އަސްލަމް ނާޘިމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ނިންމުމުގެ ބައި ލިޔުމުން ނުކިޔެވޭ (ފަސްވަނަ ނުކުތާ ރަނގަޅު ނުކުތާއެއް ނޫންކަމަށް ކޯޓުން ދެކިފައި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކް ކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 190/Cr-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމުގައި، ހުރިހާ ޕެކެޓެއް މެޝިނުން ތަޙްލީލު ނުކޮށް ރިޕްރެޒެންޓެޓިވް ސާމްޕްލިންގ އުޞޫލުން ސާމްޕަލެއް ނަގައި ތަޙްލީލުކުރުމަކީ ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/323 އާއި 2016/HC-A/44 ޤަޟިއްޔާތަކާއި ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ ގައިޑްލައިންއާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ އަދި ތަޙްލީލުކުރި ބަރުދަން ޓްރެފިކިން މިންވަރަށް ވުރެ މަތިވާން ޖެހޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތް ދިރިއުޅޭ އެޕާޓްމަންޓް ބަލައިފާސްކުރުމުން އަލަމާރިއެއްގެ ދަމާވަތްގަނޑުން 18 ރަބަރު ޕެކެޓެއްގައި 1.9676 ގްރާމާއި ޕާރުސަލެއްގެ ތެރެއިން 145 ރަބަރު ޕެކެޓުގައި 16.2844 ގްރާމް ޑައިމޯފިން ފެނުނުކަމަށް ތަޙްލީލު ރިޕޯޓުން ދައްކައެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއި 100،000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާއަށް ޙުކުމްކުރިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން 5 ވަނަ ނުކުތާ ފިޔަވައި އެހެން ނުކުތާތައް އަނބުރާ ގެނެސް، ހުރިހާ ޕެކެޓެއް މެޝިނުން ތަޙްލީލު ނުކޮށް އެއް ސާމްޕަލް ނަގައި ތަޙްލީލުކުރުމަކީ 2014/HC-A/323، 2016/HC-A/44 އާއި ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ މެނުއަލާ ޚިލާފުކަމަށާއި މެޝިނުން ތަޙްލީލުކުރި ބަރުދަން 4 ގްރާމަށް ވުރެ ދަށްކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ އެ ދެ ޤަޟިއްޔާ މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެ ކަމަށާއި މިހާރުގެ ޤާނޫނުގައި ތަޙްލީލު ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޠުތައް ލާޒިމުކޮށްފައި ނުވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކޯޓުން ދެކުނީ ފާހަގަކުރާ ދެ ޤަޟިއްޔާ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނާ ގޮތަކަށް ނިންމާފައި ނުވާކަމަށާއި، ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ ގައިޑްލައިނުގައި ސާމްޕަލް ނަގާނެ ގޮތް ޚަބީރުގެ އިޚްތިޔާރަށް ދޫކޮށްފައިވާތީ "black box" އުޞޫލުން އެއް ސާމްޕަލް ނެގުމަކީ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫންކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުގައި އަނބުރާ ގެންނަ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކާމެދު ކޯޓުން އިތުރަށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅާކަށް ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 8)
2. ކުރީގެ ޤާނޫނު ނަންބަރު 77/17 ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގައި އޮތް "ސައިންޓިފިކް އުޞޫލު" ގެ ޝަރުޠު މިހާރުގެ ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/17 ގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާތީ، އެ އުޞޫލު މުޠްލަޤަށް މިހާރުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އުޞޫލެއްކަމަށް ބުނެ، އެގޮތަށް ތަޙްލީލު ނުކުރުމުން ތަޙްލީލު ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާނެ ކަމަށް ބުނުމަކީ ރަނގަޅު ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 23)
3. ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/323 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅީ ބޭރުފުށުން ދެނެގަނެވޭ ބާވަތުގެ މަސްތުވާތަކެތި (ކެނަބިސް އޮށް ފަދަ) ފިޒިކަލް އެޕިއަރެންސަށް ބަލައި ތަޙްލީލުކުރުމާ ގުޅޭ އުޞޫލެވެ. 2016/HC-A/44 ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައެޅީ ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ އާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ މިންގަނޑުތަކާ އެއްގޮތަށް ޖީސީއެމްއެސް ފަދަ މެޝިނުން ތަޙްލީލުކޮށްފައިވާ ނަމަ ތަޙްލީލު ރިޕޯޓުގެ ޝަރުޢިއްޔަތާ މެދު ސުވާލު އުފެދޭނެ ޖާގައެއް ނެތްކަމެވެ. (ޕެރ. 21-27)
4. ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ ގެ Guidelines on Representative Drug Sampling އަކީ ރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުން ބަލައިގަންނަ ގައިޑްލައިނެއް ނަމަވެސް، އެއަށް ޙަވާލާދެނީ ޤާނޫނީ ގޮތުން އެއަށް ޢަމަލުކުރުން ލާޒިމުވާތީއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 28-29)
5. ތަޙްލީލު ކުރި ފަރާތުން ގައިޑްލައިނާ ޚިލާފުވީކަމަށް ބުނާނަމަ، ލެބޯޓްރީން ޚިޔާރުކުރި ސާމްޕްލިންގ އުޞޫލުގައި ބަޔާންކުރާ ހަމަތަކުގެ ތެރެއިން ޚިލާފުވީ ކޮން ހަމައަކާކަން ބަޔާންކޮށްދޭން ޖެހޭނެއެވެ. ގައިޑްލައިނުގެ ތަފާތު ތަންތަނުން ތަންކޮޅު ނަގައި އެއް އުޞޫލު އަނެއް އުޞޫލާ މަސްހުނިކޮށް ޖަދަލުކުރުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30، 33)
6. ޔޫ.އެން.އޯ.ޑީ.ސީ ގައިޑްލައިނުގައި މެޝިނުން ތަޙްލީލުކުރާ މިންވަރު ޓްރެފިކިން މިންވަރަށް ވުރެ މަތިވާން ޖެހޭކަމަށްވެސް، ކޮންމެ ސާމްޕަލަކީ ކޮން ޕެކެޓެއްކަން ތަޙްލީލުކުރި ފަރާތުން ސާބިތުކޮށްދޭން ޖެހޭކަމަށްވެސް، ވަކި ޢަދަދަކަށް ސާމްޕަލް ނަގަންޖެހޭކަމަށްވެސް ބަޔާންކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. ސާމްޕަލް ނަގާނެ ގޮތަކީ ތަޙްލީލުކުރާ ޚަބީރުގެ އިޚްތިޔާރަށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 32، 34، 35، 38)
7. ރިޕްރެޒެންޓެޓިވް ސާމްޕްލިންގގައި ހިފަހައްޓަންޖެހޭ އަސާސީ ދެ އުޞޫލަކީ ސާމްޕަލަކީ ޖުމްލަ ތަކެތީގެ ޙަޤީޤީ ތަމްސީލެއްކަމުގައި ވުމާއި ކޮންމެ އެއްޗަކަށްވެސް ޚިޔާރުވުމުގެ އެއްވަރުގެ ފުރުޞަތު ލިބުމެވެ. ބޭރުފުށުގެ ސިފަތައް އެއްގޮތް ތަކެތީގައި ބައިބަޔަށް ބެހުމަކާ ނުލައި "black box" އުޞޫލުން ރެންޑަމްކޮށް ސާމްޕަލެއް ނެގިދާނެއެވެ. އެއަށް ވުރެ ގިނަ ސާމްޕަލް ނެގުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 35-40)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)، 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 158 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 160 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) - Guidelines on Representative Drug Sampling
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/323
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/44
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/21
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/03,04