Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2023/HC-A/89 · 7 ޖުލައި 2025 · ވަޒީފާއާ ބެހޭ

ޢަބްދުއްރަޝީދު ހާރޫން ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން

ނަތީޖާ: ދެ އިސްތިއުނާފުވެސް ބާޠިލް، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ، ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުން، ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014 ގެ 258 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި 282 ވަނަ މާއްދާ، ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާ، ބޭއިންސާފު މުއްސަނދިކަމެއް، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން، ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2010 ގެ 226 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 136/VTR/2021

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސަސްޕެންޝަންގައި ބެހެއްޓި ސިވިލް ސަރވިސް މުވައްޒަފަކަށް ޖިނާއީ ދަޢުވާއިން ބަރީއަވުމަށްފަހު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމާ ހަމައަށް މުސާރައާއި ރަމަޟާން އިނާޔަތް ޙައްޤުވޭތޯ، އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އަސްފާޤު ވަޙީދު ޤަޟިއްޔާގެ ބޭއިންސާފު މުއްސަނދިކަމުގެ އުޞޫލު އެކަމަށް ތަޠުބީޤުވޭތޯ (ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަންގެ އިސްތިއުނާފު)؛ އަދި ޖިނާއީ ކުށުން ބަރީއަވި މުވައްޒަފަކު އެ ވާޤިޢާތަކަށް ބިނާކޮށް އިދާރީ ގޮތުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވޭތޯ (މުވައްޒަފުގެ އިތުރު އިސްތިއުނާފު).

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ޚާއްޞަ އެހީއަށް ބޭނުންވާ މީހުންގެ މަރުކަޒެއްގައި އިމާމެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި ސިވިލް ސަރވިސް މުވައްޒަފަކު، މަރުކަޒުގެ ކުޑަކުދިންނާމެދު ޖިންސީ ޢަމަލެއް ހިންގިކަމުގެ ތުހުމަތުގައި 2013 ގައި މުސާރަ ނުލިބޭގޮތަށް އޮފީހަށް ނުކުތުން މަނާކުރެވުނެވެ. ކްރިމިނަލް ކޯޓުން 19 ޑިސެންބަރު 2017 ގައި ކުށް ސާބިތުނުވާކަމަށް ޙުކުމްކޮށް (އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވި ނިހާއީވި) ނަމަވެސް، ވަޒީފާއަށް ނުނެރެ ބަހައްޓައި 12 މޭ 2021 ގައި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014 ގެ 271 (ނ) (19) ގެ ދަށުން ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން (136/VTR/2021) ކަނޑައެޅީ ތުހުމަތު މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވާތީ ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވި ނަމަވެސް އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާތީ އަންފެއަރ ޑިސްމިސަލް ކަމަށެވެ؛ 3 މަހުގެ އުޖޫރަ ބަދަލުގެ ގޮތުގައްޔާއި، 22 އެޕްރީލް 2013 އިން 12 މޭ 2021 އަށް މުސާރަ (813,488 ރ.) އާއި 2013–2021 ގެ ރަމަޟާން އިނާޔަތް ނަގައިދިނުމަށް ނިންމައި، ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމާއި ރިސްކް އެލަވަންސް، އިތުރު ގަޑި، ގެއްލުމުގެ ބަދަލާއި ވަކީލު ފީއަށް އެދުން ޤަބޫލު ނުކުރެވުނެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނުން ބުނީ 258 (ނ) (3) ގެ ދަށުން މުސާރަ ނުދީ ސަސްޕެންޑްކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާކަމާއި، އަސްފާޤު ވަޙީދު ޤަޟިއްޔާއާ ޚިލާފަށް ބޭއިންސާފު މުއްސަނދިކަމެއް ލިބޭގޮތަށް މުސާރަ ނަގައިދީފައިވާކަމާއި، ޚިދުމަތް ނުކުރާތީ ރަމަޟާން އިނާޔަތް ޙައްޤުނުވާކަމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 35 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުކަމެވެ. މުވައްޒަފު ބުނީ ބަރީއަވުމަށްފަހު އިދާރީ ގޮތުން އެ މައްސަލަ ބެލުމަކީ ފަހުމީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާ، ގަވާއިދު 2010 ގެ 226 (ހ) އާއި 2014 ގެ 282 އާ ޚިލާފުކަމާއި، ޓްރައިބިއުނަލުން ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމާއި، އެއް މުއްތަހަމަކު ވަޒީފާގައި ބެހެއްޓުމަކީ ތަފާތުކުރުމެއްކަމެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޖިނާއީ މައްސަލަ ނިމުމަށްފަހު ގަވާއިދުގައިވާ ގޮތަށް އެންގުމެއް ނުދީ މުސާރަ ނުދީ ބެހެއްޓުމަކީ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެއް ކަމުން މުސާރައާއި ރަމަޟާން އިނާޔަތް ޙައްޤުވާކަމާއި، އަސްފާޤު ވަޙީދު ޤަޟިއްޔާއަކީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމަށްފަހުގެ ޙައްލުތަކާ ގުޅޭ ޤަޟިއްޔާއެއް ކަމުން މިއަށް ތަޠުބީޤު ނުވާކަމެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ބަރީއަވުމަކީ މަދަނީ މިންގަނޑުން އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ހުރަހެއް ނޫންކަމާއި، ފަހުމީ ޙަސަން ޤަޟިއްޔާ ވަޒީފާގެ މައްސަލަތަކަށް ތަޠުބީޤު ނުވާކަމާއި، ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު ޓްރައިބިއުނަލަށް ނުފެތޭކަމާއި، ތަފާތުކުރުމުގެ ބަހުސް ޓްރައިބިއުނަލުގައި ރަނގަޅަށް ނުއުފައްދާކަމެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014 ގެ 258 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގެ ދަށުން މުސާރަ ނުދޭގޮތަށް މުވައްޒަފަކު އޮފީހަށް ނުކުތުން މަނާކުރުމުގެ އިޚްތިޔާރު ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަނަށް ލިބިދެނީ މައްސަލައެއްގެ ތަޙުޤީޤު މަރުޙަލާގައި އަދި ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅާފައިވާ މުއްދަތުގައި ކަމުން، ޖިނާއީ މައްސަލަ ނިމި ޙުކުމް ނިހާއީވުމަށްފަހު ސާފު ސަބަބެއް އަންގައި އެ މާއްދާގެ ދަށުން އެންގުމެއް ނުދީ މުވައްޒަފު މުސާރަ ނުދީ ވަޒީފާއަށް ނުނެރެ ބެހެއްޓުމަކީ ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 88، 90)
  2. ޖިނާއީ މައްސަލަ ނިމުމަށްފަހު އިދާރީ މައްސަލައެއް ބަލަމުންދިޔަކަމުގައި ބެލިނަމަވެސް، ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014 ގެ 260 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ އާންމު އުޞޫލަކީ އޮފީހަށް ނުކުތުން މަނާކުރެވޭނީ މުސާރަ ލިބޭގޮތަށް ކަމާއި، މުސާރަ ނުލިބޭގޮތަށް މަނާކުރެވޭނީ 260 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތަށް ލިޔުމުން ހުށަހެޅުމަކާއެކު ފަހަރަކު 30 ދުވަހަށް، 90 ދުވަހަށްވުރެ ނުބޮޑުވާގޮތަށް ކަމެވެ. (ޕެރ. 89)
  3. މުވައްޒަފު ސަސްޕެންޑްކުރި އިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ދިވެހި ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2010 ގެ 226 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން، ޝަރީޢަތަށް ހުށަހެޅުނު މައްސަލައިގައި ކުށް ސާބިތުނުވެ މައްސަލަ ނިމިއްޖެނަމަ، އޮފީހަށް ނުނިކުމެ ހުރި ދުވަސްތަކުގެ މުސާރަ ދޭންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 80، 82)
