ދިވެހިރާއްޖޭގެ މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

Maldives Legal Precedents

Saeed Lex
2022/HC-B12/39ހައިކޯޓު · 20 އޭޕްރީލް 2022 · މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ޢާއިޝަތު ޢާޒިމާ ޝަކޫރު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ދަމަހައްޓާފައިޚިލާފު ރައުޔެއް
ހައިކޯޓު · 20 އޭޕްރީލް 2022ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B5(70,71-2019)/2022/01ބާވަތް: ޖިނާއީ

ޚުލާޞާ

ކޯޓަށް އައި ގޮތް
ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ދައުލަތުން ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ދެ ދަޢުވާވެސް ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 (ބ) ގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ނިންމިއެވެ.
ވާޤިޢާ
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ރަސްމީ އިދާރާތަކަށް ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގއަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ ދެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީކުރެވުނެވެ.
ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ރަސްމީ އިދާރާތަކަށް ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގއަށް މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ ދަޢުވާތައް މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމެއްތޯ؛ އަދި ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށްފައި ނުވުމާއި ކުށުގެ ރުކުންތަކަށް ހެކި ނެތުމުގެ ސަބަބުން އެ ނިންމުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭތޯ. މީގެ އިތުރުން، ކުރީގެ ޑެޕިއުޓީ ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވަކީލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމާ މެދު ދައުލަތުން ނެގި އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟް.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް
އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ނިންމުމުގައި ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށްފައި ނުވާ ކަމަށާއި، ކުށުގެ ޢަމަލާއި ނިޔަތުގެ ރުކުންތަކަށް ހެކި ނެތް ކަމަށާއި، އަޞްލު ފާޢިލުގެ މައްޗަށް ކުށް ސާބިތުނުވާތީ މަގުފަހިކޮށްދިނުމުގެ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުދާނެ ކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ މިއީ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހެނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ކަމަށާއި، މައްސަލަތައް ހެކި ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާގައި ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް
އަޣުލަބިއްޔަތުން ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވެ އިސްތިއުނާފު ބަލައިގަތުމަށްފަހު، ސަބަބު ލިޔުމުން ދިނުން މި މަރުޙަލާގައި ލާޒިމު ނުވާތީއާއި، ފާހަގަކުރި ކަންކަމަކީ ދަށުކޯޓުގެ މައުޟޫޢީ މަރުޙަލާގައި ކަށަވަރުކުރެވޭނެ ކަންކަން ކަމަށްވާތީ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނުގެނައެވެ. ޚިލާފު ރައުޔުގައި (ފަނޑިޔާރު ޝަފީޢު) ބުނީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުންތައް ވަކިކޮށް ބަޔާންކުރިއިރު މަދަނީ މިންގަނޑުގެ ނިންމުން ހިމަނާފައި ނުވާތީ (expressio unius) މިއީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އިސްތިއުނާފީ ދަޢުވާ ފޯމު ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

ކުރީގެ ތާރީޚު / ފަހުގެ ތާރީޚު

ކުރީގެ ތާރީޚު
ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B5(70,71-2019)/2022/01
ފަހުގެ ތާރީޚު
ސުޕްރީމް ކޯޓަށް އިސްތިއުނާފުކުރިކަމެއް ޑޭޓާބޭސްގައި ނެތް

ނިންމުން

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ދަމަހައްޓާފައި

އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)؛ ވަކީލާ ބެހޭ އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟް ބަލައިނުގަނެވުނު

ކޯ ޓާމްސް

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

HN1ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގައި ކުރީގެ މަޤާމެއްގެ ސަބަބުން ވަކާލާތުކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ ތިން ޙާލަތް (ކުރީގެ ފަނޑިޔާރުން، ކުރިން މަސައްކަތްކުރި އިދާރާއަށް ހުށަހެޅިފައިވާ މައްސަލަތައް، ތަޙްޤީޤުކުރާ ނުވަތަ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތްތަކުގައި މަސައްކަތްކުރި މީހުން) ވަކިކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ޙައިޘިއްޔަތުން މަސައްކަތްކުރި ވަކީލަކަށް ތަޠްބީޤުކުރެވޭނީ އެކަމަށް ޚާއްޞަ މާއްދާއެވެ؛ ޢާންމު އުޞޫލަށް ބަލައި ނިންމައިފިނަމަ ޚާއްޞަ މާއްދާގެ ބޭނުން ކެނޑިދެއެވެ.

