ޑެފްނޭ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ނަލަހިޔާ ޓްރޭޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އަލުން ބެލުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 699/Cv-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާއިން ސިވިލް ކޯޓުގެ 699/Cv-C/2017 އާއި ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/342 ބާޠިލުކޮށް ތަޙުވީލުކުރި މުދަލުގެ އަގު ހޯދުމުގެ މައްސަލައިގައި، މުދަލަށް އެދުނުތޯ، މުދާ ލިބުނުތޯ، ފައިސާ ދެއްކިތޯ ހައިކޯޓަށް ކަނޑައެޅެނީތޯ، ނުވަތަ ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރުމަށް ސިވިލް ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރަންޖެހޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ދަޢުވާކުރާ ފަރާތް ޙާޟިރުނުވެގެން ނުވަތަ އެހެން ސަބަބަކާހުރެ ބާޠިލުކުރި މައްސަލައެއް އަލުން ހުށަހަޅައި، ކުރީގެ މައްސަލަ ގޮސްފައިވާ ހިސާބުން ކުރިއަށް ގެންދަން ޚަޞްމުން އެދިއްޖެނަމަ، އެކަމާމެދު ޝަރީޢަތުން ކަނޑައެޅި ގޮތް ޝަރީޢަތް ނިމުނުގޮތުގެ ރިޕޯޓުން އެނގެން އޮންނަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 13)
2. ޚަޞްމަކު ކޯޓުގައި އިޢުތިރާފުވި ކަމެއް (މިސާލަކަށް ޕާރޗޭސް އޯޑަރު ފޮނުވިކަން) އެ އިޢުތިރާފުން ސާބިތުވެއެވެ. (ޕެރ. 24-25)
3. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން އިސްތިއުނާފު ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ. ދަށު ކޯޓުގައި ނުބެލި ހުރި ކަންތައްތަކެއް ހުރެ އަލުން ބެލުމުގެ މަޞްލަޙަތު ބޮޑުނަމަ، ބަލަންޖެހޭ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް ކަނޑައަޅައި (32 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ))، ނުވަތަ ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތް އަލުން ބަލަންޖެހޭނަމަ (46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)) ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރެވިދާނެއެވެ. އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާއަކީ ޓްރަޔަލް މަރުޙަލާއާ ތަފާތު، ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުތޯ ކަނޑައަޅާ މަރުޙަލާއެކެވެ. (ޕެރ. 35-37)
4. ދަށު ކޯޓުން ޚަޞްމަކަށް އަންދާޒާ ނުކުރެވޭފަދަ ބުރަދަނެއް ވަކި ކަމަކަށް ދީފައިވާނަމަ، އެ ނިންމުން ރަނގަޅު ނޫންކަން ސާބިތުކުރުމަށް އެކަމާ ސީދާ ގުޅޭ އައު ހެކި ނުވަތަ ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އޮވެއެވެ. (ޕެރ. 39)
5. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި އައު ނުކުތާ އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި ނުބެލޭނެކަމަށް ބުނެފައިވުމަކީ، ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ފުރިހަމަކުރުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރުމަށް ހުރަސްއަޅާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ފުރިހަމަ ނޫން މަޢުލޫމާތުގެ މައްޗަށް މައްސަލަ ނިންމުމަކީ ޢަދުލުވެރި ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 40)
6. ދަށު ކޯޓުގައި ނުދެކެވި އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި އައްވަލަށް ދައްކާ ވާހަކަތަކުގެ މައްޗަށް ވާޤިޢާ ކަނޑައަޅައި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުން އިސްތިއުނާފުގެ އެއް މަރުޙަލާ ގެއްލިދާނެތީ، އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ނެތި އެގޮތަށް ނިންމުމަކީ ޤާނޫނު ތަޞައްވުރުކުރާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 41-42)
7. ވިއްކި ފަރާތުން މުދާ ފޯރުކޮށްދީފައިވާކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، އެ މުދަލަށް ފައިސާ ދައްކާފައިވާކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ފުރޮޅިގެންދަނީ ގަތް ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ. (ޕެރ. 47)
8. ތަޙުވީލުކުރެވުނު މައްސަލައިގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުން ފާހަގަކުރި ދާއިރާގެ ގިނަ ކަންކަމަކީ ދަށު ކޯޓުގައި ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބި ދެކެވިފައިވާ ކަންކަން ނޫންނަމަ، ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ދީގެން ވާޤިޢާ ކަށަވަރުކުރުމަށް ދަށު ކޯޓަށް ތަޙުވީލުކުރުމަކީ މަޞްލަޙަތު ބޮޑު ގޮތެވެ. (ޕެރ. 43، 48-51)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 18 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 ގެ 46 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/23
• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/342
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/29 (އެމް.އެޗް.އާރު ޓްރޭޑިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/40 (އެކްސްޕޯޓް އިމްޕޯޓް ބޭންކް އޮފް މެލޭޝިޔާ ވ. ވަން އެންޑް ހާފް ޑިގްރީ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/112 (މޯލްޑިވްސް ފެޝަންސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/112 (އުރީދޫ މޯލްޑިވްސް ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. އަމީން ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/04 (ޢަލީ އިބްރާހީމް ވ. ޢަލީ އަޙްމަދު)