ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު މަމްދޫޙް
ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު؛ ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށް ސާބިތުވެ، ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު 100,000 ރުފިޔާގެ ޖޫރިމަނާ
ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 531/Cr-C/2016
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތް ހުރި ކޮޓަރިން ފެނުނު ޑައިމޯފިން އޭނާގެ ހިޔާޒަތުގައި ހުރިކަމާއި އެކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ސާބިތުވާތޯ، އަދި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލު (އިތުރު ގަރީނާއެއް ނެތި ހަމައެކަނި ހިޔާޒަތުން ފެނުމުން ކުށް ސާބިތު ނުކުރެވުން) ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މި މައްސަލައަށް ރަނގަޅަށް ތަޠުބީޤުކުރިތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 'ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތް' ގެ ދަށުން، އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު، މީހެއްގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި ހުންނަ ތަނެއްގައި ނުވަތަ އެއްޗެއްގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމަކީ އެ މީހާގެ އަތުގައި މަސްތުވާތަކެތި ހުރީ ކަމުގައި ބެލުމެވެ؛ އަދި މަސްތުވާތަކެއްޗަށް ދެވިހިފާފައިނުވާ މީހެއްގެ އަތުގައި 4 ގްރާމަށްވުރެ ގިނަ ޑައިމޯފިން ހުރެއްޖެނަމަ އެއީ ޓްރެފިކްކުރުމަށް ހުރި ކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 20، 21، 27، 49)
- މަސްތުވާތަކެތި އަތުގައި ހުރުމުގެ ތެރޭގައި ޙަޤީޤީ ހިޔާޒަތާއި (actual possession) މައުނަވީ ހިޔާޒަތު (constructive possession) ހިމެނެއެވެ؛ މައުނަވީ ހިޔާޒަތަކީ ތަކެތި ހުރިކަން އެނގުމާއެކު އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ކޮންޓްރޯލް އޮތުމެވެ. (ޕެރ. 28)
- ދަޢުވާއަށް މުއްތަހަމް އިންކާރުކުރާނަމަ، ކުށުގެ މާއްދީ ރުކުނާއި މައުނަވީ ރުކުން އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއްނެތް މިންވަރަށް ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ ދައުލަތުގެ މައްޗަށް އޮވެއެވެ؛ މައުނަވީ ރުކުނުގައި އެއްޗެއް ހުރިކަން އެނގުމާއި އެއީ މަނާކުރެވިފައިވާ މަސްތުވާއެއްޗެއްކަން އެނގުން ހިމެނެއެވެ؛ އެކަން ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތާއި ވަށައިގެންވާ ކަންކަމުން ދެނެގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 29–33)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23 ޤަޟިއްޔާގެ އުޞޫލަކީ، ހިޔާޒަތުގެ ދަށުގައިވާ ތަނަކުން މަސްތުވާތަކެތި ފެނިއްޖެނަމަ ކުށް ސާބިތުވާނީ ތަކެއްޗާއި މީހާ ގުޅުވާ އިތުރު ހެއްކެއް، ގަރީނާއެއް، މޯޓިވްއެއް ނުވަތަ އެނގުން ދޭހަކޮށްދޭ ދަލީލެއް އޮވެގެންކަމެވެ؛ އެ އުޞޫލު ކިޔަންވާނީ މިހާރު ޢަމަލުކުރާ ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 ގެ އިފްތިރާޟުތަކާއި މަފްހޫމްތަކުގެ އަލީގައެވެ. (ޕެރ. 24، 44، 45)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ އިފްތިރާޟަކީ ('އެހެން ގޮތަކަށް ސާބިތުނުވާހާހިނދަކު') ރައްދުކުރެވިދާނެ (rebuttable) ޤާނޫނީ އިފްތިރާޟެކެވެ؛ މުއްތަހަމްއަށް ތަކެތި އޭނާގެ ކޮންޓްރޯލްގައި ހުރި ސަބަބު ބުނެދީ ނުވަތަ ތަނުގެ ކޮންޓްރޯލް ނެތްކަން ދައްކައި ދިފާއު ނެގޭނެއެވެ؛ ދިފާއުގެ ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ އޮންނާނީ މުއްތަހަމްގެ މައްޗަށް، މަދަނީ މިންގަނޑުން (ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑު) ނަމަވެސް، އެކަށީގެންވާ ޝައްކެއް އުފެދިއްޖެނަމަ ދައުލަތުން ހެކި ނަފީކުރަން ޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 34، 35، 46، 47)
