މުޙައްމަދު ނަސީމް ވ. ޢަލީ މޫސާ

މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި، ވަކި ޙަޤީޤަތެއް، މަދަނީ މިންގަޑަށް ސާބިތުކޮށް ދިނުމުގެ ބުރައަކީ (އެއީ ދަޢުވާ ކުރާ ފަރާތް ކަމަށްވިޔަސް، ނޫނީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތްކަމަށްވިޔަސް) އެޙަޤީޤަތެއް އޮތްކަމަށް ނުވަތަ އެޙަޤީޤަތެއް ނެތްކަމަށް ބުނެ ހުށަހަޅާ ފަރާތެއްގެ ކިބައިގައި އޮތް ޒިންމާއެއް (burden simpliciter) އެވެ. (ޕެރ. 3.3)

ޢާންމު އުޞޫލެއްގެ ގޮތުގައި މަދަނީ ޚުޞޫމަތްތަކުގައި ޘާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (onus probandi) އުފުލުމަކީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއް ކަމާއި، ދަޢުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުން ދަޢުވާގެ ދިފާޢުގައި ކުރާ ދިފާޢީ ދަޢުވާ ޘާބިތު ކުރުމަކީ އެ ފަރާތުގެ މަސްއޫލިއްޔަތެއްކަމާއި، ދަޢުވާއެއްގައި އެއް ޚަޞްމު އަނެއް ޚަޞްމަ ކުރިމަތިކުރާ "ދަފްޢު" (plea) ޘާބިތު ކުރުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތަކީ އެ "ދަފްޢެއް" ކުރާ ފަރާތެވެ. (ޕެރ. 3.3)

ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ (burden of proof) ދެބަޔަކަށް ބެހިގެންވާކަމާއި، ފުރަތަމަ ބައަކީ ސާބިތު ކުރުމުގެ ޤާނޫނީ ބުރަ (legal burden of proof) ކަމާއި އެއީ، ދެބަސްވުން އުފެދިފައިވާ ޙަޤީޤަތް، ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ވުޖޫދުގައިވާކަން މައްސަލަބަލާ މީހާއަށް ޤަބޫލުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާކަމާއި، ދެވަނަ ބައަކީ ހެކި ދެއްކުމުގެ ބުރަ (evidential burden) ކަމާއި، އެއީ ވަކި ޙަޤީޤަތެއް ވުޖޫދުގައި ވާކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ޒިންމާއެވެ. (ޕެރ. 3.3)

ދަޢުވާ ކުރާ ފަރާތުން ވިޔަސް ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުންވިޔަސް ވަކި ޙަޤީޤަތެއް ވުޖޫދުގައި ވާކަމަށް ބުނުމާއެކު، އެކަމުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމަށް ނުކުޅެދިއްޖެނަމަ، އެޙަޤީޤަތެއް ވުޖޫދުގައި ވާކަމަށްބުނެ ކުރިމަތިކުރާ ސުވާލު ކުރިމަތި ނުކުރެވޭނެކަމާއި ކޮންމެ މައްސަލައެއްވެސް ފައިސަލާކުރެވޭނީ، ދަޢުވާގައި ހިމެނޭ ފަރާތްތަކުން އުފުލަން ޖެހޭ ބުރައެއް އެބުރައެއް އުފުލަންޖެހޭ މިންވަރަށް (standard of proof) އުފުލުމުންނެވެ. (ޕެރ. 3.3)

ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތުން ދަޢުވާއަށް ހަމައެކަނި އިންކާރުކޮށްފައިނުވެ، ނެގި ދިފާޢުގައި ބަޔާން ކޮށްދީފައިވަނީ ވަކި ޙަޤީޤަތްތަކެއް، އެއީ ދަޢުވާގައި ބަޔާން ކުރި ޙަޤީޤަތްތަކުގެ އެހެން ރިވާޔަތެއް ޝަރީޢަތަށް ކިޔައިދީފައިވާ ކިޔައިދިނުމެއް ކަމުގައިވާ ޙާލަތުގައި، އެ ފަރާތުން ކިޔައިދިން ޙަޤީޤަތްތައް ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޤާނޫނީ ޒިންމާއަކީ އެ ފަރާތުން އަދާކުރަންޖެހޭ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 3.4)