ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖުނާން އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: ކްރިމިނަލް ކޯޓުގެ ނިންމުން ބާޠިލު؛ ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި (އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔު)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B2/SHN/203-2020/2022/08

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރުމުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް އެދުނު ނަމަވެސް ވަކި މުއްދަތަކަށް (7 ދުވަހަށް) ބަންދުކޮށް، އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ފުލުހުން ބަންދުން ދޫކޮށްލި މީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލަންޖެހޭ މުއްދަތަކީ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ 30 ދުވަސްތޯ ނުވަތަ (ށ) ގައިވާ 45 ދުވަސްތޯ؛ އަދި ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތީގެ ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހައްޔަރުކޮށް ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޟިރުކުރުމުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް އެދުނު ނަމަވެސް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 7 ދުވަހަށް ބަންދުކުރިއެވެ. އެ މުއްދަތު ހަމަވުމުގެ ކުރިން ފުލުހުން ދޫކޮށްލިއެވެ. ފަހުން ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ދަޢުވާ އުފުލިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމީ މި ޙާލަތުގައި ދަޢުވާކުރުމަށް ލިބޭ މުއްދަތަކީ 30 ދުވަސް ކަމަށާއި ދަޢުވާ އުފުލާފައިވަނީ އެ މުއްދަތު ފަހަނައެޅުމަށްފަހު ކަމަށްވާތީ ދަޢުވާ ބެލޭނެ ތަނެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޝަނުން ބުނީ ފަނޑިޔާރެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޟިރުނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ޙާލަތަކީ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންނުކުރާ ޙާލަތެއް ކަމަށާއި މަޤްޞަދަށް ބަލައި 45 ދުވަސް ލިބެންޖެހޭ ކަމަށެވެ. ރައްދުވާ ފަރާތުން ބުނީ 94(ށ) ހިނގަނީ ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރުމުން 60(ނ) ނުވަތަ (ރ) ގެ ދަށުން ދޫކޮށްލާ މީހުންނަށް އެކަނި ކަމަށާއި ބަންދު ދަމަހައްޓާފައިވާތީ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ހިނގާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި، 94(ހ) ގެ ބޭނުމަށް 60(ށ) ގެ ބަންދަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުން ކަމަށާއި، މި ފަރާތް ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކޮށްފައިނުވާތީ 30 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ނުހިނގާނެ ކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ޚިލާފު ރައުޔުގައި، expressio unius est exclusio alterius ގެ ޤާޢިދާގެ ދަށުން 45 ދުވަސް ލިބެނީ ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރުމުން ދޫކޮށްލާ ޙާލަތުގައި އެކަނި ކަމަށާއި މަޤްޞަދާބެހޭ ދައުލަތުގެ ނުކުތާއަށް ޤާނޫނީ ޙުއްޖަތެއް ނެތް ކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. (އަޣުލަބިއްޔަތު) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ގިނަ މާއްދާތައް އެއް މާއްދާ އަނެއް މާއްދާއާ ގުޅިފައިވާތީ، ވަކިވަކި މާއްދާ ނަގައިގެން އެ ޤާނޫނު މާނަކުރުން ރައްކާތެރިއެއް ނޫނެވެ؛ ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މުއްދަތު ކަނޑައެޅުމުގައި ބަންދާބެހޭ 60 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލަންޖެހެއެވެ.
2. (އަޣުލަބިއްޔަތު) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައި 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް އެކަނި ޙަވާލާދީ، 15 ދުވަހަށްވުރެ އިތުރުނުވާ ގޮތަށް ބަންދުކުރުން ހުއްދަކުރާ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަށް ޙަވާލާ ނުދީފައިވާތީ، 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ބޭނުމަށް 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ބަންދުކުރުމަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރުމެވެ (މުޙައްމަދު އަކްރަމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް، A/52-2022/SC).
