ރެސިޑެންސީ ރިސޯޓްސް މާލެ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ފާޠިމަތު ފެޒްލީން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1508-CVC-2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިސޯޓުން އެއްފަރާތުން (unilaterally) ބާޠިލުކުރި އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން، އަނެއް ފަރާތް އަލުން ހުޅުވާލި ބިޑަށް ކުރިމަތިލުމަކީ ބާޠިލުކުރުމަށް ޟިމްނީގޮތުން ރުހުމެއްތޯއާއި، ސޮއިކުރުމާއެކު ދައްކަންޖެހޭ ރިފަންޑް ނުކުރެވޭ އެޑްވާންސް ފައިސާ ނުދައްކާ އޮއްވާ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމުން، އެ ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ބައިވެރިންގެ އެއްބަސްވުމުން ކޮންޓްރެކްޓެއް ނިމުމަކަށް ގެނެވިދާނެ ނަމަވެސް، އެކަމަށް ރުހުން ދޭހަވާ ވާޤިޢާ ހުންނަންޖެހޭނެއެވެ؛ "we are not going ahead with the attached contract" ފަދަ، ޝަރުޠެއް ނުވަތަ މަޖުބޫރީ ޙާލަތެއް ނެތި ކުރާ އެންގުމަކީ އެއްފަރާތުން ކުރި ބާޠިލުކުރުމެކެވެ. (ޕެރ. 54-59)
2. ޓެންޑަރަށް ނުވަތަ ޕްރޮޕޯސަލަށް ހުޅުވާލުމަކީ ހުށަހެޅުމެއް (offer) ނޫން، ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ދައުވަތެއް (invitation to treat) އެވެ؛ އެއަށް ހުށަހަޅާ ޕްރޮޕޯސަލަކީ ފޯރުކޮށްދޭ މަޢުލޫމާތެކެވެ. ދައުވަތު ފަރުމާކޮށްފައިވާ ގޮތުން އެއީ ހުށަހެޅުމެއް ކަމަށް ދޭހަވާނަމަ މެނުވީ އެއިން ބަނދެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ނުއުފެދެއެވެ. (ޕެރ. 62-65)
3. ބާޠިލުކުރުމަށްފަހު ހުޅުވާލި އައު ބިޑަށް ކުރިމަތިލުމަކީ، ބާޠިލުކުރި ނޯޓިހުގައި އެކަމަށް ޤައިދުކޮށްފައި ނެތްނަމަ، ކުރީގެ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރުމަށް ޟިމްނީކޮށް ރުހުމެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ކުރިމަތިލި ފަރާތަށް ލިބިގެންވާ ޙައްޤެއް ބޭނުންކުރުމާއި، ގެއްލުން ކުޑަކުރުމުގެ (mitigation) ޒިންމާ އަދާކުރުމެވެ. (ޕެރ. 66، 71)
4. ކޮންޓްރެކްޓެއްގައިވާ ޙައްޤެއް ދޫކޮށްލީކަމަށް ބެލެވޭނީ އެކަން އެނގިހުރެ، އަމިއްލަ ރުހުމުގައި، ދޫކޮށްލުމުގެ ނިޔަތުގައި ކަމަށް ސާފުކޮށް ދޭހަވާނަމައެވެ؛ އެކަން ފަސޭހައިން އިފްތިރާޟުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. އިތުރު ވާޤިޢާއެއް ނެތި ހަނުހުރުމާއި ފިޔަވަޅު އެޅުން ލަސްކުރުމަކީ ޙައްޤު ދޫކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 68-70، މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ދައުލަތް)
5. ދަޢުވާނުކޮށް ދިގު މުއްދަތެއް (13 އަހަރު) ވޭތުވުމުން ޟިމްނީ ރުހުމެއް ދޭހަވާކަމަށް އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ވިލާ ޝިޕިންގ ގައިވާ އުޞޫލު، ބާޠިލުކުރިތާ 16 ދުވަހުން ހިތްހަމަނުޖެހުން ފާޅުކޮށް ޤާނޫނީ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ދަޢުވާކުރި ޙާލަތަށް ތަޠުބީޤެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 51-53، 72-73)
6. ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އަށް ޙަވާލާދީ ބުނާ ފަރާތުން، ރިޢާޔަތްނުކުރި ހެއްކަކީ ކޮބައިކަމާއި އެއީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ހެއްކެއްކަން ބުނެދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ ހަމައެކަނި ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް ބުނުމަކުން ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރެއެވެ. (ޕެރ. 75-77، 83)
7. އެއްބަސްވުން މާނަކުރަންވާނީ އެއްބަސްވުންވީއިރު ވަށައިގެންވާ ކަންކަން އެނގިހުރި އާދައިގެ ސަބަބުވެރި މީހަކަށް ދޭހަވާ މާނައިން، މާއްދާތައް އެކުއެކީގައި ކިޔައި، އެ މާއްދާތައް ހިމެނި މަޤްޞަދު ހާސިލުވާ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 85-87)
8. ސޮއިކުރުމާއެކު ދައްކަންޖެހޭ، ރިސޯޓުން "ކޮންމެ ސަބަބަކާހުރެ" ބާޠިލުކޮށްފިނަމަ ރިފަންޑް ނުކުރެވޭ އެޑްވާންސް ފައިސާއަކީ، ބާޠިލުކުރިއިރު ދައްކަންޖެހި ނުދައްކައި އޮތް ފައިސާއެއް ކަމުން، އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރި ފަރާތުން މައުޞޫމު ފަރާތަށް ދައްކަންޖެހޭނެއެވެ؛ އެ ފައިސާ ދައްކަންޖެހެނީ ގެއްލުމުގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން، އަދާނުކުރި އިލްތިޒާމެއްގެ ގޮތުގައެވެ (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ). (ޕެރ. 94-98)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ އަދި 6 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/13 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ (ށ) (1)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 19، 42 އަދި 43 ވަނަ މާއްދާ (ވިލާ ޝިޕިންގ ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލުތައް ޚުލާޞާކުރުމުގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) (ދަޢުވާކުރުމުގެ މުއްދަތުތައް)؛ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/255 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ވިލާ ޝިޕިންގ އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/85 (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/29 (ޙުސައިން ޝަރީފް ވ. ބްލޫ ލެގޫން އިންވެސްޓްމަންޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/53 (ޕްރިމިއަރ ޕްރޮޕަރޓީ މެނޭޖަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު އިބްރާހީމްމަނިކު)
• ހައިކޯޓުގެ 2019/HC-A/384 އަދި 2015/HC-A/164 (ޢަލީ މުސްޠަފާ މުޙައްމަދު ވ. އަމީން ބިލްޑްވެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް؛ މުޙައްމަދު މޫސާ ވ. އިބްރާހީމް ޝަރީފް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/34 (މެރިޓައިމް އެކަޑަމީ އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ދައުލަތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2015/SC-A/08
• Harvela Investments Ltd v Royal Trust Co of Canada (CI) Ltd [1986] AC 207
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/58 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)، ޕެރ. 19
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް)، ފަނޑިޔާރު ޑރ. އަޒްމިރަލްދާ ޒާހިރުގެ ރައުޔުގެ ޕެރ. 17
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް) — މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު