އަޙްމަދު ނަޖާޙު ރަފީޤު ވ. މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (202/VTR/2020 - މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވި، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވި، 2 މަހުގެ ބަދަލު)؛ ގުޅުވައިގެން ބެލި 145/VTR/2020 ގެ ޖޫރިމަނާ ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަޒީފާއާބެހޭ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 202/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމުގެ ތުހުމަތުގައި ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި މައްސަލައެއްގައި، ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވިތޯ؛ ޤާނޫނުގައިވާ 3 މެންބަރުންނަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލި ޝަކުވާ ކޮމިޓީއަކުން ތަޙްޤީޤުކުރުމުން އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާތޯ؛ އަދި ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ކޮމިޓީ ނުއުފައްދާތީ ކުންފުނި ޖޫރިމަނާކުރުން ރަނގަޅުތޯ (2021/HC-A/144 އާ ގުޅުވައިގެން).

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ސީނިއަރ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް އޮފިސަރެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ 2 މުވައްޒަފަކު ހުށަހެޅި ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ޝަކުވާއެއް ކުންފުނީގެ ކޮމިޓީން ތަޙްޤީޤުކޮށް ސާބިތުވާކަމަށް ނިންމުމުން، އޭނާ 2020 ގައި ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ. ކުންފުނީގެ ކޮމިޓީގައި ތިބީ 3 އަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުންނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން 145/VTR/2020 ގައި ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ކަނޑައަޅައި ކުންފުނި 5,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރިއެވެ. 202/VTR/2020 ގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވިކަމަށާއި، ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާތީ އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 2 މަހުގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތް ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދިނުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ ގިނަ މުވައްޒަފުން ތިބޭ ތަނަކަށްވާތީ ގިނަ މެންބަރުން ހިމެނުމަކީ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދާ ޚިލާފެއް ނޫންކަމަށެވެ. މުވައްޒަފު ބުނީ ޤާނޫނުގައި 3 މެންބަރުން ކަނޑައަޅާފައިވާކަމަށާއި، ޢަމަލުތައް ހިނގީ އޮފީހުން ބޭރުގައިކަމަށާއި، ފްލެޓުގެ ދަޢުވާއަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ގޮތެއް ނުނިންމާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ސީރިއަސް ޖިންސީ ފުރައްސާރައެއް މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާތީ މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވިކަމަށް އިއްތިފާޤުން ކަނޑައެޅިއެވެ. ޤާނޫނުގައި ސަރީޙަކޮށް 3 މެންބަރުން ކަނޑައަޅާފައިވާތީ ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެ، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާކަމަށް މެޖޯރިޓީން ކަނޑައަޅައި ބަދަލު ދަމަހައްޓައިފިއެވެ. ކޮމިޓީ ޤާއިމުކުރުމަށް ހެޔޮނިޔަތުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާތީ ޖޫރިމަނާ ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބަލަންވާނީ މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ؛ ޖިންސީ ފުރައްސާރަ ކޮށްފައިވޭތޯ ކަމާބެހޭ ކޮމިޓީން ބަލަންވާނީވެސް މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ. (ފަނޑިޔާރުން އިއްތިފާޤުން)
2. ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭނީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގައިވާފަދަ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ޚިޔާނާތެއް ފަދަ ޢަދުލުވެރި ސަބަބެއް އޮވެގެންނެވެ؛ ވަޒީފާ ދެމެހެއްޓުމުގެ ޖައުހަރީ އިތުބާރު ގެއްލޭ ފަދަ ޢަމަލަކީ އެ ބާވަތުގެ ޢަމަލެކެވެ. ސުޕަވައިޒަރު ފެންވަރުގެ މުވައްޒަފަކު ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރިކަން ކޮމިޓީއަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކުގެ މައްޗަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެކަމުގެ ބޮޑުމިނަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވިދާނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް ތާއީދުކުރައްވާ)
3. ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް "ވަޒީފާގެ މާޙައުލު" ހަނިކުރެވޭނީ އޮފީހުގެ ހަތަރު ފާރަށް ނޫނެވެ؛ ވަޒީފާގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ނުރަސްމީ ގަޑީގައި ގުޅުމާއި، ފާރަލުމާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާ މެދުވެރިކޮށް ކުރާ މުޢާމަލާތްތައްވެސް އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ވަޒީފާގެ ގުޅުމެއް ނެތް ޒާތީ މުޢާމަލާތްތައް އެއަށް ނުވަދެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒު؛ ފަނޑިޔާރު މަޒީދުވެސް އެއާ ގާތް ގޮތަކަށް)
