އަޙްމަދު އިބްރާހީމް ވ. މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން، އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ހެކި އަލުން ވަޒަން ކުރުން، ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑު، ނޯޓިސް ދިނުމެއް ނެތި މުވައްޒަފު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން

ދަށު ކޯޓު: 2021/HC-A/406

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވީޑިއޯ ފުޓޭޖާއި ޝަފަހީ ހެކިބަހުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ސެންޓުފުޅި ގެއަށް ގެންދިޔަކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލާއި ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި ހެކި ވަޒަންކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯ އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭތޯ؛ އަދި އަސްފާޤު ވަޙީދު އާއި އަޙްމަދު ވާޞިފް ޤަޟިއްޔާތަކުގެ އުސޫލު ތަޠްބީޤު ނުކޮށް ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން ގާއިމުވިކަމަށް ކަނޑައެޅުން ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އެމްއޭސީއެލްގެ ސީނިއަރ ސުޕަވައިޒަރެއް ކަމަށްވާ އަޙްމަދު އިބްރާހީމްއާ ޑިއުޓީ ފްރީ ފިހާރައަށް ގެންދަން ހަވާލުކުރި 5 ސެންޓުފުޅި ގެއްލުނު ހާދިސާއެއް ތަޙުޤީޤުކޮށް، އެތަކެތި އޭނާ ގެއަށް ގެންދިޔަކަން ސާބިތުވާ ކަމަށާއި އެއީ މަޤާމުގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން ފައިދާ ނެގުން ކަމަށް ބުނެ 09 މާރިޗު 2020 ގައި ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން (63/VTR/2020) ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ގާއިމުވެފައިވާތީ ދަޢުވާ ބާޠިލުކުރިއެވެ. ހައިކޯޓުން ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުމަށް ތާއީދުކޮށް، އަސްފާޤު ވަޙީދު އާއި ވާޞިފް ޤަޟިއްޔާތަކުގެ ވާޤިޢާ ތަފާތު ކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ބުނީ ވީޑިއޯ ފުޓޭޖް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނާޅާ ކަމަށާއި، އިވުނު ކަމަށް ބުނާ ދެ ހެކިވެރިންގެ ބަހުން ގެއަށް ގެންދިޔަކަން ސާބިތުނުވާ ކަމަށާއި، ހެކިވެރިންގެ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލިފައިވާ ކަމަށާއި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ކުރީގެ އުސޫލު ތަޠްބީޤު ނުކުރީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 (ރ) އާ ޚިލާފަށް ކަމަށެވެ. އެމްއޭސީއެލްއިން ބުނީ ވަކިކުރީ މަޤާމުގެ ބޭނުން ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުން ކަމަށާއި، ފިހާރައަށް ގެންދަން ނެގި ތަކެތި ފިހާރައަށް ނުގެންދިޔަކަން ހެކިން ސާބިތުވާ ކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން ގައިވާ އިސްތިސްނާ ހާލަތެއް ނެތުމުން ސުޕްރީމް ކޯޓުން ހެކި އަލުން ވަޒަން ނުކުރެއެވެ. ހެކިވެރިންގެ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ؛ ވީޑިއޯގައި ފެންނަ ކަންކަމަށް މުވައްޒަފު އިންކާރު ނުކުރާއިރު ޝަފަހީ ހެކިބަހުން ތަޙުޤީޤު ރިޕޯޓަށް ބާރުލިބޭތީ ބޮޑަށް ބުރަވެވެނީ ތަޙުޤީޤުގެ ދޭހައެވެ. އިތުބާރާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ޢަމަލަކަށްވާތީ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުން ޤާނޫނާ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވޭނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮވެގެން ކަމުން، ވަކިކުރުމާ ގުޅޭ ޝަކުވާއެއް ނުވަތަ ދަޢުވާއެއްގައި ވަކިކުރި ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ؛ ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުމުގައި ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ތަޠްބީޤުކުރި ހަމައަކީ އަދުލުވެރި ހަމައެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަމާއި އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން ގާއިމުކުރުން ލާޒިމުވެއެވެ. (ޕެރ. 20–23)
2. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 23 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭނީ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރުސުލޫކީ ޢަމަލެއް (gross misconduct) ނުވަތަ ޚިޔާނާތެއް ވެފައިވާ ހާލަތުގައެވެ؛ ކޮންމެ ޣައިރުސުލޫކީ ޢަމަލަކުން އެ ހުއްދަ ނުލިބެއެވެ. އެއީ ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމުގެ ޖައުހަރީ ޝަރުޠަކާ ޚިލާފުވުން، ދެފަރާތުގެ ދެމެދުގެ އިތުބާރާއި އަމާނާތްތެރިކަން ގެއްލުން، ނުވަތަ ވަޒީފާގެ އިލްތިޒާމުތަކާ އަސާސީގޮތުން ޚިލާފުވުން ފަދަ ގުޅުން ކެނޑޭ މިންވަރުގެ ޢަމަލެކެވެ؛ ސީރިއަސްކަން ކަނޑައަޅަނީ ވިޔަފާރީގެ ބާވަތާއި މުވައްޒަފުގެ މަޤާމާއި އަމާނާތްތެރިކަމުގެ ޒިންމާއަށް ބަލައިގެންނެވެ (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން). (ޕެރ. 24–26)
