މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު ނަޖާޙު ރަފީޤު

ނަތީޖާ: ބައެއް ބަދަލުކުރި: 145/VTR/2020 ގައި ވަޒީފާދޭ ފަރާތް ޖޫރިމަނާކުރި ބައި އިއްތިފާޤުން ބާޠިލު (ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނުވާކަމަށް ނިންމި ބައި އަޣުލަބިއްޔަތުން ދެމެހެއްޓި)؛ 202/VTR/2020 ގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވި (އިއްތިފާޤުން)، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްނުވި (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަޒީފާއާބެހޭ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 145/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގައި ބުނާ 3 މެންބަރުންނަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުން ތިބޭ ގޮތަށް އެކުލަވާލި ޝަކުވާ ކޮމިޓީއަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ޞައްޙަ ކޮމިޓީއެއްތޯ، އަދި އެ ސަބަބާއި ޓްރައިބިއުނަލަށް ނާންގާތީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތް 5,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުން ޞައްޙަތޯ؛ އަދި (ގުޅުވައިގެން ބެލި) ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ސަބަބުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވިތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ސީނިއަރ އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް އޮފިސަރެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ 2 މުވައްޒަފަކު ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ޝަކުވާ ހުށަހެޅުމުން، 3 މެންބަރުންނަށްވުރެ ގިނަ (5-6) މެންބަރުންގެ ކުންފުނީގެ ކޮމިޓީއިން ތަޙްޤީޤުކޮށް ފުރައްސާރަކުރިކަމަށް ނިންމައި އޭނާ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ. ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށާއި، ވަކިކުރުން ޞައްޙަ ނޫންކަމަށް ބުނެ ވަކި ދެ މައްސަލައެއް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: 145/VTR/2020 ގައި ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް ނުވާކަމަށް ނިންމައި ކުންފުނި 5,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރިއެވެ. 202/VTR/2020 ގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވި ނަމަވެސް ކޮމިޓީ ޞައްޙަ ނޫންތީ އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ނުވާތީ އަންފެއަރ ޑިސްމިސަލްއެއް ކަމަށް ނިންމައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ދިނުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ ގިނަ މުވައްޒަފުން ތިބީމާ ކޮމިޓީ ހިންގުމުގެ ފަސޭހައަށް ގިނަ މެންބަރުން ލީ ކަމަށާއި، ކޮމިޓީ އުފައްދާފައިވާތީ ޖޫރިމަނާ ޚިލާފު ކަމަށެވެ. މުވައްޒަފު ބުނީ ޤާނޫނުގައި 3 މެންބަރުން ކަނޑައަޅާފައިވާތީ ކޮމިޓީ ބާޠިލު ކަމަށާއި، ޢަމަލުތައް ހިނގީ ވަޒީފާގެ މާޙައުލުން ބޭރުގައި ކަމަށާއި، ފްލެޓްގެ ފުރުޞަތާ ބެހޭ ގޮތެއް ނުނިންމާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ހުށަހެޅުނު ބަޔާންތަކާއި ކޯލް ރެކޯޑިންގްގެ ޓްރާންސްކްރިޕްޓާއި ހެކިތަކުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ފުރައްސާރަ ސާބިތުވާތީ މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވެއެވެ. އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔުގައި 3 މެންބަރުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ސަރީޙަ ނައްޞު އުނިއިތުރެއް ނުކުރެވޭތީ ކޮމިޓީ ޞައްޙަ ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ކޮމިޓީ އުފައްދާފައި އޮތުމާއި ހެޔޮނިޔަތުގައި ޢަމަލުކުރުމުން ޖޫރިމަނާ ބާޠިލުވެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި (ޢަދުލުވެރި ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް) އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން (ވަކިކުރުމުގެ ކުރިން ފުރިހަމަކުރާ ޢަދުލުވެރި އިޖުރާއަތު) ދެކަންވެސް ޤާއިމްވެފައިވޭތޯ ބަލަންޖެހެއެވެ؛ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭނީ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއް ނުވަތަ ޚިޔާނާތެއް ފަދަ، ވަޒީފާގެ ގުޅުން އެއްކޮށް ކެނޑޭ މިންވަރުގެ ސީރިއަސް ޢަމަލެއްގައެވެ. (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/44، 2014/SC-A/27,30، 2017/SC-A/14 އަށް ތަބާވެ)