4. ކޮމިޓީއަށް ޝަކުވާއެއް ހުށަނާޅާ ޢަމަލެއްގެ މައުލޫމާތު ތަޙްޤީޤުގެ ތެރެއިން ލިބުނަސް، އެފަދަ ޢަމަލެއް ހިނގިކަމަށް މަޤުބޫލު ސަބަބަކާއެކު ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ބެލޭނެއެވެ؛ އަދި ސީދާ ހެކިބަހަށް ބާރުދޭ އެހެން ހެކިބަސް ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެވޭނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒު)
5. ޤާނޫނުގައި ކޮމިޓީއެއްގެ މެންބަރުންގެ ޢަދަދު ސަރީޙަ ޢިބާރާތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، މަޤްޞަދަށް ބަލައިގެން އެ ޢަދަދަށް އުނިއިތުރު ގެނައުމަކީ ކޯޓުގެ ދައުރެއް ނޫނެވެ؛ 3 މެންބަރުންނަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލި ޝަކުވާ ކޮމިޓީއަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް އެކުލަވާލި ކޮމިޓީއެއް ނޫނެވެ. (މެޖޯރިޓީ: ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް އަދި ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒު؛ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ ޢާންމު މާނައިގެ އުޞޫލަށް ބިނާކޮށް)
6. ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނޫން ގޮތަކަށް އެކުލަވާލި ކޮމިޓީއަކުން ތަޙްޤީޤުކޮށް، ޤަވާއިދުގައިވާ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަ ނުކޮށް ވަކިކުރުމުން އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމެއް ނުވެއެވެ؛ ނަމަވެސް ތުހުމަތު ތަފްޞީލުކޮށް އަންގައި ލިޔުމުންނާއި އަނގަބަހުން ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ އުޞޫލުތައް ނެގެހެއްޓިފައިވާނަމަ، އެ އިޖުރާއީ އައިބުތަކަކީ ވަކިކުރުން ބާޠިލުކުރުވާ ފަދަ އައިބެއް ނޫނެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ޙައްލަކީ ބަދަލެވެ. (މެޖޯރިޓީ)
7. ޝަކުވާ ކޮމިޓީ ނުއުފައްދާތީ ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިފައިވިޔަސް، ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ކޮމިޓީއެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ހެޔޮނިޔަތުގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާނަމަ، ޝަރުޠެއް އުނިވުމުގެ މައްޗަށް ކޮމިޓީ ނުއުފައްދާކަމަށް ބަލައި ޖޫރިމަނާކުރުން ރަނގަޅެއް ނޫނެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒު؛ ޖޫރިމަނާ ބާޠިލުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރުން އިއްތިފާޤުން، ތަފާތު ސަބަބުތަކަށް)
8. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ދޭން ނިންމި ފްލެޓެއް އަތުލުމާ ގުޅޭ ދަޢުވާއަކީ ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދުމުގެ މަފްހޫމުގެ ތެރެއިން ބިނާވާ ދަޢުވާއަކަށްވާތީ، އެ ނުކުތާއަށް ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅިދާނެކަމަށް ނުދެކެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފަރުހީޒު)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) - ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާ (3 ވަނަ މާއްދާ)، ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން، ޝަކުވާ ކޮމިޓީ އުފެއްދުން، ކޮމިޓީ އެކުލަވާލުން ("ކޮމިޓީ އެކުލަވާލާނީ 3 މެންބަރުންގެ މައްޗަށެވެ")، އަދި ކޮމިޓީ ނުއުފައްދާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު (5,000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާ) ބަޔާންކުރާ މާއްދާތައް
• ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގަވާއިދު (ގަވާއިދު ނަންބަރު 2014/R-377)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (މަޤްޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލު) އަދި ޢާންމު މާނައިގެ އުޞޫލު
• ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (9/2014)، އަދި ޢާންމު އިޖްތިމާޢީ މިންގަނޑުތަކާ ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު (ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޒް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޢާންމު މަޖިލީހުގެ FAM/2021/02 (މައްސަލަބަލާ ފަނޑިޔާރުންގެ މަޖިލިސް އެއްގޮތްކުރުމާބެހޭ އުޞޫލު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/44 (ސަންލޭންޑް ޓްރެވަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަންޖަލީން މޭރީ ނާޒިއު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/27، 30 (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/14 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ވ. ފާޠިމަތު މަލީޙާ ޖަމާލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/112 (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
• ހައިކޯޓުގެ 2010/HC-A/20 (އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ޙަވާލާދީފައި)
• Ewin v Vergara (No 3) [2013] FCA 1311