ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް މޫސާ

ނަތީޖާ: ލިޔުން ނިމިފައިވަނީ ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގެ ދެމެދުން؛ ނިމުނު ގޮތް ލިޔުމުން ނުފެނޭ

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް

ދަށު ކޯޓު: ގއ. ދާންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު P5C/SHN/(117/P5C/2017)/(2023)/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ތަޙްޤީޤުގައި ޤާނޫނީ އިންޒާރު ދެވުނުކަމާއި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ދެވުނުކަން ކަށަވަރުނުވާ ޙާލަތުގައި (އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑިންގ ނެތި)، ކުޑަކުއްޖަކާ ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ދަށު ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ރަނގަޅަށްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ކުޑަކުއްޖަކާ ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގުމުގެ ދަޢުވާ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ދާންދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓަށް ހުށަހެޅުމުން، ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުކޮށް ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ނެގިކަމަށާއި ފޯނު ކޯލު ރެކޯޑިންގ ޤަބޫލުނުކުރެވޭނެ ހެއްކެއްކަމަށް ބުނެ ދިފާޢުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ދަށު ކޯޓުން ދެ ހުށަހެޅުން ބަލައިގަނެ (ތަޙްޤީޤު ބަޔާނާއި ފޯނު ކޯލު ރެކޯޑިންގ އެއްފަރާތްކޮށް)، 115 (ހ) ގެ ދަށުން ދަޢުވާ މައުޟޫޢީގޮތުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވޭނެކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ބުނީ ތަޙްޤީޤު ބަޔާން ފިޔަވައިވެސް ދަޢުވާ ކުރިއަށް ގެންދެވޭވަރުގެ ހެކި ހުރިކަމަށާއި ދަށު ކޯޓުން އެންމެހާ ހެކިތަކަށް ނުބަލާކަމަށެވެ؛ ދިފާޢުން ބުނީ ތަޙްޤީޤުގެ އަސާސީ އިޖުރާއަތު ފުރިހަމަނުވާތީ ބާކީ ހެކިން ދަޢުވާ ސާބިތު ނުކުރެވޭނެކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފަނޑިޔާރު މަޒީދު ދެކިވަޑައިގަތީ ޤާނޫނީ އިންޒާރާއި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ދެވުނުކަން ދައުލަތުން ސާބިތުނުކުރާތީ ތަޙްޤީޤުގައި ރަނގަޅުނުކުރެވޭ ޖައުހަރީ އައިބެއް އޮތްކަމަށެވެ؛ ފަނޑިޔާރު ނިޔާޒް ދެކިވަޑައިގަތީ 12/2009 ގެ ދަށުން އިންޒާރު ބަދަލުވާކަމަށާއި ތުހުމަތަށް ބާރުދޭ އެހެން ހެކި ހުރިކަމަށެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ފަނޑިޔާރު ބަލަނީ ދަޢުވާއާއި ހުށަހަޅާފައިވާ އެންމެހައި ހެކިތަކަށް މަދަނީ މިންގަނޑުން (preponderance of probability) ކަމަށާއި، މި މަރުޙަލާއަކީ ކުށް ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުވޭތޯ ހެކި ވަޒަންކުރާ މަރުޙަލާއެއް ނޫނެވެ؛ ހެކިތައް އެންމެ މައްޗަށް ގެންގޮސް ބެލިޔަސް ކުށް ސާބިތުކުރެވިދާނެ ފަދަ ހެކި ނުވާނަމަ ދަޢުވާ ކުރިއަށް ނުގެންދިއުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ޒިންމާއެކެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 10-12)
2. ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ގެންދެވޭތޯ ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ހުށަހެޅިފައިވާ އެންމެހާ ހެކިތަކުގެ ޖުމްލަ ނަތީޖާއަށް ރިޢާޔަތްކުރުމަކީ ފަނޑިޔާރުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 12)
3. ޚާއްޞަ ޤާނޫނު (12/2009) ގެ ދަށުން ބަންދުކުރެވޭ މީހެއްގެ ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު ހަނިކޮށްފައިވީނަމަވެސް، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 44 އަދި 46 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދޭންޖެހޭ އެހެން ޙައްޤުތައް (ޤާނޫނީ އިންޒާރު، ވަކީލެއްގެ ޙާޟިރުގައި ސުވާލުކުރުން، ފޯނު ކޯލު، އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ރެކޯޑުކުރުން) މުއްތަހަމަށް ދޭންޖެހޭނެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 23-24)
4. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ A/108,109,110-2020/SC ގައިވާ ގޮތުން، އިޖުރާއަތަކާ ޚިލާފުވުމުން މުއްތަހަމުގެ އަސާސީ ޙައްޤެއް ނުގެއްލޭނަމަ އަދި ރަނގަޅުކުރެވޭނެ އިޖުރާއަތެއްނަމަ މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް ޤާނޫނީ އިންޒާރާއި ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ދެވުނުކަން ކަށަވަރުނުވާ ޖައުހަރީ އައިބަކީ ރަނގަޅުކުރެވޭނެ އައިބެއް ނޫންކަމަށް ބަލައި، 115 (ހ) ގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓު ނިންމުން ރަނގަޅުކަމަށް ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދު ދެކިވަޑައިގަތެވެ. (ޕެރ. 25-26)
5. ވަކީލެއްގެ ފުރުޞަތު ދެވުނުކަން ކަށަވަރުނުވާ ޙާލަތުގައި މުއްދަތު މަޖިލީހުގައި މުއްތަހަމު ދިން ބަޔާނަށް ބުރަދަން ނުދެވޭނެކަމަށާއި، ތަޙްޤީޤުގައި އިޖުރާއީ އައިބު ހުރިނަމަ އަސާސީ ޙައްޤުތައް ދެވުނުކަން ނުވަތަ އެ އައިބު މައުޟޫޢަށް އަސަރުނުކުރާކަން ސާބިތުކުރާ ހެކި ދަޢުވާ ހުށަހަޅާއިރު ދައުލަތުން ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ (ފަނޑިޔާރު ޙުސައިން މަޒީދުގެ ރައުޔު). (ޕެރ. 22، 28)
6. ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒްގެ ރައުޔުގައި: ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 ގެ 27 ވަނަ މާއްދާއިން ހަނުހުރުމުގެ ޙައްޤު މުޠްލަޤަށް ހިފަހައްޓާފައިވާތީ، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 44 ވަނަ މާއްދާގެ ޤާނޫނީ އިންޒާރުގެ ފުރިހަމަ ޙައިޘިއްޔަތު އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ހައްޔަރުކުރެވޭ މީހަކަށް ދޭން މުސްތަޙީލުކަމަށާއި، އެ އިންޒާރު އެ މިންވަރަށް ބަދަލުވާނެކަމަށާއި، ތަޙްޤީޤު ބަޔާން އެއްފަރާތްކުރިޔަސް ތުހުމަތަށް ބާރުދޭ އެހެން ހެކި ހުރިނަމަ ދަޢުވާ މަދަނީ މިންގަނޑުން ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 31-37)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 44 ވަނަ މާއްދާ (ށ) (2) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 46 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 115 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 119 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (3)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2009 (ކުޑަކުދިންނާމެދު ޖިންސީ ގޯނާކުރާ މީހުންނާމެދު ޚާއްޞަ އުޞޫލުތަކަށް ޢަމަލުކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 48 ވަނަ މާއްދާ (ނ) ހިމެނޭ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• A/42,43-2022/SC
• A/75-2022/SC
• A/360-2019/HC
• A/108,109,110-2020/SC