އާމިނަތު ސަޢީދު ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން
ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)
ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން، ބަދަލު ނަގައިދިނުން، ނޯޓިސް ދިނުމާނުލައި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން
ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 38/VTR/2018
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ސިވިލް ސަރވިސްގެ މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްފައިވަނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްތޯ؛ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުކުރުމުގެ ސަބަބުން ޓްރައިބިއުނަލުން 6 މަހުގެ މުސާރައިގެ ބަދަލު ކަނޑައެޅުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއްތޯ.
ޚުލާޞާ
ވާޤިޢާ: ޖެންޑަރ މިނިސްޓްރީގައި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ވަޒީފާއެއްގައި ހުރި މުވައްޒަފަކު، ފެމިލީ އެންޑް ޗިލްޑްރަން ސަރވިސް ސެންޓަރުން ޙަޟާނާތުގެ މައްސަލައެއްގައި ވަކި ފަރާތަކަށް ބުރަވެ މަސައްކަތްކޮށް، ޞިއްޙީ މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ކޯޓާ ހިއްސާކުރިކަމަށް އިންކުއަރީއެއްގައި ފާހަގަކުރުމުން، ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤަވާޢިދުގެ 271 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން 12 ފެބުރުވަރީ 2018 ގައި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނެވެ.
ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމީ ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކޮށްފައިވާތީ ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމަށް އަމުރުނުކުރެވޭނެ ނަމަވެސް، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ޤާއިމުނުކުރާތީ 6 މަހުގެ އަސާސީ މުސާރަ (42,210 ރުފިޔާ) ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ދިނުމަށެވެ.
ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ކޯޓަށް ފޮނުވިކަމަށް ބުނާ ދެ ސިޓީ ޙަޤީޤަތުގައި ފޮނުވިތޯ ޓްރައިބިއުނަލުން ނުބަލާ، ސިއްރު މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރިކަމަށް ނިންމީ އޭނާގެ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް، ހެއްކެއްނެތި ވަކި ފަރާތަކަށް ބުރަވިކަމަށް ނިންމި ކަމަށާއި، ޞިއްޙީ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަށް ހުއްދަ ހޯދަންޖެހޭ އުޞޫލެއް ނެތްކަމަށެވެ.
ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތު (ނިޔާޒް، ޙިލްމީ) ދެކެވުނީ ލިޔެކިޔުންތަކުން، މުވައްޒަފު އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް ޞިއްޙީ މަޢުލޫމާތު ހޯދައި، ކޯޓުން އެދުމެއްނެތި ކޯޓާ ހިއްސާކޮށް، ބައްޕަގެ އެދުމުގެ މަތިން މައްސަލަ އަވަސްކުރަން އެދުމަކީ ވަކި ކޮޅެއް ނެގިކަމުގެ ހަރުދަނާ ޤަރީނާއަކަށްވާތީ ވަކިކުރީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށްކަމަށެވެ. ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދު ޚިލާފު ރައުޔުގައި ދެކެވުނީ ސިޓީތައް ކޯޓަށް ފޮނުވިކަން ސާބިތުކޮށްނުދޭތީ ވަކިކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތި ކުރި ކަމެއް ކަމަށާއި، ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރަންޖެހޭނެކަމަށެވެ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމާ ގުޅޭ ދަޢުވާއެއްގައި، މުވައްޒަފު ވަކިކުރީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްގެ މައްޗަށްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އޮންނަނީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ ސާބިތުކޮށް ނުދެވިއްޖެނަމަ ވަކިކުރީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތިކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ (ޕެރ. 9) [މަޖިލީހުގެ އެއްބަސްވުން ނެތް ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން ޝަހީދުގެ ރައުޔު].
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/27 އަދި 2018/SC-A/49 ގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އިޖުރާއަތަކީ ސިވިލް ސަރވިސް ހިމެނޭގޮތުން ރާއްޖޭގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ހުރިހާ ފަރާތެއް ވަކިކުރުމުގައި ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ އިޖުރާއަތެވެ؛ ވަކިކުރާއިރު މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވެފައިވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ (ޕެރ. 18) [ޚިލާފު ރައުޔު].
- ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައަޅަންވާނީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައިވާ ގޮތަށް، މުވައްޒަފަށް ސީދާ ލިބުނު ގެއްލުމާއި ވަކިކުރުމަށް މުވައްޒަފު ބައިވެރިވި މިންވަރަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެކަށީގެންވާ އަދި ޢަދުލުވެރި ޢަދަދަކަށެވެ (ޕެރ. 21، 26) [ޚިލާފު ރައުޔު].
- އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި: މީސްމީހުންގެ ޞިއްޙީ ޙާލަތާ ގުޅޭ މަޢުލޫމާތަކީ ބަލިމީހާއާ ޑޮކްޓަރާ ދެމެދު އޮންނަ ފައިޑިއުޝަރީ ގުޅުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ޤާނޫނީ ސިއްރެކެވެ؛ ރަސްމީ ހައިޞިއްޔަތެއް ލިބިފައިވާ ފަރާތަކުން އެ ހައިޞިއްޔަތު ބޭނުންކޮށްގެން އެފަދަ މަޢުލޫމާތު ހާމަކޮށްދިނުމަށް އެދެންޖެހޭނީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށެވެ (ޕެރ. 31).
- އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި: ސަރުކާރު މުވައްޒަފަކު ރަސްމީ ހައިޞިއްޔަތު ބޭނުންކޮށް އަމިއްލަ އިސްނެގުމަށް މީހެއްގެ ޞިއްޙީ މަޢުލޫމާތު ހޯދައި، ކޯޓުން އެދުމެއްނެތި ކޯޓާ ހިއްސާކޮށް ޙަޟާނާތުގެ މައްސަލައެއް އަވަސްކުރަން އެދުމަކީ އެ މައްސަލައިގައި ވަކި ކޮޅެއް ނަގައިގެން މަސައްކަތްކުރިކަމުގެ ތުހުމަތަށް ބާރުދޭ ހަރުދަނާ ޤަރީނާއެކެވެ (ޕެރ. 32–34).
- އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި: ޓްރައިބިއުނަލުން މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ބަލާފައިވާ ކަންކަން ތަފްޞީލުކޮށްދީފައިވާއިރު، ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤަވާޢިދުގެ 271 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ކުށްތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް ވަކިކޮށްފައިވަނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާތީ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތް ނިންމުމެކެވެ (ޕެރ. 37).
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ 3 އަދި (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 87 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2016 ގެ އިޞްލާޙާއެކު) – ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުމުގައި
- ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤާނޫނުގެ 47 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ 3
- ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ޤަވާޢިދު 2014 ގެ 271 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ 4.2، 5.2، 6.1، 6.2، 8 އަދި 17
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2015 (ޞިއްޙީ ޚިދުމަތުގެ ފަންނީ މަސައްކަތްތެރިންގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 29/2015 (ޞިއްޙީ ޚިދުމަތް ދިނުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/68 (އޮފިޝަލް ކަންތައް ޗެޕްޓަރ II – ލިޔެކިޔުމާބެހޭ) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާ
- މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު (ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/27 (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/14 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ވ. ފާޠިމަތު މަލީޙާ ޖަމާލް)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.