އިބްރާހީމް ޢަލީމަނިކު ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (މާލެ)

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އިއްތިފާޤުން)

ކީވޯޑުތައް: ލޯން އެގްރީމެންޓް، ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމުގެ އަމުރު، ރަހުނުކުރެވޭ މުދާ ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ، އިންޓަރެސްޓާއި ޖޫރިމަނާގެ މުއްދަތު، ދަފްޢު ސާބިތު ކުރުމުގެ ބުރަ، އެއްގޮތް މައްސަލަތަކުގައި އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ކުރިން ބަލަން ޖެހޭ ކަންކަން

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގެ ތެރެއިން ރަހުނު ވިއްކާލުމުގެ ހުއްދަ ދީފައިވާ ޙާލަތުގައި 06 އެޕްރީލް 2021 އިން ފެށިގެން އިންޓަރެސްޓާއި ޖޫރިމަނާ ހުއްޓާލުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނެރި އަމުރަށް ހައިކޯޓުން ތާއީދުކުރީ މަޢުރޫފާ އަބޫބަކުރު ޤަޟިއްޔާގައިވާ ތަންފީޒީ އުޞޫލުތަކާއި، އިބްރާހީމް ޢަބްދުލްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޤަޟިއްޔާގެ އެއްގޮތް މައްސަލަ އެއްގޮތަށް ނިންމުމުގެ އުޞޫލާ ޚިލާފަށްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށުކޯޓުން ކުރާ ޙުކުމަކީ ޤާނޫނާއި ޤަވާޢިދާ އެއްގޮތް ނުވާ ނުވަތަ ޙައްލެއް ލިބެންޖެހޭ ކަމަކަށް ޙައްލެއް ނުލިބޭ ޙުކުމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، އެފަދަ ޙުކުމެއް ބަދަލުކުރެވޭނީ އިސްތިއުނާފުކޮށްގެންނެވެ؛ އެހެންކަމުން މައުޟޫޢީ ޙުކުމުގެ ދަށުން 12 މަސްދުވަހަށްފަހު އިންޓަރެސްޓާއި ޖޫރިމަނާ އަރާތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ހުރި ބަހުސަށް، ތަންފީޒީ އަމުރެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން ވަނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22)
2. ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމަށް ހިންގާ މައްސަލަތަކަށް ހަވާލާދީ ނެރޭ ކޯޓު އަމުރަކީ އެ ތަންފީޒީ މައްސަލަތަކުގެ އާޚިރު ނިންމުމެއް ނޫންކަމުން، އެ މައްސަލަތަކުގެ ނިންމުމަށް ބެލުމެއް ނެތި އެފަދަ އަމުރެއްގެ މައްޗަށް ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގައި ވަރަށް ފަރުވާތެރިވާންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 23)
3. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުވާ ގޮތް ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠްބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ހައިކޯޓުން ހަދާފައިވާ ގޯސް ބަޔާންކޮށްނުދީ، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުމުގެ ޢިބާރާތުން އެ ފަރާތަށް ދޭހަވާ މާނަ ހުށަހެޅުމަކީ، ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހައިކޯޓުގެ ނިންމުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21، 24، 44)
4. އިސްތިއުނާފުކުރެވުނު ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބިނާވެފައި ނުވާ ސަރކިއުލަރެއްގެ (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ނަންބަރު 8/99 ސަރކިއުލަރ) ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތު، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ހުށަހެޅި ކަމަށްވުމަކީ ހައިކޯޓުން އެކަމާމެދު ގޮތް ކަނޑައަޅަންޖެހޭ ޙާލަތެއް ނޫނެވެ؛ އަދި ތަންފީޒީ މައްސަލައެއްގެ ތެރެއިން ނެރުނު އަމުރެއްގެ އިސްތިއުނާފުގެ ތެރެއިން އެ ސަރކިއުލަރގެ މަންފާ ހޯދުމަކީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34-35)
5. ދަޢުވާ ނުވަތަ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ޢާންމު އުޞޫލުން އެ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ؛ އެހެންކަމުން ކުރިން ނިންމާފައިވާ މައްސަލައެއްގެ އުޞޫލު (އެއްގޮތް މައްސަލަ އެއްގޮތަށް ނިންމުމުގެ އުޞޫލުގެ ދަށުން) ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބުނާ ފަރާތުން، ދެ މައްސަލައަކީ އެއް ބާވަތެއްގެ މައްސަލަކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 41-42)
6. ކޯޓެއްގައި މައްސަލައަކަށް ނުވަތަ އުޞޫލަކަށް ހަވާލާދިނުމުން ފުދޭ ކަމަށް ދެކުމަކީ ކުށްހީއެކެވެ؛ ހަވާލާދޭ މައްސަލަ ނުވަތަ އުޞޫލު ހިނގަމުންދާ މައްސަލައަށް ތަޠްބީޤުކުރަންޖެހޭ ސަބަބު ބަޔާންކޮށްނުދީ ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއް ކޯޓުން ތަޠްބީޤު ނުކުރާނަމަ، ތަޠްބީޤު ނުކުރި ސަބަބު ކޯޓުން ބަޔާންކުރަން ޖެހޭ ކަމަށް ދެކުމަކީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ތަޠްބީޤުކުރާ ގޮތުގައި އަރާފައިވާ އޮޅުމެކެވެ. (ޕެރ. 43)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 20ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• މިނިސްޓްރީ އޮފް ޖަސްޓިސްގެ ނަންބަރު 8/99 ސަރކިއުލަރ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުމާބެހޭ ނަންބަރު SC/2015/03 ސަރކިއުލަރ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/47 (އެލައިޑް އިންޝުއަރަންސް ކޮމްޕެނީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްލިންކްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/07 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ) ވ. މަޢުރޫފާ އަބޫބަކުރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/15 (އިބްރާހީމް ޢަބްދުލްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2021] SC 60 (މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. މޯލްޑިވްސް ކޮލިޓީ ސީފުޑް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/20 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2011/SC-A/48 (މުޙައްމަދު މަނިކު ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖަނާހް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/28 (އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/53 (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު)
• ހައިކޯޓުގެ 2020/HC-A/78 (އަތަމާ އިންވެސްޓްމެންޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް އަދި 3 ފަރާތެއް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ އަދި 3 ފަރާތެއް – މާވެލާވަރު ވިއްކުމުގެ މައްސަލަ)