުރުން އެކަނި ގަވާއިދުން ލާޒިމުކުރާ ފަރުވާތެރިވުމުގެ ޒިންމާ އަދާކުރުމަށް ފުދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ފިޔަވަޅުތައް ނާޅާ މުޢާމަލާތް ޕްރޮސެސްކުރުމަކީ ޤާނޫނީ އިލްތިޒާމާ ޚިލާފުވުމުގެ (ޚަޠައު) ޢަމަލެއް ކަމުން، އެކަމުގެ ސަބަބުން ކަސްޓަމަރުގެ އެކައުންޓުން އުނިވި ފައިސާއަކީ ސީދާ ގެއްލުމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭންކުން އަދާކުރަންޖެހޭ ފައިސާއެވެ. (ޕެރ. 43-46)
  7. ތަބަޢީ ގެއްލުމާއި (consequential loss) ޢުޤޫބާތެއްގެ ގޮތުގައި ދޭ ބަދަލު (punitive damages) ލިބިފައިވާ ގޮތާމެދު ދަށުކޯޓުގައި ވާހަކަ ދެކެވިފައިނުވާނަމަ އެ ބަދަލުގެ މިންވަރާމެދު އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ހައިކޯޓަށް ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ކަމަކަށް ނުދެކެއެވެ؛ އެ ގެއްލުން ހޯދުމަށް އައު ދަޢުވާއެއް ކުރެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 49)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.