އަޙްމަދު ޢަލީ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް (ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއި 100،000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާ)

ދަށު ކޯޓު: ހދ. ކުޅުދުއްފުށީ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު 312/B12C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހިފައިގެން ހުރި ކޮތަޅެއްގެ ތެރޭގައިވާ ބޫޓެއްގެ ތެރެއިން ފެނުނު ފުޅިއެއްގައި 4 ގްރާމަށްވުރެ ގިނަ ޑައިމޯފިން ހުރުމުން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުކުރުމަށް، އެ ފުޅި ކޮތަޅުގައި އޮތްކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ދައުލަތުން ސާބިތުކުރަން ޖެހޭތޯ؛ އަދި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) އާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ؟

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނު ނަންބަރު 77/17 ގެ ދަށުން ކުޅަ ދައުވާތަކުގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލުތައް (އިބްރާހީމް ނާފިޛު އާއި އަޙްމަދު ލަޠީފް ޤަޟިއްޔާ) އަށް ވުރެ، ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 ގެ ދަށުން ކުރާ ދައުވާއެއް ސާބިތުކުރަންޖެހޭ ގޮތް ބަލަންވާނީ އެ ޤާނޫނާއި އެ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކޮށް ނިންމާފައިވާ ޤަޟިއްޔާތަކުގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 14-15)
2. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 137 (ބ) ގެ ދަށުން މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހެއްގެ އަތުގައި 4 ގްރާމަށްވުރެ ގިނަ ޑައިމޯފިން ހުރެއްޖެނަމަ، އެ ހުރީ ޓްރެފިކްކުރުމަށް ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
3. 143 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، މީހަކު ހިފައިގެންއުޅޭ އެއްޗެއްގައި (ނ) ނުވަތަ މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައިވާ އެއްޗެއްގައި (ރ) މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުރުމަކީ، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު، އޭނާގެ އަތުގައި މަސްތުވާއެއްޗެއް ހުރީ ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޙާލަތެކެވެ؛ އެ ޙާލަތުގައި ކުށުގެ ނިޔަތް (އެނގުން) ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދައުލަތަށް ނުއަރައެވެ (strict liability). (ޕެރ. 18-22)
4. 143 ވަނަ މާއްދާގެ ޤާނޫނީ ގަބޫލުކުރުމަކީ ތަޢުނުކުރެވޭ (rebuttable) legal presumption އެކެވެ؛ ހިޔާޒަތުގައި އޮތް އެއްޗެއް ނޭނގޭ ކަމަށް ބުނާނަމަ، ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން އެ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެވެ؛ އޭނާ އެ މިންގަނޑަށް ޝައްކު އުފައްދައިފިނަމަ ދައުވާ ކާމިޔާބުވާނީ އެ ހެކި ދައުލަތުން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށް ނަފީކޮށްގެންނެވެ. (ޕެރ. 23-25)
5. ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހިފައިގެން، ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުރި ކޮތަޅަކުން (ހަޤީޤީ ހިޔާޒަތު - actual possession) މަސްތުވާތަކެތި ފެނުމާއި، ކޮތަޅާއި ތެރޭގެ އެހެން ތަކެތި އޭނާގެ ކަމަށް އިންކާރުނުކުރުމާއި، އޭނާގެ ބަޔާންތައް ފުށުއެރުމާއި، އެހެން މީހަކު ލައިފާނެ ކަމުގެ ހެއްކެއް ނެތުމުގެ ޙާލަތުގައި، ހަމައެކަނި ނޭނގޭ ކަމަށް ބުނާ ބުނުމަކުން ދިފާޢު ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 25.1-25.9، 27)
6. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) އާ ޚިލާފަށް ހެކި ވަޒަންކުރި ކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރި ހެކިތަކަކީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެކިތަކެއްކަން ނުވަތަ ޚިލާފުވި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގެ އުޞޫލަކީ ކޮބައިކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާއަކީ ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ތަފްޞީލެއް ނެތް ނުކުތާއަކީ ބަލަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 30-33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ނ)، 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 143 ވަނަ މާއްދާ (ނ) އާއި (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 77/17 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ކުރީގެ ޤާނޫނު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 186 ވަނަ މާއްދާ (ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމުގައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2012/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/21 (އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު [2023] SC 54 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2017/SC-A/10 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން މުޙައްމަދު މަނިކު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު [2021] SC 43 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު [2021] SC 58 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް))
• ހައިކޯޓު 2014/HC-A/109 (ހަޤީޤީ ހިޔާޒަތުގެ މާނަ)