3. (އަޣުލަބިއްޔަތު) 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދަށް އެދި އެ އަކުރުގެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވި ނަމަވެސް، ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުނުކޮށް ވަކި މުއްދަތަކަށް ބަންދުކޮށް ދޫކޮށްލި މީހަކީ ޝަރީޢަތް ނިމެންދެން ބަންދުކުރި މީހަކަށް ނުވާތީ، އެމީހެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ އުފުލުމުގެ މުއްދަތު ގުނުމުގައި 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (30 ދުވަސް) ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ.
4. (އަޣުލަބިއްޔަތު - ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް) ޖިނާއީ ކުށްތަކާބެހޭ ޤާނޫނުތަކާއި އިޖުރާއަތުތައް ކިޔުމުގައި ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދަކީ ހަމައެކަނި ތުހުމަތުގައިވާ ފަރާތްތަކުގެ ޙައްޤުތަކަށް އުނިކަން ނާންނާނެގޮތަށް ކިޔުން އެކަނި ނޫނެވެ؛ ފަރުދީ އަދި ޢާންމު މަޞްލަޙަތުތަކަށް ގެއްލުން ފޯރުކުރާ ޢަމަލުތަކުގެ މައްޗަށް ޝަރީޢަތުން ބަލައި ޢުޤޫބާތް ކަނޑައެޅޭ ނިޒާމެއްކަމުގައިވެސް ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމު ވާންޖެހެއެވެ.
5. (ފަނޑިޔާރު ޝުޢައިބު ޙުސައިން ޒަކަރިއްޔާ) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 94 އާއި 95 ވަނަ މާއްދާއިން، ތަޙްޤީޤުގައި ބަންދުކޮށްފައި ތިބޭ މީހުންގެ ދަޢުވާ 30 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، އަދި ހައްޔަރުކުރެވި ބަންދުން ދޫކޮށްލާފައިވާ މީހުންގެ ދަޢުވާ 45 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އުފުލަންވާނެކަން އެނގެން އޮންނާތީ، ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރުމުން ވަކި މުއްދަތަކަށް ބަންދުކޮށް ދޫކޮށްލެވުނު މީހެއްގެ މައްޗަށް ފުރަތަމަ ހާޟިރުކުރެވުނު ތާރީޚުން ފެށިގެން 45 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާ ކުރެވެން އޮންނާނެއެވެ (2019/HC-A/191 ވެސް އެގޮތަށް)؛ މިއީ ޤާނޫނަށް 3 ވަނަ އިޞްލާޙު ގެނައުމުގެ ކުރިން އޮތްގޮތެވެ. 3 ވަނަ އިޞްލާޙަށްފަހު 30 ދުވަހާއި 45 ދުވަހަކީ ތަޙްޤީޤު ނިންމައި ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްއަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭ މުއްދަތު ކަމަށާއި ދަޢުވާ އުފުލަންޖެހެނީ އެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅޭތާ 10 ދުވަހުގެ ތެރޭގައެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 94 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) (PDF ގައި '31 ވަނަ މާއްދާ'؛ ކީވޯޑް އާއި ފުޓަރުން)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، (ރ) އަދި (ބ) (PDF ގައި '62 ވަނަ މާއްދާ')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 58 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ PDF ގައި '35 ވަނަ' ކަމަށްވާ މާއްދާ (95 ވަނަ މާއްދާ ކަމަށް ބެލެވޭ) އަދި މަޤްޞަދުތައް ބަޔާންކުރާ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ (PDF ގައި '323 ވަނަ') މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 8 ވަނަ މާއްދާ، އަދި މަޤްޞަދަށް ބަލައި މާނަކުރުމާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '33 ވަނަ')
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ އަވަހަށް ތަޙްޤީޤުކޮށް ދަޢުވާ އުފުލުމާބެހޭ މާއްދާ (PDF ގައި '52 ވަނަ މާއްދާ') - ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢުގެ ރައުޔު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) (ދަޢުވާ އުފުލި ޤާނޫނު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/52-2022/SC (މުޙައްމަދު އަކްރަމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/61-2020/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު ނިޝާމް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު A/04-2021/SC (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޖިހާދު)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/HC-A/191
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/39 (ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/60 (އަޙްމަދު ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/HC-B12/53