އަޙްމަދު ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ނިންމި ގޮތް ލިޔުމުން ސާފުނުވޭ (ދެ ފަނޑިޔާރުން ދެ ގޮތަކަށް ދެކި؛ ތިންވަނަ ފަނޑިޔާރުގެ ރައުޔާއި ނިންމި ގޮތުގެ ޞަފްޙާ ކިޔޭގޮތަކަށް ނެތް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ބަންދުކުރުމާއި ހައްޔަރުކުރުން، ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހާ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9/SHN/(968-2019)/2022/010

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ލިޔުމުގައި އިޞްލާޙުކުރުމުން ހައްޔަރު ބާޠިލުވޭތޯއާއި، ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ހައްޔަރުކޮށް 24 ގަޑިއިރު ނުވަނީސް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކޮށް ދޫކޮށްލި ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުތައް ހިނގާތޯ ނުވަތަ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގެ މުއްދަތު ހިނގާތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ކުށުގެ ވެށިން ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ހައްޔަރުކޮށް 24 ގަޑިއިރު ނުވަނީސް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކޮށް ދޫކޮށްލިއެވެ. ފަހުން ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އެއްޖިންސުގެ މީހަކާއެކު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން، ހައްޔަރު ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށާއި ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ދަޢުވާ ކުރީ ކަމަށް ދިފާޢުން ހުށަހެޅި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދިފާޢުން ބުނީ ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ދައްކާ ލިޔުމަކީ ފަހުން އުފެއްދި ލިޔުމެއް ކަމަށާއި، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ދަޢުވާ އުފުލީ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ވަގުތު އޮޅުވާލުމަކީ އިޞްލާޙުކުރެވޭ ގޯހެއް ކަމަށާއި، ބަންދުގައި ނުބެހެއްޓޭނަމަ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިއަށް ނުގެނެސް ދޫކޮށްލެވޭނެ ކަމަށާއި، އެފަދަ ޙާލަތުގައި ހިނގާނީ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގެ މުއްދަތު ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި ދެ ފަނޑިޔާރުން ދެކުނީ ވަގުތު އިޞްލާޙުކުރުމަކީ އަސާސީ ޙައްޤެއް ގެއްލުވާ ނުވަތަ ނިޔާއަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ދެވަނަ ނުކުތާގައި ފަނޑިޔާރު ފައިޞަލް ދެކުނީ ފަނޑިޔާރުގެ ކުރިއަށް ނުގެނައުމުން ދައުލަތަށް ދިގު މުއްދަތެއް ލިބުމަކީ އިންޞާފާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ؛ ފަނޑިޔާރު މަޒީދު ދެކުނީ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގެ މުއްދަތު ހިނގާތީ ދަޢުވާ މުއްދަތުގެ ފަހުން ކުރި ކަމަށް ނުބެލެވޭ ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިޖުރާއަތު ތަންފީޛުކުރާ ފަރާތަކުން ހަދާ ގޯހެއްގެ ސަބަބުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ލިބިގެންވާ އަސާސީ ޙައްޤެއް ގެއްލިގެން ނުދާނަމަ، އަދި ރަނގަޅުކުރެވޭނެ އައިބެއްނަމަ، އެ އައިބު ރަނގަޅުކޮށް މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)؛ ކުށުގެ ވެށިން ހައްޔަރުކުރި މީހެއްގެ ހުއްޓުވި ވަގުތާއި ހައްޔަރުކުރި ވަގުތު ފޯމުގައި އޮޅުވާލާފައިވުމާއި ފަހުން އިޞްލާޙުކުރުމަކީ ހައްޔަރު ބާޠިލުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ (ދެ ފަނޑިޔާރުންގެ ރައުޔު).
2. ކުށެއްގެ ތުހުމަތުގައި ކޯޓު އަމުރަކާ ނުލައި ހައްޔަރުކުރާ ކޮންމެ މީހަކުވެސް (ކޯޓަށް ހާޒިރުވުމުގެ އަމުރަށް ތަބާނުވުމުން ހައްޔަރުކުރާ މީހުން ފިޔަވައި) ހައްޔަރު ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ ކަނޑައެޅުމަށް ވީއެންމެ އަވަހަކަށް އަދި 24 ގަޑިއިރު ނުވަނީސް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކުރަންވާނެއެވެ؛ '54 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)' ގައިވާ 'ބަންދުގައި ބަހައްޓާނަމަ' މި ޢިބާރާތް ނިސްބަތްވަނީ ކޯޓު އަމުރެއްގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރާ މީހުންނަށެވެ (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލްގެ ރައުޔު؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤާސިމް އިބްރާހީމް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް).
3. ހިފެހެއްޓުމުގެ ޤާނޫނީ ބަޔާން ކަނޑައަޅާނީ ފުލުހުން ކަމަށް ބެލެވޭނެ ޤާނޫނީ އުޞޫލެއް ނެތެވެ؛ ޤާނޫނުގައި ވަކި ގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރަން ޖެހޭ ކަމެއް ދައުލަތުން ނުކޮށްފިނަމަ އޭގެ ނަތީޖާއަކީ ދައުލަތަށް އިތުރު މަންފާއެއް ލިބުމަށް ނުވާންވާނެއެވެ؛ އެހެންކަމުން ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކުރުމުން ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ނުހިނގާ ކަމަށް ބެލުމަކީ އިންޞާފުގެ ބޭރުން ކުރެވޭ ކަނޑައެޅުމެކެވެ (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ފައިޞަލްގެ ރައުޔު).
4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުތަކަކީ ފުރަތަމަ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް ބަންދު ދަމަހައްޓާފައިވާ ނުވަތަ ދޫކޮށްލުމަށް ނިންމާފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ހިނގާ މުއްދަތުތަކެވެ؛ ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމުމަށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުނުކުރެވި ދޫކޮށްލެވުނު މީހެއްގެ މައްސަލައިގައި ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި ހިނގާނީ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތުގެ 63 ވަނަ މާއްދާގައިވާ މުއްދަތެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ '16' ވަނަ މާއްދާ، '14' ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާއި '36' ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ '31' ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތު؛ ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އަދި (ކ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 54 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ '62' ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަދި (ނ) (ލިޔުމުގައިވާ ގޮތަށް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލް ޢުޤޫބާތު) ގެ 63 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2014 (ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު) ގެ '31' ވަނަ މާއްދާ (ދަޢުވާކުރި ކުށް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/108,109,110 (ޢަލީ ޒުބައިރު އަދި އިތުރު ދެމީހުން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2010/SC-A/19 (ޤާސިމް އިބްރާހީމް ވ. މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު: ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓުއަރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ([2021] SC 79 ކަމަށް ފެނޭ)