  4. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 55 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ޙާލަތްތަކަށް ނުފެތޭ ގޮތަކަށް، އަދި 258 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) ގައިވާ ޙާލަތެއް އޮތްކަން މުވައްޒަފަށް އަންގާފައިނުވާ ޙާލުގައި މުސާރަ ނުދިނުމަކީ ގަވާއިދުގެ އިޖުރާއަތު ތަޞައްވުރުކުރާ ގޮތެއް ނޫނެވެ؛ މުވައްޒަފު ވަކިކުރާނެކަމަށް ބަލައި މުސާރަ ނުދީ ބެހެއްޓުމާއި، ފަހުން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވާކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ވަޒީފާގައި ދެމިހުރި މުއްދަތުގެ މުސާރަ ހިފެހެއްޓުމަށް ޖާއިޒު ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 91)
  5. މުސާރަ ލިބޭ ނުވަތަ ނުލިބޭ ގޮތަށް އޮފީހަށް ނުކުތުން މަނާކުރުމަކީ މުވައްޒަފުގެ އަބުރާއި ކަރާމާތަށް އަސަރުކުރާ ކަމަކަށްވާތީ، އެ ފިޔަވަޅު އަޅަންވާނީ ގަވާއިދުގެ އިޖުރާއަތު ތަންދޭ ގޮތެއްގެ މަތިން، ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ޟަރޫރީ ޙާލަތެއްގައެވެ. (ޕެރ. 92)
  6. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އަސްފާޤު ވަޙީދު ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ބޭއިންސާފު މުއްސަނދިކަމާއި ގެއްލުން ކުޑަކުރުމާބެހޭ އުޞޫލަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 29 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުން ދެވޭ ޙައްލުތަކާ (ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމާއި ގެއްލުނު މުސާރަ) ގުޅޭ އުޞޫލެއް ކަމުން، ވަޒީފާއިން ވަކިނުކޮށް ގަވާއިދާ ޚިލާފަށް މުސާރަ ނުދީ ސަސްޕެންޝަނުގައި ބެހެއްޓި މުއްދަތަށް ޙައްޤުވާ މުސާރައަށް އެ އުޞޫލު ތަޠުބީޤު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 96–99)
  7. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރަމަޟާން މަހުގެ އިނާޔަތް ޙައްޤުވަނީ 'ވަޒީފާ އަދާކުރާ ކޮންމެ ދިވެހި މުވައްޒަފަކަށް' ކަމުން، އެ މާއްދާ އިނާޔަތް ޙައްޤުވުން މުވައްޒަފު ޚިދުމަތް ދިނުމަކަށް މަޙްދޫދު ނުކުރާތީ، ވަޒީފާއިން ވަކިނުކޮށް ސަސްޕެންޝަނުގައި ބެހެއްޓި މުވައްޒަފަކީ ވަޒީފާގައި ދެމިހުރި މުވައްޒަފެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވި އެ މުއްދަތަށް ރަމަޟާން އިނާޔަތް ޙައްޤުވާނެއެވެ. (ޕެރ. 101–104)
  8. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ އިޖުރާއަތަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނީ ވަކިކުރި އިރު ޢަމަލުކުރަމުންދިޔަ ގަވާއިދަށް (ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014) ކަމުން، ތުހުމަތު ކުރެވި ސަސްޕެންޑްކުރި އިރު ޢަމަލުކުރި ބާޠިލުވެފައިވާ 2010 ގެ ގަވާއިދުގެ އިޖުރާއަތަށް ރުޖޫޢަވާކަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 118)