3. ހެކި ވަޒަންކުރާނީ ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ޝަރީޢަތްކުރާ ކޯޓު ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލުންނެވެ. އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރެވޭނީ މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން ގައިވާ އިސްތިސްނާ ހާލަތްތަކުގައެވެ: (ހ) މައިގަނޑު ކަމަކާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައަޅާފައި ނެތުން، (ށ) ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ބުއްދީގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފަށް ކަމުގައިވުން، (ނ) ހުރިހާ ހެއްކަށް ޝާމިލުކޮށް ބަލާއިރު ނެރެފައިވާ ދޭހަ ރަނގަޅު ނޫން ކަމަށް ފެނުން، (ރ) ސާބިތުވި ވާޤިޢާތަކަށް ނުބައި ޤާނޫނީ އުސޫލު ތަޠްބީޤުކުރުން. (ޕެރ. 32، 33)
4. ދަށު ކޯޓުން ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލުން ހެކި ވަޒަންކޮށްފައިވަނީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ) (1) އާއި ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފަށް ކަމަށް އިސްތިއުނާފު ފޯމުގައި ހަމައެކަނި ބުނުމަކީ ހެކި އަލުން ވަޒަންކުރަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ އިސްތިސްނާ ހާލަތެއް ވުޖޫދުވެއްޖެކަން އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ޤަނާޢަތްވާ މިންވަރަށް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ވިސްނައިދޭންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 33)
5. ހެކިތަކަށް ދޭ ބުރަދަން ކަނޑައެޅުމަކީ އާންމުކޮށް ދަށު މަރުޙަލާގައި މައްސަލަބަލާ ފަރާތުގެ އިޚްތިޔާރެއް ނަމަވެސް، ހެކިތަކުން ނެރޭ ދޭހަތަކާމެދު ގޮތް ކަނޑައެޅުމުގެ އިޚްތިޔާރު އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށްވެސް ލިބިގެންވެއެވެ. އަދި ފުރަތަމަ މަރުޙަލާގައި ބަލައިގަތް ކޮންމެ ހެއްކަކަށް ދިން ބުރަދަނާއި އޭގެން ކުރެވުނު ދޭހަ ޙުކުމުގައި ނުވަތަ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 35، 36)
6. ޓްރައިބިއުނަލުން ތުހުމަތުކުރެވުނު ޣައިރުސުލޫކީ ޢަމަލު ހިނގިތޯ ކަނޑައަޅަންޖެހެނީ ހެކިބަހުގެ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން (ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)؛ ކަމެއް ނުވުމަށްވުރެ ވެފައިވާކަމަށް ބޮޑަށް ބެލެވޭނަމަ ސާބިތުކުރުމުގެ ޒިންމާ އަދާވެއެވެ. (ޕެރ. 38)
7. ހެކިވެރިއެއްގެ ބަހުގައި މައިގަނޑު ވާޤިޢާއާ ނުގުޅޭ ކަމެއްގައި ފުށުއެރުމެއް ހުރުމަކުން، ނުވަތަ ހެކިވެރިޔާއަކީ ކުރިން މުވައްޒަފުގެ ފެންވަރު ވަޒަންކޮށް މާކްސް ދިން ސުޕަވައިޒަރަކަށް ވުމަކުން، ހެކިވެރިޔާގެ ޢަދުލުވެރިކަން ގެއްލުމެއް ނުވަތަ ތަޢައްޞުބެއް ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 41)
8. ވީޑިއޯ ފުޓޭޖް ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަނާޅާ ނަމަވެސް، އޭގައި ފެންނަ ކަންކަން މުވައްޒަފަށް އެނގޭކަން އޭނާގެ ބަޔާނުން އެނގި، އެކަންކަމަށް އޭނާ ތަޢުނުނުކޮށް، ޝަފަހީ ހެކިބަހުން ތަޙުޤީޤު ކޮމިޓީގެ ދޭހައަށް ބާރުލިބޭނަމަ، އެ ހެކިތަކުގެ މައްޗަށް ކުރި ނިންމުމަކީ ބުއްދީގެ ހަމަތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ؛ އަސްފާޤު ވަޙީދު އާއި އަޙްމަދު ވާޞިފް ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ވީޑިއޯއަށް ބުރަނުވެވުނީ އެއަށް ބާރުދޭ އިތުރު ހެއްކެއް ނެތުމުން ކަމުން، ވާޤިޢާ ތަފާތު މި މައްސަލައަށް އެ ޤަޟިއްޔާތަކުގެ ނިންމުން ތަޠްބީޤު ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 42–45)
9. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މުދާ ނަހަމަގޮތުގައި ގެންދިއުމަކީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ އަމާނާތްތެރިކަމާއި އިތުބާރާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ޢަމަލަކަށް ވާތީ، އެ ޢަމަލަކީ ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން ހުއްދަވާ ފާޅުކަންބޮޑު ޣައިރުސުލޫކީ ޢަމަލެކެވެ. (ޕެރ. 47)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21 ވަނަ މާއްދާ، 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)، 27 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އަދި (2)
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 6 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• އެމްއޭސީއެލްގެ 'ސުލޫކީ ކަންކަމުގައި އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމާބެހޭ ސިޔާސަތު' (HR/PLC/2016/012-MACL) ގެ އެނެކްސް 2 ގެ 17 ވަނަ ނަންބަރު
• 2018/SC-A/49 މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން
• 2014/SC-A/27 އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް
• 2019/SC-A/36 މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އަސްފާޤު ވަޙީދު
• 2014/SC-A/08 މޯލްޑިވްސް ކަރެކްޝަނަލް ސަރވިސް ވ. އަޙްމަދު ވާޞިފް
• 2011/SC-A/36
• [2021] SC 18 އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް