ކޯސްޓަލް ވެންޗަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޔޫމެޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 88/Cv-C/2021

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އީމެއިލްގެ ޒަރިއްޔާއިން ކުރެވުނު މުޢާމަލާތުތަކާއި ފައިސާ ދެއްކުމުން، އިންވޮއިސްގެ ފައިސާއަށް ޑިސްކައުންޓް ދިނުމުގެ އެއްބަސްވުމެއް ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދެފަރާތާ ދެމެދު އުފެދިފައިވޭތޯ، އަދި އެއްބަސްވުމެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި އިންވޮއިސްގެ ޖުމްލަ ފައިސާ ދައްކަން ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޤާނޫނުގައި އެހެން ގޮތަކަށް ކަނޑަނާޅާނަމަ، ކޮންޓްރެކްޓަކީ ވަކި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ސަރީޙަ ބަހުން ނުވަތަ ޒިމްނީ ގޮތުންވެސް ކޮންޓްރެކްޓެއް އޮވެދާނެއެވެ؛ ލިޔެ ސޮއިކޮށްފައި އޮތުން ޤާނޫނު ލާޒިމެއް ނުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 29)
2. ކޮންޓްރެކްޓެއް ވަކި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު ނުވިނަމަވެސް، އެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ޞައްޙަވާނީ ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލު، މުޤާބިލު، ޤާނޫނީ ގޮތުން ބަނދެވޭ ގުޅުމެއް އުފެއްދުމުގެ ނިޔަތް، ޤާބިލިއްޔަތު އަދި ރުހުން ފުރިހަމަވުމުންނެވެ. (ޕެރ. 36، 44)
3. ހުށަހެޅުމާއި ޤަބޫލުގެ މުޢާމަލާތު ފުރިހަމަވާނީ ޤަބޫލުކުރާކަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް އެނގުމުންނެވެ؛ ޤަބޫލުކުރާކަން ހުށަހެޅި ފަރާތަށް ނޭނގޭނަމަ ދެފަރާތް ބަނދެވޭ އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުވެފައެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 34–35)
4. ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައިވޭތޯ ބަލަނީ މައުޟޫޢީ ޓެސްޓުންނެވެ. އެއީ ޚަޞްމުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތާއި ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކަށް ބަލައި، ސަބަބުވެރި މީހެއްގެ ނަޒަރުގައި ދެފަރާތާ ދެމެދު ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯ ބެލުމެވެ؛ މުޢާމަލާތުގެ މައިގަނޑު ކަންކަމަށް އެއްބަސްވެ އެއް ވިސްނުމެއްގައި މަސައްކަތްކޮށްފައިވާކަމުގެ ހެކި ހުރެއްޖެނަމަ އެއްބަސްވުމެއް އޮތްކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 37–39)
5. ހުށަހެޅުމެއް ޤަބޫލުކުރަންވާނީ އެއްވެސް ޝަރުޠެއް ނުވަތަ ޝައްކެއް ނެތި، އޮޅުން ފިލާގޮތަށް، ހުށަހެޅި ގޮތަށް އުނިއިތުރެއް ނެތިއެވެ (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)). ހުށަހެޅުމެއްގެ މައްޗަށް އައު ޝަރުޠެއް ތަޢާރަފުކުރުމަކީ ޤަބޫލުކުރުމެއް ނޫން، ރައްދު ހުށަހެޅުމެއް (counter offer) ކަމުގައިވާތީ އަސްލު ހުށަހެޅުން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ (mirror image rule). (ޕެރ. 40–43)
6. ހުށަހެޅުމެއް ޤަބޫލުކުރުމަށް ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައަޅާފައިވާނަމަ، އެ މުއްދަތުގައި ޤަބޫލުނުކޮށް މުއްދަތު ފާއިތުވުމުން (lapse of time) ހުށަހެޅުން ބާޠިލުވާނެއެވެ؛ މުއްދަތެއް ބަޔާންކޮށްފައިނުވާނަމަ އެކަށީގެންވާ މުއްދަތަކަށްފަހު ބާޠިލުވާނެއެވެ (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ (1)). (ޕެރ. 48–49)
7. އެއް ފަރާތުން ބޭނުންވާ އިބާރާތެއް ހިމަނައިގެން ފޮނުވާ ޕޭމަންޓް ވައުޗަރ/ރިސީޓުގެ ފައިސާ އަނެއް ފަރާތުން ބަލައިގަތުން އެކަނި، އެ އިބާރާތުގައިވާ (ޑިސްކައުންޓް ދިނުމުގެ) އެއްބަސްވުމެއް ޢަމަލުން ވެފައިވާކަމަށް ބެލޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 52)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/91 (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 2، 3، 4، 5، 6، 7، 8، 9 އަދި 10 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2009/SC-A/30 (ޙަސަން ޙަލީމް ވ. ހަރންގް ތްޔޭ ހެންގް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/77 (އޯޝަން ހަރވެސްޓް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އާދަމް ޢަބްދުލްޣަފޫރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/81 (ޓްރެޝަރ ބިޒް އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދިވެހި ދައުލަތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/39 (އިބްރާހީމް ރަޝީދު އަދި އިތުރު 2 ފަރާތެއް ވ. ޢަބްދުﷲ ޢަޒީޒު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/16 (ޙަސަން ޢަލީ މަނިކު ވ. ޙާމިދު އިސްމާޢީލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/01 (އެލައިޑް އިންޝުއަރެންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ވ. ޔޮޓް ޓުއަރސް މޯލްޑިވްސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-F/02 (މުޙައްމަދު އަނީސް ވ. މުޙައްމަދު ޝަވީދު)
• Hyde v Wrench [1840] 49 ER 132 (އިނގިރޭސި)