އަޙްމަދު އިބްރާހީމް ވ. މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިިންގ ކޮމްޕެނީ ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 38/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

އިންޖީނުގެ ވޮރަންޓީއާ ގުޅޭ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ދަޢުވާގައި، މުއްދައީ ހުށަހެޅި ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް ހުށަހެޅުނު ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބިނާކޮށް ދަށު ކޯޓުން މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 އަދި 6 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ، އަދި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއަކީ ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑު ފުރިހަމަވާ ނުކުތާއެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ ދަޢުވާ ސާބިތުކުރުމުގެ ވަސީލަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ހަރުދަނާ ވަސީލަތަކީ ކިތާބީ ހެއްކެވެ؛ ސާބިތުވުމުގެ ބާރުގެ ހައިސިއްޔަތުން ޝަފަހީ ހެއްކަކީ ކިތާބީ ހެއްކަށްވުރެ ބަލި ވަސީލަތެކެވެ؛ ޝަރީޢަތުން ނުވަތަ ޤާނޫނުން ލިޔުމެއް އޮތުން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަމުގައި އަޞްލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލަންޖެހެނީ އެ ލިޔުމަށެވެ؛ އަދި އެ ލިޔުމަކީ ފޯޖް ލިޔުމެއްކަން ނުވަތަ އެހެން ގޮތެއް ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމަތަކުގެ މަތިން ސާބިތުނުވާހާ ހިނދަކު އޭގެ ހުއްޖިއްޔަތު ނުވެއްޓޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
2. ހެކި ބަލައިގަތުމާމެދު ފަނޑިޔާރުންގެ ބާރުތަކާއި އޭގެ ޙައްދުތައް ޤާނޫނަކުން ކަނޑައަޅާފައިނުވާއިރު، ބަލަންޖެހޭ ސުވާލަކީ ހެއްކެއް ޙާޟިރުނުކުރަން ނިންމި ނިންމުން ބިނާވަނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށްތޯއެވެ؛ ޚަޞްމުން ޙާޟިރުކުރަން އެދޭ ހެކިންނަށް ނުވަތަ ހުށަހަޅާ ހެއްކަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރަން ނިންމާނަމަ، އެ ސަބަބު ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކުރަންވާނެއެވެ؛ އެއީ އިންޞާފު ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ބައެކެވެ. (ޕެރ. 21)
3. ހުށަހެޅުނު ލިޔެކިޔުންތަކަކީ ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތް ދޭހަކޮށްދޭ ޙަޤީޤީ މުސްތަނަދުތަކަށްވެ، އެ ލިޔެކިޔުންތަކުން ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތް ސާފުވެފައިވާއިރު، ޝަފަހީ ހެކިން ޙާޟިރުނުކޮށް ލިޔެކިޔުންތަކަށް ބަރޯސާވެ ސަބަބު ބަޔާންކޮށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22)
4. ކޯޓުތަކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ އެ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާނަމައެވެ؛ ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އެ މިންގަނޑު ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ؛ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ކިހިނެއްކަމާއި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 23-24)
5. ވޮރަންޓީ ދީފައިވަނީ އުފައްދާ ކުންފުނިން ކަމަށްވެ، ޑިސްޓްރިބިއުޓަރު ޢަމަލުކޮށްފައިވަނީ މެދުވެރިއެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އުފައްދާ ފަރާތާ މަޝްވަރާކޮށް ވޮރަންޓީގެ މުއްދަތުގައި ދިމާވި މައްސަލަތައް ޙައްލުކޮށްދީފައިވާކަން ލިޔެކިޔުންތަކުން އެނގޭއިރު، ޑިސްޓްރިބިއުޓަރުގެ އިހުމާލުން ގެއްލުން ލިބުނުކަން ސާބިތުނުވާކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ކުރި ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 17، 25)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/25 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 76/25 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/17 (އިބްރާހީމް ޝިޔާރު ވ. ޢަބްދުﷲ ވަޙީދު) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/02 (މޯލްޑިވްސް ފައިނޭންސް ލީސިންގް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ވަޙީދު) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/23 (މައިކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ރީތިރަށް ރިސޯޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް) ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/26 ޤަޟިއްޔާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް) މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު