އާސިމް ތައުފީޤު ވ. ޢަލީ މުނީރު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 63/Cv-C-HD/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދަށުކޯޓުގައި އިންކާރުކޮށްފައިނުވާ އިންވޮއިސްއަކަށް ބިނާކޮށް މަސައްކަތުގެ އަގު ނަގައިދިނުމާމެދު، ދަށުކޯޓުގައި ނުނަގާ ނުކުތާތަކާއި އެހެން ޤަޟިއްޔާއެއްގައި ކުރި އިންކާރަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި އިޢުތިރާޟުކުރެވޭނެތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަށު ކޯޓުތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތަކުގެ ނިންމުންތައް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ސަބަބުތަކުން ކުރެ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ މައްސަލަތައް ބެލުމުގައި ހައިކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރަކީ މަޙްދޫދު ބާރެކެވެ. (ޕެރ. 17)
2. އިސްތިއުނާފުކުރުމުގެ ޙައްޤު އޮތުމުގެ މާނައަކީ ތިން މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުން އެއް މައްސަލަ ތިން ފަހަރު އަލުން ބެލުމެއް ނޫނެވެ؛ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޯހެއް ހެދިކަމަށް ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ. (ޕެރ. 18–19)
3. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލާނީ ދަށުކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތަކަކީ އަސާސްކަމުގައި ބަލައިގެންނެވެ؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ފާހަގަކޮށް ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ހުށަހަޅާފައިނުވާ ނުކުތާތައް އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20–22)
4. އައު ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއް ނުވަތަ އައު ހެއްކެއް އިސްތިއުނާފު މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަނެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ކަނޑައަޅާފައިވާ އިސްތިސްނާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ؛ ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތަކަށް ފެތޭކަން ތަފްޞީލާއެކު ހާމަކުރުމާއި، އައު ބަހުސެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ތަޢާރަފުކުރުމުގެ ސަބަބު ބަޔާންކުރުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 23–24)
5. ދަށު މަރުޙަލާގައި އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުދެކެވޭ ވާހަކަތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއްގެ ސިފައިގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަކީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު ހުއްދަކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 25، 27)
6. މައްސަލައިގައި ހުށަހަޅާ ކަންކަމަށް އެއްބަސްވުމާއި އިންކާރުކުރުމާއި އިޖުރާއީ ނުކުތާ ނެގުން ކުރަންވާނީ އެ މައްސަލައިގެ ޝަރީޢަތުގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ދެފަރާތާ ދެމެދު ހިނގި އެހެން ޤަޟިއްޔާއެއްގައި އިންވޮއިސްއަށް އިންކާރުކުރުމަކީ މި މައްސަލައިގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް އަސަރުކުރާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި އިންކާރުކޮށްފައިނުވާ އިންވޮއިސްއަކަށް ބިނާކޮށް މަސައްކަތުގެ އަގު ކަނޑައެޅުމުގައި ކުށެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 14–16، 26)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 56 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާ: އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/51 (މުޙައްމަދު ރަޝާދު ވ. އެކްސްޕަވަރ މޮޓޯސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/83 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/41 (މޫސާ ނަޞީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/57 (ކަޕޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/09 (ޢިމާދު ޔޫސުފް ވ. ސީ އެންޑް ސަން މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/66 (މޯލްޑިވްސް މެރިން ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ)