ނަން ފޮރުވާފައި ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ކާވެނި ޞައްޙަކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ހުށަހަޅައިފިނަމަ ރަޖިސްޓްރީކޮށްދިނުމަށް ފެމިލީ ކޯޓަށް އެންގި

ދަށު ކޯޓު: ފެމިލީ ކޯޓު 1433/Fm-C/2024

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަލީވެރިޔާ (ބައްޕަ) ވަލީދިނުމަށް އިންކާރުކުރާ ޙާލަތުގައި ދިވެހި ދެމީހުން ސްރީލަންކާގައި ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކުރި ކާވެނި ޞައްޙަތޯއާއި، ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 32 (ނ) އާއި 33 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން ނެތުމުން އެ ކާވެނި ބާޠިލުވޭތޯ ނުވަތަ ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރެވޭތޯ؛ އަދި ޚަޞްމުންނާމެދު ތަފާތުކޮށް ޢަމަލުކޮށްފައިވޭތޯއާއި، ފެމިލީ ކޯޓުގެ އިހުމާލާއި ދަރިފުޅު ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ސުވާލު.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި ކާވެންޏަށް ވަލީވެރިޔަކު ހުރުން ލާޒިމުވެ، ވަލީވެރިޔާގެ އިޒުނައާނުލައި ކުރާ ކާވެނި ބާޠިލުވާއިރު، ވަލީވެރިން އަރައިރުން ވެއްޖެނަމަ ވަލީވެރިޔަކު ނެތް އަންހެނާގެ ވަލީވެރިޔަކީ ސުލްޠާނު (ޙާކިމު) އެވެ. (ޕެރ. 133–134، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ އަޣުލަބިއްޔަތު)
2. ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާއިން ކާވެނި ޞައްޙަވުމަށް ބޭނުންވަނީ ޝަރުޢީ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވުންކަމުން، ކޮންމެ ތަނެއްގައި ކުރި ކާވެންޏެއްވެސް އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަވެއްޖެނަމަ ޞައްޙަވެ، ދިވެހިންނަށް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައިވެސް ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކާވެނި ކުރެވޭނެއެވެ؛ ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކާވެނިކުރުމަކީ ކާވެނި ޞައްޙަނުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 136.1، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ އަޣުލަބިއްޔަތު)
3. ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ދިވެހިން ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކުރާ ކާވެންޏަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުން ޙާކިމުގެ ވަލީ ހޯދުން ލާޒިމުކުރާ މާއްދާއެއް ނުވަތަ އިޖުރާއަތެއް ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދުގައި ނެތުމުން، އެގޮތަށް ވަލީ ނުހޯދުމަކީ ކާވެނި ޞައްޙަނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅޭނެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ؛ އެހެން ޤައުމެއްގައި އިސްލާމީ ޝަރީޢަތާ އެއްގޮތަށް ކާވެނިކޮށްދިނުމުގެ ހުއްދަ ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކޮށްދޭ ކާވެނި ޞައްޙަވާނެއެވެ؛ އެފަދަ ޙާކިމުގެ ވަލީ ޞައްޙަނޫންކަމަށް ކަނޑައެޅެންވާނީ ޝަރުޢީ އުޞޫލުތަކާއި އެ ޤައުމުގެ އިޖުރާއަތާ ޚިލާފަށް ވަލީ ހޯދާފައިވާކަން ސާބިތުވެގެންނެވެ. (ޕެރ. 136.2–136.3، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ އަޣުލަބިއްޔަތު)
4. ރާއްޖެއިން ބޭރުގައިކުރާ ކާވެނި ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ބޭނުމަށް ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން އޮތްތޯ ބެލުމަކީ (ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 32 (ނ)، 33) ޢާއްމުކޮށް ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ގޮތެވެ؛ ނަމަވެސް ވަލީވެރިޔާ ރުހުން ނުދޭނަމަ ޤަބޫލުކުރެވޭ (މަޤުބޫލު) ސަބަބެއް އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ؛ ސަބަބެއް ނެތި ރުހުން ނުދޭނަމަ ޞައްޙަ ކާވެނި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވެންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 137.1، 138.1، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ އަޣުލަބިއްޔަތު)
5. ޝަރީޢަތުން ނަސަބު ސާބިތުކޮށްފައިވާ ދަރިއަކީ ދަރިއެއްނޫންކަމަށްބުނެ ބައްޕަ ވަލީ ނުވަތަ ރުހުން ދިނުމަށް އިންކާރުކުރުމަކީ މަޤުބޫލު ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އެފަދަ ޙާލަތެއްގައި ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ (2) ގެ ދަށުން ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކާވެނިކުރުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވާނެއެވެ. (ޕެރ. 138.2، ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ ޕެރ. 104–105، ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ)
6. ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން ބެލުމަކީ ކާވެނީގެ ފަހުގެ ރަޖިސްޓްރޭޝަންގެ މަރުޙަލާގައި ހިނގާ އިޖުރާއަތެއް ކަމުން، އޭގެ ނަތީޖާއަކީ ރުހުން ނެތި ކުރި ކާވެނި ބާޠިލުވުން ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 3 އާއި 6 ވަނަ މާއްދާއަށް ބަލާއިރު ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ކުރި ކާވެންޏެއްގައިވެސް ނަސަބުގެ ވަލީވެރިޔާގެ ބަހެއް ބަލަން ޖެހޭނެއެވެ؛ ޙާކިމުގެ ވަލީއަށް ކާވެނި ކުރެވެނީ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި އެކަންޏެވެ. (ޕެރ. 140.1–140.5، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ)
7. ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ކާވެނީގެ ސެޓްފިކެޓުގައި ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން އޮތްކަމަށް ލިޔެފައިވާނަމަ އެ ރަސްމީ ލިޔުމަށް ބުރަވެވޭނެ ކަމަށް 2015/HC-A/392 (ނަހުލާ މައްސަލަ) ގައި ކަނޑައެޅި އުޞޫލު، ސެޓްފިކެޓުން ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން ނޭނގޭ ޙާކިމުގެ ވަލީގެ ކާވެންޏަކަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 140.6، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ؛ ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީގެ ޕެރ. 76 ގެ ރައުޔާ ތަފާތު)
8. ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 19 ވަނަ މާއްދާގައިވަނީ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައިކުރާ ކާވެނި ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ އުޞޫލެވެ، ކާވެނި ޞައްޙަވުމުގެ އުޞޫލެއް ނޫނެވެ؛ ކާވެނި ޞައްޙަވުން ބިނާވަނީ 9 ވަނަ މާއްދާގެ ރުކުންތައް ފުރިހަމަވުމާއި 13 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުނުވުމަށެވެ؛ ގަވާއިދުގެ 32 (ނ) އާއި 33 ގައިވާ ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުމަކީ ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ޝަރުޠެއްކަމުން އެ ރުހުން ނެތުމަކީ 9 ވަނަ މާއްދާއާ އެއްގޮތަށް ކުރި ކާވެނި 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ޙާކިމުގެ ވަލީ ލިބިފައި އޮތުމަކީ ވަލީވެރިޔާގެ ރުހުން އޮތުންކަމަށް ބަލަންޖެހޭނެއެވެ (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 6، 17). (ޕެރ. 59، 79–83، 106، ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ)
9. ރާއްޖެއިން ބޭރުގައިކުރާ ކާވެނި ރަޖިސްޓްރީކުރުމަށް ހުށަހަޅާ ފޯމުތަކާމެދު ދެ ފަރާތާމެދު ތަފާތު ދެގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމަކީ (އެކަކުގެ ފޯމު ބާޠިލުކޮށް ކާވެންޏާމެދު ގޮތެއް ނުނިންމައި އިތުރު ކާވެންޏަކަށް ހުއްދަދީ، އަނެކަކުގެ ފޯމު އެ ކާވެންޏާމެދު ގޮތެއް ނިމެންދެން މަޑުޖެއްސުން) ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ހަމަހަމަކަމުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފެވެ؛ އަދި އެފަދަ ފޯމެއް ބާޠިލުކުރުމާއެކު ކާވެންޏާމެދު ޝަރީޢަތުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ހުށަހެޅުމަކީ ހަރުދަނާ ގޮތެވެ. (ޕެރ. 112–117، ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ؛ ޕެރ. 116 ފިޔަވައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ ޕެރ. 141 ގައި ތާއީދުކުރެއްވި)
10. ދަށުކޯޓު އިހުމާލުވެފައިވާކަމަށް ނުވަތަ ހެކި ބަލާފައިނުވާކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން އެއީ ކޮން ޤާނޫނީ ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކެއްކަން ސާފުކޮށް ޤާނޫނީ ބަހުސް އުފައްދަން ޖެހޭނެއެވެ؛ އެކަށީގެންވާ ބަހުސެއް ނެތްނަމަ އެ ސުވާލާމެދު ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަން ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 118–122، ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ)
11. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާއާއި ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 44 ވަނަ މާއްދާއިން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލަނީ ދަށުކޯޓަށް ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢު އަސާސްކޮށްގެންކަމުން، ދަށުކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާގެ މައުޟޫޢުން ބޭރުގެ ކަމެއް (ދަރިފުޅު ރަޖިސްޓްރީކުރުން) އިސްތިއުނާފުގެ ތެރެއިން ނިންމޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 123–124، ފަނޑިޔާރު ދީބާނާޒް ފަހުމީ؛ ޕެރ. 145 ގައި ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ ތާއީދުކުރެއްވި)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2000 (ޢާއިލާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1، 2، 3، 3 (ށ)، 6، 7، 9، 9 (ހ)، 9 (ށ) (1)–(4)، 9 (ނ)، 12، 13، 14، 17، 19 (ހ) (ށ)، 20–22، 62–70 ވަނަ މާއްދާތައް
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2022/R-99 (ޢާއިލާއާބެހޭ ގަވާއިދު) ގެ 19 (ހ)، 30، 31، 32 (ހ)–(ކ)، 32 (ނ)، 33 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޢާއިލާއާބެހޭ ޤަވާޢިދު (2006، އުވާލާފައި) ގެ 27، 27 (ނ)، 27 (ކ)، 29، 85 ވަނަ މާއްދާތައް
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17، 20، 24، 33، 35، 142، 143 (ރ)، 274 (ހ) ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 3، 6، 17 ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/24 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16، 32، 77 ވަނަ މާއްދާތައް
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދު 2011 ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2015 (ޓެރަރިޒަމް މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60-5 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/17 (ނަހުލާ މައްސަލައިގައި ރިޢާޔަތްކުރި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް))
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2019/SC-A/58 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2021/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ...) (ޕީޑީއެފްގައި "51A/-SC/2120")
• ހައިކޯޓު 2003/HC-A/03 (ޢަބްދުއްސައްތާރު ވ. ޢާއިޝަތު)
• ހައިކޯޓު 2015/HC-A/392 (ނަހުލާ ވ. ޔޫސުފް)
• ފެމިލީ ކޯޓު C/2014-1114/Fm؛ ފެމިލީ ކޯޓު C/2024-831/Fm
• ހައިކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރާގުޅޭ ނިންމުން B7/CHT/2024/4967-95 (19 ނޮވެމްބަރ 2024)
• ޙަދީޘް: جامع الترمذي 1101، 1102