އަންގިރި ރިސޯޓްސް މެނޭޖްމެންޓް އެންޑް އޮޕަރޭޝަން ޕވޓ ލޓޑ ވ. ޢަލީ ޙަސަން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 35/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އުމުރުން ދުވަސްވުމުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތަށް ފަރުވާކުޑަވާކަމަށް ބުނެ ނޯޓިސް ފައިސާ ދީގެން ބޯޓު ކްރޫ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ކަނޑައެޅީ ރަނގަޅަށްތޯ، އަދި ފަރުވާގެ ގޮތުން ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމާއި އިޢާދަކުރާ ދުވަހާ ހަމައަށް މުސާރައާއި އިނާޔަތް ދިނުމަށް ނިންމީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑަށް ވާޞިލުނުވެވޭނީ، ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ނޫނެވެ (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން)؛ ޓްރައިބިއުނަލުން ސަބަބުތައް ތަފްޞީލުކޮށް ހެކިބަހަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނަތީޖާއަށް ވާޞިލުވެފައިވާނަމަ، ހައިކޯޓުން އިތުރަށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 25-27)
2. އުމުރުގެ ސަބަބުން މަސައްކަތަށް ފަރުވާކުޑަވާކަމަށް ބުނެ ވަކިކުރާނަމަ، ފަރުވާކުޑަވުމާއި އުމުރާ ހުރި ގުޅުން ހެކިން ސާބިތުވާންޖެހޭނެއެވެ؛ ދަތުރުތަކަށް ލަސްވުން ނުވަތަ ފޯނަށް ޖަވާބު ނުދިނުމާ ގުޅޭ ހެކިބަހުގައި އެއީ އުމުރުގެ ސަބަބުންކަން ދައްކާ ވާޤިއާއެއް ނުވަތަ ޤަރީނާއެއް ނެތްނަމަ، މުވައްޒަފުގެ ބަހެއް ހޯދައި ތަޙްޤީޤެއް ނުހިންގައި، މުވައްޒަފާ ވާހަކަދައްކައި އިޞްލާޙުކުރެވިދާނެ ކަންކަމަށް ފިޔަވަޅު ނާޅައި ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 18-21)
3. މުސްކުޅިކުރާ އުމުރަށް ދިއުމުގެ ކުރިން މުވައްޒަފަކު މުސްކުޅިކޮށް ވަކިކުރުމުގައި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ކަނޑައެޅި ޝަރުޠުތައް (ކުރިން އިޖުރާއަތާއި ޚާއްޞަ އިނާޔަތް އެނގިފައިވުން، މަސައްކަތުގެ ފެންވަރު ބަލައި އެސެސްމަންޓެއް ހަދައި މުވައްޒަފުގެ ބަހެއް ހޯދުން، ނޯޓިސް ނުވަތަ އޭގެ ބަދަލުގައި ފައިސާ ދިނުން) ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ކުށެއް ނުފެނެއެވެ؛ ނޯޓިސްގެ މުއްދަތަށް ފައިސާ ދިނުން އެކަނި، އެސެސްމަންޓެއް ނުހަދައި މުވައްޒަފުގެ ބަހެއް ނުހޯދާނަމަ، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވުމަށް ފުދުންތެރި ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 23-24، 27)
4. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ވަކިކުރުމަށް ލިބިދެވޭ ޙައްލުތަކަކީ ކުރިން ހުރި ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުން، އެ ބާވަތުގެ ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ އެހެން ވަޒީފާއެއްގައި ބެހެއްޓުން، ނުވަތަ ބަދަލު ދިނުމެވެ؛ މީގެތެރެއިން އެންމެ އަސާސީ ޙައްލަކީ ވަކިކުރިއިރު ހުރި ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމެވެ (2018/SC-A/49). (ޕެރ. 29-30)
5. އިތުބާރު ގެއްލުން، ވަކިކުރިތާ ދިގު މުއްދަތެއް ފާއިތުވުން، ވިޔަފާރީގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި ޙާލަތު ފަދަ ކަންކަން ރުޖޫޢަކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާއިރު، މުވައްޒަފުގެ ޚާއްޞަ ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން އެހެން ވަޒީފާއެއް ހޯދުން ދަތިވުން ފަދަ ކަންކަން ރުޖޫޢަކުރުމަށް ބާރުއަޅައެވެ؛ ދިގު މުއްދަތަކަށް ޚިދުމަތްކޮށް އުމުރުން ދުވަސްވެފައިވުމަކީ ރުޖޫޢަކުރުމަށް ހުރަހެއް ނޫން، އޭގެ ބަދަލުގައި ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމަށް ބާރުއަޅާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 31-32، 35)
6. ތަޙްޤީޤެއް ނުހިންގާ، މުވައްޒަފުގެ ބަހެއް ނުހޯދާ ވަކިކޮށްފައިވާއިރު، އެއް ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހަށް ބަލައި ފަރުވާކުޑަކަމުގެ ސަބަބުން ވަޒީފާ އިޢާދަ ނުކުރެވޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ބޭއިންސާފު ޢަމަލު ބަލައިގަތުމެވެ. (ޕެރ. 33-34)
7. ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރަން އަމުރުކުރާއިރު ގެއްލިފައިވާ މުސާރައާއި އިނާޔަތް ދޭން އަމުރުކުރުމަކީ 29 (ހ) (1) ގެ ދަށުން ވަޒީފާ ދެމިގެންދާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ނަމަވެސް، މުޅި މުއްދަތުގެ ހުރިހާ މުސާރައާއި އިނާޔަތް ދިނުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ (2019/SC-A/36)؛ ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައަޅަންވާނީ ވަޒީފާގެ ބާވަތް، ޚިދުމަތުގެ މުއްދަތު، މުސާރަ، ބޭއިންސާފުގެ މިންވަރު، އުމުރު، މުވައްޒަފުގެ ޙިއްޞާ، ގެއްލުން ކުޑަކުރުމަށް ކުރި މަސައްކަތާއި ނުޙައްޤު މުއްސަނދިކަމެއް ލިބޭތޯ ފަދަ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށްގެންނެވެ (2019/SC-A/27). (ޕެރ. 36-38)
8. ނުޙައްޤު މަންފާއެއް ނުލިބޭނެ ގޮތަށް ވަކިކުރުމަށްފަހު އެހެން ވަޒީފާއަކުން ލިބުނު އުޖޫރަ އުނިކޮށް، ވަޒީފާ އިޢާދަކުރާ ދުވަހާ ހަމައަށް މުސާރައާއި އިނާޔަތް ދިނުމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމި ނިންމުމަކީ، ޚިދުމަތުގެ މުއްދަތާއި އުމުރާއި މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތަކަށް ބަލާއިރު ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 40-42)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2008/2 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާ (4 (ށ) ހިމެނޭ)، 19 ވަނަ މާއްދާ، 21 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، 22 ވަނަ މާއްދާ، 25 ވަނަ މާއްދާ، 28 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2007/5 (ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤާނޫނު) އާއި ޤާނޫނު ނަންބަރު 2009/8 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޕެންޝަނާބެހޭ ޤާނޫނު) (ޓްރައިބިއުނަލުން ޙަވާލާދީފައި)
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 1 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/36 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އަސްފާޤު ވަޙީދު)، 34 ވަނަ ޕެރެގްރާފް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/27 (ޢަލީ ވަޙީދު ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް ޕޯޓްސް ލިމިޓެޑް ވ. އިބްރާހީމް ފައިޞަލް [2022] SC 31
• ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/24
• ހައިކޯޓުގެ 2011/HC-A/134
• Aziz Yaakub v Bank Muamalat Malaysia Bhd [2005] 3 ILR 502