އިބްރާހީމް ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުން، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 107 ވަނަ މާއްދާ، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 137 ވަނަ މާއްދާ، ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތް (legal presumption)، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މާއްދާ، (possession) ސާބިތުކުރަންޖެހޭ މިންގަނޑު، ދިފާޢު، ހެކިބަހުގެ ފުށުއެރުންތައް، ހެކިބަހުގައި ހުރި ތަޢާރުޟުވުމަކީ ކޮބައިތޯ ދެނެގަތުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ކަންކަން، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުން، ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 ވަނަ މާއްދާ، ފަރުވާ ލިބިގަތުމަށް ޝަރީޢަތުގައި އެދުން، މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، ހިޔާޒަތު

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 867/Cr-C/2017

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

0.0123 ގްރާމް ޑައިމޯފިން ހުރި ރަބަރު ޕެކެޓެއް މުއްތަހަމު އެއްލާލިކަމަށް ފުލުހުން ދިން ހެކިބަހުގައި ފުށުއެރުންތަކެއް ހުރުމާއި ފިންގަރޕްރިންޓް ހެކި ނެތުމުން، ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށް އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުނުވޭތޯ؛ ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިވިތޯ؛ އަދި ޑްރަގް ކޯޓުގެ ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު ގެއްލުވާލެވުނުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2016 މެއި 28 ގެ ރޭގަނޑު އިންޓެލިޖެންސް މަޢުލޫމާތަކާ ގުޅިގެން ފުލުހުން މުއްތަހަމު ހުއްޓުވިއިރު، އޭނާ ރަބަރު ޕެކެޓެއް އެއްލާލިކަމަށާއި، އޭނާއާ ކައިރިން ފެނުނު ޕެކެޓުގައި 0.0123 ގްރާމް ޑައިމޯފިން ހުރިކަމަށް ދައުލަތުން ބުނެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި 15 އަހަރުގެ ޖަލާއި 25,000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާ ކަނޑައަޅައި، ބަންދުގައި ހޭދަކުރި 1 ދުވަސް އުނިކުރިއެވެ. ކުށް ސާބިތުވުމަށްފަހު ފަރުވާއަށް އެދުމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރެއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: މުއްތަހަމު ބުނީ ހެކިބަސް ހީވުމަށް ބިނާވެފައި ފުށުއަރާކަމަށާއި، ފިންގަރޕްރިންޓް ނުބަލާކަމަށާއި، ހެކިންނާ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ހަނިކުރިކަމަށާއި، ޕީޖީއަށް ފަރުވާއަށް އެދުނު ސިޓީ ޝަރީޢަތަށް ނޭންގުމުން ފަރުވާގެ ފުރުޞަތު ގެއްލުނުކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ 3 ފުލުހުން ހިޔާޒަތު ސާބިތުކުރިކަމަށާއި، ދިފާޢުގެ ހެއްކެއް ނުހުށަހަޅާކަމަށާއި، ފަރުވާއަށް ޝަރީޢަތުގައި އިޢުތިރާފުވާން ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފުލުހުންގެ ހެކިބަހުގައި ހުރީ ކުދިކުދި ތަފާތުތަކެއް ކަމަށާއި ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތަށް ހެކިބަސް އެއްމިސްރާބެއްގައި ހުރިކަމަށް ކޯޓުން ދެކުނެވެ. ފިންގަރޕްރިންޓާ ގުޅޭ ހުށަހެޅުމެއް ނުވަތަ ހެއްކެއް ދިފާޢުން ނުހުށަހަޅާތީ ބުރަ ދައުލަތަށް ނުފުރޮޅެއެވެ. ކްރޮސް-އެގްޒެމިނޭޝަނާއި ޚުލާޞާ ބަޔާނުގެ ފުރުޞަތު ލިބުނެވެ. ފަރުވާއަށް ޝަރީޢަތުގައި އިޢުތިރާފުވެ އެދިފައިނުވާތީ ޤާނޫނީ ރައްކާތެރިކަމުން މަޙްރޫމްކުރިކަމެއް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ޑައިމޯފިނުން މުޢާމަލާތުކުރުމުގެ ކުށުގައި ދައުލަތުން ސާބިތުކުރަންޖެހެނީ މަސްތުވާތަކެތި މުއްތަހަމުގެ އަތުން ފެނުނުކަމާއި، އެއީ 2 ގްރާމް ނުވަތަ އެއަށްވުރެ މަދު ޑައިމޯފިންކަމާއި، މުއްތަހަމަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވާ މީހެއް ނޫންކަމެވެ؛ މި ޙާލަތުގައި އެ ތަކެތި އަތުގައި ހުރީ މުޢާމަލާތުކުރުމަށް ކަމަށް ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 39-41، 67)
2. މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މާއްދާގައިވާ "ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާ ގޮތް" (legal presumption) އަކީ "އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު" ހިނގާ، ޠަޢުނުކުރެވޭ (rebuttable) ފަރުޟެކެވެ. (ޕެރ. 42-44)
3. ހިޔާޒަތަކީ ސީދާ އަތުގައި ނުވަތަ ސީދާ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުރުމުގެ ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތާއި (actual possession)، ތަކެތި ހުރިކަން އެނގިހުރެ އޭގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރޯލް އޮތުމުގެ މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތެވެ (constructive possession)؛ ދައުލަތުން ޙަޤީޤީ ނުވަތަ މަޢުނަވީ ހިޔާޒަތާއި، އެއީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަން އެނގުން (knowledge) އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތި ސާބިތުކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 46-50)