HN2ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ކުރިން ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގައި މަސައްކަތްކުރި ވަކީލަކު ބަލައިނުގަނެވޭނީ އެ ވަކީލު މަސައްކަތްކޮށްފައިވާ މައްސަލަތަކުގައްޔާއި މަޞްލަޙަތު ފުށުއަރާ މައްސަލަތަކުގައެވެ؛ އެފަދަ ބައިވެރިވުމެއް ނުވަތަ މަޞްލަޙަތު ފުށުއެރުމެއް އޮތްކަން ދެއްކުމަކީ އިޢުތިރާޟުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (މި ނުކުތާ ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން)

HN3ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ކޯޓުގެ ޙުކުމްތަކާއި އަމުރުތައް އިސްތިއުނާފުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާއިން ލިބިދޭ އަސާސީ ޙައްޤެއް ކަމަށާއި، އަސާސީ ޙައްޤެއް ހަނިކުރެވޭނީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ގޮތަށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޤާނޫނަކުން ކަމަށެވެ.

HN4ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދަށް ހަމައެކަނި ބަލާއިރު މަދަނީ މިންގަނޑުން ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ނުވަތަ ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށް ނިންމާ ނިންމުން އިސްތިއުނާފުކުރުން ޤާނޫނު ތަޞައްވަރު ނުކުރާ ނަމަވެސް، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ފަހުގެ ނިންމުންތަކުގައި (2021/SC-HCL/46، 2021/SC-HCL/27، 2021/SC-HCL/35) ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ބ) ގެ ދަށުން ނިންމާ ނިންމުންތައް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާތީ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން އެ ނިންމުންތަކަށް ތަބާވުން ލާޒިމުވެއެވެ؛ އެހެންކަމުން އެފަދަ ނިންމުމެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ އުޞޫލުން އިސްތިއުނާފަށް ހުށަހެޅިއްޖެނަމަ އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާއިން ބަލައި ގޮތެއް ނިންމަންޖެހެއެވެ.

HN5ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ދަޢުވާ މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ކަމަށް ނިންމާ ނިންމުމަކީ ލިޔުމުން ޚަޞްމުންނާ ޙިއްޞާކުރަން ޤާނޫނާއި ގަވާއިދު ލާޒިމުކުރާ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ؛ އޭގެ ސަބަބުތައް ބަޔާންކުރަންޖެހެނީ ޝަރީޢަތް ނިމުނު ގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ކަމަށްވާތީ، ސަބަބު ތަފްޞީލުކޮށްފައި ނުވުމުގެ ސަބަބުން އެފަދަ ނިންމުމެއް ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ.

HN6ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

މަދަނީ މިންގަނޑުގެ މަރުޙަލާގައި ބަލަންޖެހެނީ ކުށުގެ މައި އުންޞުރުތައް ޤާއިމުކޮށްދޭ ވާޤިޢާތަކަށް ބާރުލިބޭ ހެކި ދައުލަތުން ހުށަހަޅާފައިވޭތޯ އަދި ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާގައި ބަޔާންކުރާ ކަންތައް ނުވުމަށްވުރެ ވުން ގާތްކަމަށް (preponderance of probability) ފަނޑިޔާރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯއެވެ؛ މިއީ ހެކި އެންމެ ފުނަށް ވަޒަންކޮށް ޠަޢުނުކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫން ނަމަވެސް، މަދަނީ މިންގަނޑަށް އަސަރުކުރާ މައްޗަންޏާ (material) ކަންކަން ބުނެދިނުމުގެ ފުރުޞަތު ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތަށް ލިބެންވާނެއެވެ.