2. ޖިންސީ ފުރައްސާރަ ކުރިތޯ ކޮމިޓީއިން ބަލަންވާނީ އަދި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮތްތޯ ބަލަންވާނީ މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ؛ ސުޕަވައިޒަރ ލެވެލްގެ މުވައްޒަފަކު، ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މުވައްޒަފެއް ހިމެނޭ ގޮތަށް ދަށުން މަސައްކަތްކުރާ މުވައްޒަފުންނަށް ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރިކަން އެކަށީގެންވާ ސަބަބުތަކާއެކު ކޮމިޓީއަށް ޤަބޫލުކުރެވިއްޖެނަމަ، އެއީ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައި ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. (ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމްވެފައިވާކަމަށް)
3. ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގެ ބޭނުމަށް "ވަޒީފާގެ މާޙައުލު" ހަމައެކަނި އޮފީހުގެ ހަތަރުފާރާ ހަމަނުވެއެވެ؛ ވަޒީފާގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ނުރަސްމީ ގަޑީގައި ގުޅުމާއި ސޯޝަލް މީޑިއާ ފަދަ ވަސީލަތްތަކުން ކުރާ މުޢާމަލާތްތައް އޭގައި ހިމެނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ވަޒީފާގެ ގުޅުމެއް ނެތް ޒާތީ ކޮންމެ މުޢާމަލާތެއް ވަޒީފާގެ މާޙައުލުގެ ފުރައްސާރައަކަށް ނުވާތީ، ތުހުމަތަކީ ވަޒީފާއާ ގުޅުން ހުރި ކަމެއް ކަމުގައި ވާންޖެހެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް؛ ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުވެސް އޮފީހުން ބޭރުގައި ހިނގާ ޢަމަލުތައް ޤާނޫނުގެ ތެރެއަށް ވަންނަ ކަމަށް؛ Ewin v Vergara (No 3) [2013] FCA 1311)
4. ޝަކުވާއެއް ހުށަނާޅާ ނަމަވެސް، ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ޢަމަލެއް ހިނގިކަމަށް މަޤްބޫލު ސަބަބަކާއެކު ޤަބޫލުކުރެވޭނަމަ ކޮމިޓީއަށް އެ މައްސަލަ ބެލޭނެއެވެ؛ އެހެން ޝަކުވާއެއްގެ ތަޙްޤީޤުގައި ލިބޭ، ގިނަ ދުވަސް ކުރިން ހިނގި ހާދިސާތަކާ ގުޅޭ ހެކިބަސް ޤަރީނާއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގެން ބުރަދަން ދެވިދާނެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް)
5. [ތަފާތު ރައުޔު - ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު] ކޮމިޓީ 3 މެންބަރުންގެ މައްޗަށް އެކުލަވާލަން ބުނާ މާއްދާ މާނަކުރަންވާނީ މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނުގެ މަޤްޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލުންނެވެ؛ ގިނަ މުވައްޒަފުން ތިބި ތަނެއްގައި ޤާނޫނު ލާޒިމްކުރާ އަދަދަށްވުރެ ގިނަ އޮނަހިރި އަދަދެއްގެ މެންބަރުން ތިބުމަކީ ހަމައެކަނި އެ ސަބަބުން ކޮމިޓީ ބާޠިލުވާނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ.
6. [އަޣުލަބިއްޔަތު - ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް] ޝަކުވާ ކޮމިޓީ "3 (ތިނެއް) މެންބަރުންގެ މައްޗަށް" އެކުލަވާލަން ޤާނޫނުގައި ސަރީޙަ ބަހުން ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެ މާނަ ބަދަލުކުރަންޖެހޭ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް ނެތްނަމަ ލަފްޒުގެ ޢާންމު މާނަ ދެމެހެއްޓެންވާނެއެވެ؛ ޤާނޫނުން ކަނޑައަޅާފައިވާ މެންބަރުންގެ އަދަދު މަޤްޞަދަށް ބަލައި އުނިއިތުރުކުރުމަކީ ކޯޓުގެ ދައުރެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން 3 މެންބަރުންނަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުންގެ ކޮމިޓީއަކީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް އެކުލަވާލި ކޮމިޓީއެއް ނޫނެވެ.
7. ޝަކުވާ ކޮމިޓީ ނެތުމުން ވަޒީފާދޭ ފަރާތް 5,000 ރުފިޔާއިން ޖޫރިމަނާކުރުމުގެ ބާރު (ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާ) ބޭނުންކުރެވޭނީ ކޮމިޓީއެއް ޤާއިމުކޮށްފައި ނުވާ ޙާލަތުގައެވެ؛ ކޮމިޓީއެއް އުފައްދާފައި އޮތްއިރު، އޭގެ ޞައްޙަކަމާ ސުވާލު އުފެދުމުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަށް ނާންގާތީ ޖޫރިމަނާކުރުމަށް ޤާނޫނުގައި ނެތެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު)؛ ޓްރައިބިއުނަލަށް އެންގުން ލާޒިމްކުރަނީ ޤާނޫނުގައި ނަންބުނެފައިވާ ތަންތަނަށް (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް)؛ ޖޫރިމަނާކުރުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫން، ހެޔޮނިޔަތުގައި ކޮމިޓީ ޤާއިމުކުރަން މަސައްކަތްކޮށްފައިވާނަމަ ޖޫރިމަނާ ނުކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް). އިއްތިފާޤުން ޖޫރިމަނާ ބާޠިލުކުރެވުނެވެ.
8. [އަޣުލަބިއްޔަތު] ތަޙްޤީޤުކުރި ކޮމިޓީ ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް އެކުލަވާލާފައި ނުވުމާއި ގަވާއިދުގެ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމައަށް ތަޠުބީޤު ނުކުރުމުން އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ޤާއިމެއް ނުވެއެވެ؛ އެހެންނަމަވެސް ތުހުމަތު ތަފްޞީލުކޮށް އަންގައި ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ ނެޗުރަލް ޖަސްޓިސްގެ އުޞޫލުތައް ނެގެހެއްޓިފައިވާނަމަ، އެ އިޖުރާއީ އައިބުތަކަކީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން ބާޠިލުކުރުވާ އައިބުތަކެއް ނޫނެވެ؛ ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ދެމެހެއްޓެއެވެ. (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް)
9. ވަޒީފާއަށް އިޢާދަކުރުމުގެ ޙާލަތު ނެތްނަމަ، ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން މުވައްޒަފުންނަށް ހުޅުވާލި ފްލެޓެއް ލިބިގަތުމުގެ ފުރުޞަތާ ގުޅޭ ގޮތެއް ޓްރައިބިއުނަލުން ކަނޑައަޅަން ނުޖެހެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު)؛ އެއީ ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދުމުގެ މަފްހޫމުގެ ތެރެއިން އުފެދޭ ބަހުސެއް ކަމުން ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ (ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރުހީޒް).

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) - ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާ ("3 ވަނަ މާއްދާ" (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ))، ކޮމިޓީ އެކުލަވާލުން ("32 ވަނަ މާއްދާ" (ހ)-(ކ))، ކޮމިޓީ އުފެއްދުން ("33 ވަނަ މާއްދާ" (ހ)-(ޅ))، ކޮމިޓީ ނުއުފައްދާ ފަރާތްތަކާމެދު ފިޔަވަޅު ("35 ވަނަ މާއްދާ" (ހ)-(ނ)) [މާއްދާ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ބަދަލުވެފައި]
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-377/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ގަވާއިދު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) - ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމާއި ގެއްލުމުގެ ބަދަލާ ގުޅޭ މާއްދާތައް [މާއްދާ ނަންބަރުތައް PDF ގައި ބަދަލުވެފައި]
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2011/4 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރުމުގެ ޤާނޫނު) - މަޤްޞަދަށް ބެލުމުގެ އުޞޫލު، ލަފްޒުގެ ޢާންމު މާނަ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު
• ޖިންސީ ކުށުގެ ޤާނޫނު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު، ޢާންމު އިޖްތިމާޢީ މިންގަނޑުތަކާ ޚިލާފު ޢަމަލުތައް ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު (ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގައި)
• 2018/SC-A/31 (އަޙްމަދު ޝިޔާޛް އަދި އިތުރު ފަރާތްތަކެއް ވ. ފުރަނަ ހޯލްޑިންގްސް)
• 2017/SC-A/44 (ސަންލޭންޑް ޓްރެވެލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަންޖަލީން މޭރީ ނާޒިއު)
• 2014/SC-A/27, 2014/SC-A/30 (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• 2017/SC-A/14 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ޕލކ ވ. ފާޠިމަތު މަލީޙާ ޖަމާލް)
• 2020/SC-A/112
• 2010/HC-A/20
• Ewin v Vergara (No 3) [2013] FCA 1311