4. މުއްތަހަމަށް ދިފާޢު ނެގޭނެއެވެ؛ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގައި އޭނާއަށް އޮންނަނީ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުގެ ޤާނޫނީ ބުރަ ނުވަތަ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރައެވެ؛ ތުހުމަތާމެދު ޝައްކު އުފެދޭ މިންވަރަށް ހެކި ހުށަހަޅައިފިނަމަ ޙަޤީޤަތް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދައުލަތަށް ފުރޮޅެއެވެ؛ ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން (މިސާލު: ފިންގަރޕްރިންޓް ނުފެނުނުކަމަށް ބުނުމަކުން) އެ ބުރަ ދައުލަތަށް ނުފުރޮޅެއެވެ. (ޕެރ. 51-53، 73-76)
5. ކުށުގެ ރުކުންތައް ސާބިތުވާންޖެހެނީ އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ކަމަށްވާއިރު، ކުށުގެ ވާޤިއާތައް ސާބިތުވާންޖެހެނީ ޝަރީޢަތަށް އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ (reasonable satisfaction) މިންވަރަށެވެ؛ ޤާނޫނުން ވަކި ޢަދަދެއް ނުވަތަ ބާވަތެއްގެ ހެކި ލާޒިމުނުކުރާނަމަ، ޤާނޫނީ ގޮތުން ހޯދި ގުޅުންހުރި ހެކި އެއް ހެއްކަކުން އަނެއް ހެއްކަށް ބާރުދޭ ގޮތަށް ޖުމްލަކޮށް ވަޒަންކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 60-62)
6. ހެކިބަހުގައިވާ ކުދިކުދި ފުށުއެރުންތަކަކީ ހެކިބަސް އެއްފަރާތްކުރާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ބަލަންވާނީ ފުށުއެރުމަކީ ވާޤިއާތައް ސާބިތުވުމަށް ހުރަސްއަޅާ ނުވަތަ ދަޢުވާގެ ޖައުހަރަށް އަސަރުކުރާ ޖައުހަރީ ފުށުއެރުމެއްތޯއެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި ހެކިބަހުގެ މިސްރާބު ހުރީ މަސްތުވާތަކެތި މުއްތަހަމުގެ ހިޔާޒަތުން ފެނުނުކަމަށް ކަމަށްވާތީ ޖައުހަރީ ފުށުއެރުމެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 63-66، 71)
7. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51(ކ) އާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 147 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކްރޮސް-އެގްޒެމިނޭޝަނުގައި ސުވާލުކުރެވޭނީ ހެކިބަހުގައި ހިމެނުނު ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން؛ ސުވާލު ތަކުރާރުނުކޮށް، ސްޓޭޓްމަންޓް ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި ސުވާލުކުރުމަށް ފަނޑިޔާރު އިރުޝާދުދިނުމާއި ހެކިބަހާބެހޭ ވާހަކަ ޚުލާޞާ ބަޔާނުގައި ދެއްކުމަށް ފުރުޞަތުދިނުމަކީ ސުވާލުކުރުމުގެ ޙައްޤު ހަނިކުރުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 78-87)
8. ޑްރަގް ކޯޓަށް އިޚްތިޞާޞް ލިބޭ މައިގަނޑު އަސާސަކީ މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިވުމާއި، ދަޢުވާއަށް އިޢުތިރާފުވުމެވެ؛ ޤާނޫނުގެ ރައްކާތެރިކަމަށް އެދެންޖެހެނީ އެކަމަށް އެދޭ ފަރާތުން، ކަނޑައެޅިފައިވާ އިޖުރާއަތުގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ކުށް ސާބިތުވުމަށްފަހު އަދަބާބެހޭ މަރުޙަލާގައި ފަރުވާއަށް އެދުމުން އެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަން ނުޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 89-95)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 107 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 143 (ކުރީގެ 141) ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ރ) އަދި (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، 36 ވަނަ މާއްދާ، 9 ވަނަ މާއްދާ، 11 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (އ) އަދި (ކ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 147 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)، (ނ)، (ރ)، (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 186 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (2) ގެ (i) އަދި (iii)
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 128 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/21 (އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/48 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2014/SC-A/19 (ޝަރުމީލާ ޝަރީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2023/SC-A/04 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއމ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/72 (ޢަބްދުﷲ ނަޡީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/15 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ރަޝީދު)
• ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/109 (އިސްމާޢީލް ޝަހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/225 (މުޙައްމަދު ޝިފާޢު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)