  9. މުވައްޒަފެއްގެ މައްޗަށް ކުރެވުނު ޖިނާއީ ތުހުމަތު ސާބިތުނުވެ ބަރީއަވިޔަސް، އެ ވާޤިޢާތަކަށް ބިނާކޮށް ކުރާ އިދާރީ ތަޙުޤީޤަކާއި އަޅާ ސުލޫކީ ނުވަތަ އިދާރީ ފިޔަވަޅަކީ މަނާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ އިދާރީ ކަންކަމުގައި ވާޤިޢާ ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ މަދަނީ (ލުއި) މިންގަނޑުން ކަމުން ޑަބަލް ޖެޕަޑީގެ މަފްހޫމު އެކަމަށް ހުރަހެއް ނާޅައެވެ؛ މި ބިނާގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޝަމްޢޫން ނަޞީރު، އަޙްމަދު ނަސީމް އަދި ޤާސިމް މޫސާ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ތަބާވެވިއެވެ. (ޕެރ. 121–125)
  10. ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ މުޙައްމަދު ފަހުމީ ޙަސަން ވ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ޤަޟިއްޔާއަކީ ދުސްތޫރީ މައްސަލައެއް ކަމުން، ބަރީއަކަމުގެ ފަރުޟު ކުރުމާބެހޭ އެ ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލަކީ ވަޒީފާގެ މައްސަލަތަކުގައި ތަބާވުން ލާޒިމު އުޞޫލެއް ނޫނެވެ؛ ޝަމްޢޫން ނަޞީރު ޤަޟިއްޔާގައިވާ ގޮތަށް އެ ޤަޟިއްޔާ ވަޒީފާގެ މައްސަލަތަކުން ފަރަގުކުރަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 113–114)
  11. ސިވިލް ސަރވިސްގެ ގަވާއިދު 2014 ގެ (ވަކިކުރި އިރު ވުޖޫދުގައި އޮތް) 282 ވަނަ މާއްދާގައި ޓްރައިބިއުނަލް ނުވަތަ ކޯޓެއް ބަލަމުންދާ ނުވަތަ ބަލައި ނިމިފައިވާ މައްސަލައެއް ކޮމިޝަނަށް ނުބެލޭނެކަމަށް ބުނުމަކީ، ޖިނާއީ މައްސަލަ ނިމުމަށްފަހު އެއާ ގުޅޭ ވަޒީފާގެ އިދާރީ ކަންކަން ބަލައި އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމަށް ހުރަހެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 119–120، 125)
  12. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގައިވާ 'ފަނޑިޔާރުން' ގެ މާނައިގައި ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ މެންބަރުން ނުހިމެނޭތީ، ޓްރައިބިއުނަލުން އެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (1) އާ ޚިލާފުވެއްޖެކަމަށް ބުނެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ހުށަހެޅޭކަށް ނުދެކެއެވެ. (ޕެރ. 127–130)
  13. ޚުލާޞާ ބަޔާނަކީ ހެކި ހުށަހަޅައި ނިމުމަށްފަހު މައްސަލަ ޚުލާޞާކޮށް ވާހަކަދެއްކުމަށް ލިބޭ ފަހު ފުރުޞަތު ކަމުން، އެ މަރުޙަލާގައި އައު ހުށަހެޅުމެއް ނުވަތަ އައު ހެއްކެއް ހުށަހަޅާނަމަ ކުރިން ނުހުށަހެޅި ސަބަބާއި އިސްތިސްނާ ޙާލަތު ބަޔާންކޮށްދޭންވާނެއެވެ؛ ޓްރައިބިއުނަލުގައި ޙައްޤު ގޮތުގައި ނުއުފައްދާ ތަފާތުކުރުމުގެ (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 4 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 17 އަދި 20 ވަނަ މާއްދާ) ބަހުސެއް އިސްތިއުނާފުގައި އުފައްދައިގެން ނިންމުން ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 135–137)
  14. ޓްރައިބިއުނަލުގައި ޚުޞޫމާތެއް ނުއުފައްދާ ކަމަކާމެދު އިސްތިއުނާފުކޮށްފައިނުވާނަމަ، އެކަން އިސްތިއުނާފުގެ ތެރެއިން ނުބެލޭނެއެވެ؛ އަދި ޓްރައިބިއުނަލުން ރިޢާޔަތްކުރި ހެކި ޤަރީނާގެ ބާރު ކަނޑުވާލާނެ ގޮތެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ނުދައްކާހިނދު ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރިކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ ޤަބޫލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 71، 131)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.