ޢަލީ މުސްތަފާ ވ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ނޭޝަނަލް ޕްލޭނިންގ ހައުސިންގ އެންޑް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ސިވިލް ކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރާމެދު ނިންމިގޮތް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަގުތީ އަމުރު

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 144-B8/VN2023/01

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ބިންވެރިޔާ ސްކީމްގެ ދަށުން ގޯއްޗަށް އެދުމުގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަނުވާކަމަށް ދައުލަތުން ނިންމި ނިންމުމާ ގުޅޭ ޖުޑީޝަލް ރިވިއުގެ މައްސަލައިގައި، ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ނިންމިއިރު، ހުށަހެޅި ހެކިތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށް ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާ ޚިލާފަށް ނިންމައި ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް ޤަޟިއްޔާ ގޯސްކޮށް ތަޠުބީޤުކުރިތޯއާއި، ޕްރައިމާ ފޭސީ މިންގަނޑަށްވުރެ މަތީ މިންގަނޑަކުން ހެކި ވަޒަންކުރިތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ވަގުތީ އަމުރަކީ، ކޯޓަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ދަޢުވާއެއްގައި ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ވަގުތީ ފަރުވާއެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ގޮތުން ކޯޓުން ނެރެދޭ ވަގުތީ ފަރުވާގެ އަމުރެކެވެ. (ޕެރ. 51)
2. މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމަށްފަހުވެސް، ވަގުތީ ފަރުވާ ދޭންޖެހޭ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުވެފައިވޭތޯ ބެލުމުގައި ޢަމަލުކުރެވޭނީ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނެކްސްބިޒް މައްސަލައާއި އެސް.ޕީ.އެޗް ވ. ޖުމެއިރާ މައްސަލައިގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އުޞޫލުތަކަށެވެ. އެއީ: (1) އެދޭ ފަރާތަކީ ވަގުތީ އަމުރަކަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ނުވަތަ ޙައިޘިއްޔަތު ލިބިފައިވާ ފަރާތެއްކަމުގައިވުން، (2) ޤާނޫނީ ގޮތުން ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ޤާއިމުވުން، (3) ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރެ މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ލަސްވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ ނުރައްކަލެއް ނުވަތަ ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް އޮތުން. (ޕެރ. 52، 53)
3. މައުޟޫޢީ ދަޢުވާ ލަސްވުމުން ޚަސްމުންނަށް ލިބިދާނެ ގެއްލުން ވަޒަންކުރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރެވޭނީ ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއެންސް ޓެސްޓަށެވެ. (ޕެރ. 54)
4. ދަށުކޯޓުން ވަގުތީ އަމުރާމެދު ގޮތެއް ނިންމިފަހުން ތައްޔާރުކޮށް ސޮއިކޮށްފައިވާ ލިޔުމަކަށް، އެ ނިންމުމުގެ އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެ ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 57)
5. ވަގުތީ އަމުރެއްގައި އެދޭ ފަރުވާއަކީ މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި އެދޭ ފަރުވާއާ އެއް ފަރުވާއެއްނަމަ، މައުޟޫޢީ މައްސަލައިގައި ކުރިއާލައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ފުރުޞަތު އޮންނާނެތީ، އެ ޙާލަތުގައި ވަގުތީ އަމުރެއް ނުނެރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 60)
6. ޙިމާޔަތްކުރެވެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤު ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި އޮތްތޯ ބެލުމުގައި ހެކި ވަޒަންކުރަނީ މަތިމަތިންނެވެ؛ ހެކިތަކުން ދޭހަވާ ވާޤިޢާއަކާމެދު ކުރިއާލައި ވަކިގޮތެއް ނިންމުމަކާނުލައި، ޖުމްލަ ހެއްކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެފަދަ ޙައްޤެއް އޮތުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުކަމާމެދު ގޮތެއް ނިންމޭ މިންވަރަށް ކަންކަން ސާފުވާންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 61)
7. ވަގުތީ އަމުރުގެ އިސްތިއުނާފުގައި، މައުޟޫޢީ ދަޢުވާގެ މައިގަނޑު ޤާނޫނީ ބަހުސަށް (މިސާލަކަށް އުޞޫލެއްގެ ޝަރުޠު ފުރިހަމަވޭތޯ) ގޮތެއް ނިންމުމަކާނުލައި، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން އެދޭ ގޮތަށާއި މިންވަރަށް ހައިކޯޓަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ އެފަދަ ގޮތަކަށް ހެކި ވަޒަންކުރުމަށް އެދުމަކީ ޕްރައިމާ ފޭސީ މިންގަނޑުން ހެކި ވަޒަންކުރުމަށް އެދުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 62، 63)
8. އެދޭ ފަރާތުގެ ނަމުގައި 600 އަކަފޫޓަށްވުރެ ބޮޑު ބޯހިޔާވަހިކަމެއް އޮތްކަމުގެ މައްޗަށް ޕްރައިމާ ފޭސީ މިންގަނޑުން މަތިމަތިން ބަލައި، ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް ފާޅުކަން ބޮޑުގޮތެއްގައި ނެތްކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އާއި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ އެއްގޮތް ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް ޤަޟިއްޔާ (2015/SC-A/17) ތަޠުބީޤުކޮށްފައިވަނީ ރަނގަޅަށްކަމަށް ކޯޓުން ނިންމިއެވެ. (ޕެރ. 58، 59، 64)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 242 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ)، ބާވީސްވަނަ ބާބު
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 47 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 1/2002 (ބިމާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 11 ވަނަ މާއްދާ އަދި 15 ވަނަ މާއްދާ
• އުޞޫލު ނަންބަރު 19-2022/G (ބިންވެރިޔާ ސްކީމްގެދަށުން މާލެ ސަރަޙައްދުން ބަންޑާރަގޯތި ދޫކުރުމުގެ އުޞޫލު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2015/SC-A/17 (ޢަބްދުﷲ ޖަމީލް ވ. ފާދިއްޕޮޅު ނައިފަރު ކައުންސިލްގެ އިދާރާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ. އެންޓި-ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2020/SC-A/101 (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް (މޯލްޑިވްސް))
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/79 (ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ވ. ވޯޓަރފްރޮންޓް ހޮޓެލް އެންޑް ލެޝަރ)