ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލު، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް
ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީއަތަށް ގަބޫލު ނުކުރެވޭނެ ހެކިކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހެޅުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރު
ދަށު ކޯޓު: ސ. ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S2C/2022/15
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ދަޢުވާގައި، ދިފާޢުން ހުށަހެޅި ހެކިން ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެކިކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަތުމަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރާއި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ތޫނު އެއްޗެއް ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ދަޢުވާގައި، ދިފާޢުން ހުށަހެޅި ހެކިން (ފުލުހުންނާއި އެހެން ހެކިވެރިންނާއި މެޑިކޯ ލީގަލް ރިޕޯޓު) ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެކިކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ހުށަހެޅިއެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 (ކ) ގެ ދަށުން ހެކި ޙާޟިރުކުރުމަކީ ދުސްތޫރީ ޙައްޤެއް ކަމުން، މިއީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 117 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދަ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަކާނުލައި ނިންމޭނެ ހުށަހެޅުމެއް ނޫންކަމަށް ބުނެ ހިތަދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަތެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޝަން ބުނީ ބައެއް ހެކިން މައުޟޫޢާ ގުޅުމެއް ނެތް، އުފައްދައިގެން ހުށަހަޅާ، ނުވަތަ ޕްރޮސިކިއުޝަނުންވެސް ހުށަހަޅާފައިވާ ހެކިން ކަމަށާއި ޝަރީޢަތުގެ ވަގުތު ބޭކާރުވާނެ ކަމަށެވެ. ދިފާޢުން ބުނީ ހެކި ހުށަހެޅުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީއިން ލިބޭ ޙައްޤެއް ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ނިންމުން 119 ވަނަ މާއްދާއާއި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވާ ގޮތާއި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސް ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބަޔާންކޮށްނުދޭތީއާއި، ހެކީގެ ގުޅުން ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރަކަށްވާއިރު އޭގެ މައްޗަށް ވަންނަންޖެހޭ ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ވަކާލާތުނުކުރާތީ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރިއެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރުން ފަހިކޮށްދޭނީ ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެއްކެއްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަށް ޝަރީޢަތް ފެށުމުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތެވެ. އެ ފުރުޞަތު ދީ ހުށަހެޅުމާމެދު ގޮތެއް ނިންމާފައިވާނަމަ، ނިންމުން އެ މާއްދާއާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް ބަޔާންނުކޮށް ހަމައެކަނި ޚިލާފުކަމަށް ބުނުމުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17-20)
- ޝަރީޢަތަށް ހެކި ޤަބޫލުކުރުމާމެދު ގޮތް ކަނޑައަޅަނީ ފަނޑިޔާރެވެ. އެއީ ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ނުވަތަ ދިފާޢުން ކަނޑައަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ފަނޑިޔާރު ރިޢާޔަތްކުރާނީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދުތަކަށް ކަމުން، ޤާނޫނުގައި ނުވަތަ ޤަވާޢިދުގައި ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވާ ހެކި ފިޔަވައި ގުޅުންހުރި ހުރިހާ ހެއްކަކީވެސް ޤަބޫލުކުރުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތް ހެކިކަމުގައި ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 28-30)
- މައްސަލައެއްގައި ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންކަން ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ކުށުގެ ޢުންޞުރުތަކާއި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ދިފާޢުތަކާއި އޭގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭ ކަންކަމުގެ މައްޗަށެވެ. ގުޅުންހުރި ހެއްކަކީ އެ ކަންކަން ސާބިތުކުރުމަށް ނުވަތަ ނަފީކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ގުޅުންހުރި ހެކިތަކެވެ. (ޕެރ. 31-32)
- ޤާނޫނީ އިސްތިސްނާއެއް ނެތްނަމަ، ވަކި ހެއްކަކީ މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ހެއްކެއްކަން ނުވަތަ ނޫންކަން ކަނޑައެޅުމަކީ މައްސަލަ ބަލާ ފަނޑިޔާރަށް ލިބިގެންވާ އިޚްތިޔާރެކެވެ. (ޕެރ. 33-34)
- ދަށުކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ނިންމުމަކަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ވަންނާނީ، ރަނގަޅު ނޫން އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރުން، ވާޤިޢާތަކުގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން، މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން، ނުވަތަ ބޭއިންޞާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއްގައެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްކަމަށް ވަކާލާތުނުކުރާ އިސްތިއުނާފެއް ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ތަނެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 35-37)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރު
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 117 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/24 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2010 (ބިރުދެއްކުމާއި ނުރައްކާތެރި ހަތިޔާރާއި ތޫނު އެއްޗެހި ގެންގުޅުން މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓު: 2022/SC-A/55 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.