HN7ޖިނާއީ › މަދަނީ މިންގަނޑުން ނިންމިގޮތް

ކިތާބީ ހެއްކެއްގައިވާ ފުށުއެރުންތަކާއި (މިސާލަކަށް ނޯޓެއްގައިވާ އެކައުންޓް ނަންބަރު)، ނިޔަތުގެ ރުކުން (ޢާންމުކޮށް ޢަމަލުގެ ރުކުނާ ގުޅިފައިވާ) ސާބިތުވާތޯއާއި، މަނީ ލޯންޑަރިންގގައި އަޞްލު ފާޢިލުގެ މައްޗަށް ދަޢުވާ ނުކުރެވޭ ޙާލަތުގައި އެ ކުށަށް މަގުފަހިކޮށްދިން މީހާގެ ޒިންމާ ކަނޑައެޅުމަކީ ދަށުކޯޓުގައި މައުޟޫޢީ ގޮތުން ހެކި ބަލާ މަރުޙަލާގައި ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތަކާއި ސާބިޤާތައް

  • ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
  • ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
  • ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ބ)، (ރ) (ލިޔުމުގައި '335')
  • ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ އިސްތިއުނާފާ ބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '338'؛ ފަނޑިޔާރު ޝަފީޢުގެ ރައުޔުގައި '111') އަދި އެ މާއްދާއަށް ގެނެވުނު އިޞްލާޙު
  • ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 'ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން' މާނަކުރާ މާއްދާ، 2 ވަނަ މާއްދާ (މަޤްޞަދުތައް)، އަދި ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާ ބެހޭ މާއްދާތައް (ނަންބަރުތައް ލިޔުމުގައި ހަލަބޮލި)
  • ގަވާއިދު ނަންބަރު 2021/SC-REG-01 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ ވަކީލުން ބަލައިގަތުމާ ބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '316' އަދި '313 (ނ)')، އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތާ ބެހޭ '368 (ނ)'، އަދި ސަބަބު ބަޔާންކުރުމާ ބެހޭ '336 (ށ)'
  • ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ރަސްމީ އިދާރާތަކަށް ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމާ ބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '533' / '633')
  • މަނީ ލޯންޑަރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު
  • ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު)
  • ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) (ޚިލާފު ރައުޔު)
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-HCL/46 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ވަރުދީ)
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-HCL/27 (އަޙްމަދު ޞާލިޙް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-HCL/35 (ޢަލީ ސާޖިދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
  • ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/249 (އަޙްމަދު ސަލީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
  • ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/434 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަލީ ޝަފީޤު)
  • ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/360 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙަސަން އިފްހާމް)
  • ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-B12/22 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އަޙްމަދު މަޚްލޫފް)
  • ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-B12/56، 57، 58
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/101 (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ޖުމެއިރާ ވ. މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
  • ހައިކޯޓުގެ 2021/HC-A/256
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/06 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ޙަސަން)
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/15
  • ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/26 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް ވ. އެންޓި-ކަރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
  • Commonwealth v. Karetny, 583 Pa. 514 (2005)

ފަނޑިޔާރުން

ބެންޗު
ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު، ފަނޑިޔާރު ޙަސަން ޝަފީޢު
ޚިލާފު ރައުޔު
އެބައޮތް

ޙުކުމުގެ ލިޔުން

ޙުކުމުގެ ފުރިހަމަ ލިޔުން މި ޑޭޓާބޭސްގައި އަދި ނެތް. ކޯޓުގެ ޙުކުމު ކިޔުމަށް ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.

ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ހުޅުވާ

މި ޙުކުމުގެ ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.

ޝެއަރ ކުރައްވާ