ޒާހިދާ އިބްރާހީމް ވ. މާރިސް ކޮންސްޓްރަކްޝަން ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2310/Cv-C/2016

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކުލީގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ފްލޯރއިން ލިބެންވާ މަންފާ ނުލިބުނީ ކުއްޔަށްދިން ފަރާތުގެ ސަބަބުންކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅީ ހެއްކެއް ނެތިތޯ، އަދި ދަށު ކޯޓުގައި ބަދަލުގައި ހާޟިރުވި ފަރާތުން ލިޔުންތައް ނުހުށަހެޅުމާއި ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު ހުށަހެޅި އައު ލިޔުން ބަލައިނުގަތުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ސަބަބެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއާއި ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ނިންމުން ބިނާވެފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭނެ ސަބަބު ހުރުމުންނެވެ. (ޕެރ. 13، 18)
2. ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ؛ ގޯހެއް ހަދާފައިވަނީ ނުވަތަ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެފައިވަނީ ކޮން ގޮތަކުންކަމާއި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ތަފްޞީލުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13-14)
3. ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިނުވާ ހެއްކެއް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭނީ އިސްތިސްނާ ގޮތުން، އެ ހެއްކަކީ ދަށު މަރުޙަލާގައި އެކަށީގެންވާ މަސައްކަތް ކޮށްގެންވެސް ނުލިބުނު ހެއްކަކަށްވުމާއި (Non-availability)، މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި، މައުޟޫޢަށް އެކަށީގެންވާ ނުފޫޒެއް ފޯރުވާނެ ހެއްކަކަށްވުމާއި (Relevance)، ޞައްޙަކަމާމެދު ސުވާލު ނުއުފެދޭ ހެއްކަކަށްވުމާއި (Credibility) މި ތިން ޢުންޞުރު ފުރިހަމަވާނަމައެވެ. (ޕެރ. 19)
4. ޚަޞްމުން ހުށަހަޅާ ހެކިތަކާއި ދަލީލުތައް ވަޒަންކޮށް އޭގެ ޞައްޙަކަން ތަޤްދީރުކުރުމަކީ ކޮންމެ ކޯޓެއްގެވެސް ތަޤްދީރީ ބާރުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 22)
5. ޚުލާޞާ ބަޔާނަކީ ހެކި ހުށަހަޅައި ނިމުމަށްފަހު މުޅި މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން ޚުލާޞާކޮށް ވާހަކަދެއްކުމަށް ލިބޭ ފަހު ފުރުޞަތެވެ؛ ޚުލާޞާ ބަޔާނާއެކު އައު ހެއްކެއް ހުށަހަޅާނަމަ އެ ހެކި އެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހަޅަންޖެހުނު ސަބަބާއި، އެއީ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއްގައި ބަލައިގަންނަންޖެހޭ ހެއްކެއްކަން ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ؛ އެހެންނޫންނަމަ ޚުލާޞާ ބަޔާނުން އަޑުއެހުންތަކަށް ނިމުމެއް ގެންނަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 22-23)
6. ދަށު ކޯޓުގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބިހުރި ކަމެއް (މިސާލަކަށް ކުރީގެ ބަދަލުގައި ހާޟިރުވި ފަރާތުގެ ޢަމަލު) ދަށު ކޯޓުގައި ނުނަގައި، ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ފިޔަވަޅު ނާޅާ ހުރެ، 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދަ ޤާނޫނީ ކުށެއް ސާބިތުނުކޮށް އިސްތިއުނާފުގައި ނެގުމަކުން ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުމަށް ބަދަލު ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 16، 24)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2010/22 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާ ((ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް) މައްސަލަ ބަލައިގަތުމާމެދު ނިންމި ގޮތުގެ ރިޕޯޓު
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ހައިކޯޓުގެ 2016/HC-A/448 (އިބްރާހީމް ފިރާޤު ވ. އަޙްމަދު ލުޠުފީ (ގެރެންޓީ ފައިބަރ ގްލާސް ފެބްރިކޭޝަން))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/01 (މަޢާނާ މުޙައްމަދު ވ. އިބްރާހީމް މުޢިއްޒު އަދި އިތުރު ހަތަރު ފަރާތެއް)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާ