Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2025/HC-B12/5 · 23 މާރިޗު 2025 · ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމި ގޮތް

ނަން ސިއްރުކޮށްފައި ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި (ހެކިވެރިޔާ 5 އާ ސުވާލުނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ނިންމި ބައި ބާޠިލު؛ އިޢުތިރާޟު ކުރެވިއްޖެނަމަ ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިން ގޮތެއް ނިންމުމަށް އެންގި)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު)ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 ވަނަ ނަންބަރު، ވަކި ހެއްކަކީ ޝަރީޢަތަށް ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެކި ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުން، ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 24 ވަނަ މާއްދާ، އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކި، ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމުމުގައި ސަބަބު ބަޔާންކުރުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ބަލައިގަތުމާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތު

ދަށު ކޯޓު: ކޯޓުގެ ނަން ސިއްރު ކުރެވިފައި XXX

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދިފާޢީ ހެކިވެރިއެއް ހުށަހެޅި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން 'އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކި' ގެ ބައި އުނިކޮށް އެ ބަޔާ ގުޅިގެން ސުވާލުނުކުރެވޭނެކަމަށް ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ދަށު ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ، އަދި އެ ނިންމުމުގައި ސަބަބު ފުދޭ މިންވަރަށް ބަޔާންކޮށްފައިވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ޖިންސީ ނިޔަތުގައި އަތްލުމުގެ ދަޢުވާއެއްގައި، ދިފާޢުން ހުށަހެޅި ހެކިވެރިޔާ 5 ގެ ހެކިބަހަކީ އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކި ކަމުގައި ކަނޑައަޅައިދިނުމަށް ދައުލަތުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދަށު ކޯޓުން ހެކިވެރިޔާ 5 ހުށަހެޅި ސަބަބުތަކުގެ ތެރެއިން އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކީގެ ބައި އުނިކުރަންޖެހޭ ކަމަށާއި އެ ބަޔާ ގުޅިގެން ހެކިވެރިޔާއާ ސުވާލުނުކުރެވޭނެ ކަމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުން ބުނީ އެއީ ސީދާ ހެއްކެއް ކަމަށާއި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 24 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ނިންމި ކަމަށާއި ސަބަބު ސާފުނުވާކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ ހެކިވެރިޔާ ބަލައިނުގަނެފައިނުވާކަމަށާއި، އެ ހެކި ހުށަހެޅީ ކުއްޖާގެ އިތުބާރަށް ތަޢުނުކުރުމަށްކަން 127 ވަނަ މާއްދާއިން ބަލައިނުގަނެވޭކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހެކިވެރިޔާގެ ބަޔާނުން އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކީގެ ބަޔަކީ ކޮބައިކަމާއި އޭގެ ސަބަބު ނިންމުމުން ދޭހަނުވާތީ އެ ބައި ބާޠިލުކޮށް، އެފަދަ އިޢުތިރާޟުތަކަށް ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ގޮތް ނިންމުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާތީ އެގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމަށް އެންގިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 117 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެއްކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ޝަރީޢަތަށް ބަލައިގަނެވޭނެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ؛ 24 ވަނަ މާއްދާގައި އޭގެ މާނަ ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 13)
  2. ހެއްކެއް އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކީގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭނީ، ވަކި ވާޤިޢާއެއް ސާބިތުކުރުމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަޖިލީހުން ބޭރުގައި އެހެން މީހަކު ބުނި ވާހަކައެއް ހެކިވެރިޔާ ނަގާ ހުށަހަޅާ ހިނދުއެވެ؛ އެ ވާހަކަ ބުނިކަން ސާބިތުކުރުމަށް ހެކިވެރިޔާ އަމިއްލަ ހިއްސުން އިހްސާސްކުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދޭ ހެކިބަހަކީ އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން ހެކި ހުށަހަޅަނީ ކޮންކަމެއް ސާބިތުކުރުމަށްކަން އިސްދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. (ޕެރ. 14)
  3. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/16,17-2023/SC އާއި A/75-2022/SC ގެ މަތިން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ބަލައިގަތުމާ ގުޅޭ ނިންމުމުގައި ނިންމުމަށް ވާޞިލުވި ސަބަބުތައް ސާފުކޮށް ތިލަބަހުން ލިޔަންވާނެއެވެ؛ މައްސަލައާ ސީދާ ގުޅުންހުރި ހެއްކެއް ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުން ބަލައިގަނެ، އޭގެ ސައްޙަކަމާމެދު މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގެ ތެރޭގައި ގޮތް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 17-19)
  4. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 145 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހެއްކެއް ބަލައިގަތުމަކީ prima facie ނިންމުމެކެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ތެރޭގައި ހެކިވެރިޔާއާ ސުވާލުކުރެވޭއިރު އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކިބަހަށް މަގުފަހިވާ ސުވާލުތަކަށް އިޢުތިރާޟުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ޚަޞްމުންނަށް ލިބޭތީ، ސުވާލުތައް ހަނިކުރުމަކީ ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 19، 23)
  5. ހެކިވެރިޔާގެ ހެކިބަހުން ވަކި ބައެއް އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ހެކި ކަމުގައި ދަރަޖަކޮށް އުނިކުރާނަމަ، އެއީ ކޮން ބައެއްކަމާއި އެގޮތަށް ކަނޑައެޅި ސަބަބު ނިންމުމުން ދޭހަވާންޖެހެއެވެ؛ އެ ސަބަބު ސާފުނުވާ ނިންމުމުގެ އެ ބައި ބާޠިލުކުރަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 22، 25)
  6. ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހަޅާފައި ނުވާ ބަހުސެއް (މިސާލަކަށް ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 127 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކުއްޖާގެ އިތުބާރާ ގުޅޭ ހެކި ކަމުގެ ބަހުސް) އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ބަހުސެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 24)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.