- މުއްތަހަމް އެކަނި ހުރި، އެތެރެއިން ތަޅުލާފައި ހުރި، އެހެން މީހަކަށް އެކްސެސް ނެތް ކޮޓަރިއެއްގައި ލޮލަށް ފެންނަގޮތަށް ހާމައަށް މަސްތުވާތަކެތި ހުރުމާއި، ކޮޓަރިން ނެގި އެއްޗަކުން އޭނާގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނުމާއި، ކޮޓަރީގައި އުޅުނީ އޭނާކަން ދިފާއީ ހެކިން ބުނުމަކީ ތަކެތި އޭނާގެ ހިޔާޒަތުގައި ހުރިކަމާއި އެކަން އޭނާއަށް އެނގޭކަން ދައްކައިދޭ އިތުރު ގަރީނާއެވެ؛ ތަކެތި ހުރި ސަބަބެއް ނުބުނެ، ހެކި ހުށަނާޅާނަމަ އިފްތިރާޟު ރައްދުނުވެއެވެ؛ މިހެންކަމުން ކޮޓަރި ކުއްޔަށް ހިފީ އެހެން މީހެއްގެ ނަމުގައިވުމާއި މަސްތުވާ ޕެކެޓުތަކުން ފިންގަރޕްރިންޓް ނުފެނުމަކީ ކުށް ސާބިތުނުވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 53–59)
- ޑައިމޯފިން ޓްރެފިކްކުރުމުގެ ކުށަށް ޤާނޫނުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ އަދަބު ދީފައިވަނީ ޢުމުރަށް ޖަލަށްލުމާއެކު (25 އަހަރު) ޖޫރިމަނާގެ އެންމެ ދަށު ޢަދަދުން ޖޫރިމަނާކުރުމަށެވެ؛ ޙުކުމް އިއްވުމަށް ކުރިން ބަންދުކުރުމުގައި ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 137 (އ) އަށް ރިޢާޔަތްކުރެވިފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 60–65)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ޤާނޫނުއަސާސީގެ 51 ވަނަ މާއްދާގެ (ކ) / (އ)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/2011 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 105 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ނ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 9 ވަނަ މާއްދާ، 17 ވަނަ މާއްދާ، 18 ވަނަ މާއްދާ
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 136 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 143 (ކުރީގެ 141) ވަނަ މާއްދާ (ރ) އަދި (ބ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 144 (ކުރީގެ 142) ވަނަ މާއްދާ (ފ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 190 (ކުރީގެ 188) ވަނަ މާއްދާގެ (ފ)
- މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނުގެ ނަވާރަވަނަ ބާބު (ޤާނޫނު ޤަބޫލުކުރާގޮތް)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 37/2015 (މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު) ގެ 12 ވަނަ މާއްދާ
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 17/77 (ކުރީގެ މަސްތުވާތަކެއްޗާބެހޭ ޤާނޫނު)
- ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 15 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)(2)، 17 ވަނަ މާއްދާ
- ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 186 ވަނަ މާއްދާ
- ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު (01-REG-SC-2021) ގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (އ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/23 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިބްރާހީމް ނާފިޛް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/21 (އަޙްމަދު ލަޠީފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2017/SC-A/10 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން މުޙައްމަދުމަނިކު)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/48 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އއރ)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2008/SC-A/08 (ޙުސައިން އަޝްރަފް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/07 (ޢަބްދުﷲ ރަޝީދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
- ހައިކޯޓުގެ 2014/HC-A/109 (އިސްމާޢީލް ޝަހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.